HMGS İtirazın İptali ve Kaldırılması Konu Anlatımı

İlamsız takipte borçlunun ödeme emrine süresinde itiraz etmesi, alacaklının takip yoluyla ilerlemesini geçici olarak engeller; fakat bu engel alacağın ortadan kalktığı anlamına gelmez.

Kanun, alacaklıya itirazı etkisiz kılmak için farklı nitelikte yollar tanır.

Bu yolları sınavda karıştırmamak için önce yargılama makamını, sonra süreyi, en son da dayanılan belgenin gücünü sormak gerekir.

İtirazın iptali genel mahkemede açılan bir alacak davası niteliğindedir.

Alacaklı, itirazın kendisine tebliğinden itibaren bir yıl içinde mahkemeye başvurur ve alacağının varlığını genel hükümlere göre ispat eder.

Bu davada mahkeme yalnız şekli bir belge denetimi yapmaz; tarafların maddi hukuk bakımından alacaklı ve borçlu olup olmadığını inceler.

Bu nedenle itirazın iptali, icra mahkemesindeki kaldırma yollarından daha geniş inceleme alanına sahiptir.

Bir yıllık süre geçirilirse alacaklı icra inkar tazminatı gibi bu davaya bağlı bazı sonuçlardan yararlanamaz; ancak alacağını genel hükümlere göre ayrıca dava etme hakkını tamamen kaybetmez.

İtirazın iptali davasının önemli sonucu tazminattır.

Borçlunun itirazı haksız bulunursa borçlu, alacaklının takibi haksız ve kötü niyetli görülürse alacaklı, karşı taraf istemişse hükmolunan veya reddedilen tutarın yüzde yirmisinden az olmamak üzere uygun tazminata mahkum edilebilir.

Burada her haksız çıkma otomatik tazminat değildir; talep gerekir ve bazı temsil ilişkilerinde, özellikle itiraz edenin veli, vasi veya mirasçı olması halinde borçlu aleyhine tazminat için kötü niyetin ispatı aranır.

Tazminat hesabında takip talebi ya da davadaki talep tutarı esas alınır; sınav sorularında yüzde yirmi oranı ile talep şartı birlikte düşünülmelidir.

İtirazın kaldırılması ise genel mahkemede değil icra mahkemesinde işler ve daha sınırlı bir inceleme içerir.

Kesin kaldırma, alacaklının elinde kanunun güvenilir saydığı belge bulunduğunda mümkündür.

Borçlunun imzasını kabul ettiği veya noterlikçe onaylanmış borç ikrarını içeren senet, resmi dairelerin ya da yetkili makamların usulüne uygun verdiği makbuz ve belgeler bu çerçevede önem taşır.

Alacaklı, itirazın tebliğinden itibaren altı ay içinde icra mahkemesine başvurmazsa aynı alacak için yeniden ilamsız takip yapamaz.

Bu sonuç, itirazın iptalindeki bir yıllık sürenin sonucundan daha serttir; çünkü burada yeniden ilamsız takip yasağı doğar.

Borçlu, itirazını destekleyen nitelikte belge sunamazsa itiraz kaldırılır.

Buna karşılık borçlunun dayandığı belge, kanunda sayılan güçteyse alacaklının kaldırma talebi reddedilebilir.

Borçlu miras bırakanından gelen bir borç nedeniyle takip ediliyor ve terekenin borca batık olduğunu ileri sürüyorsa bu hususta ilam getirmesi için uygun süre verilir; bunun dışındaki iddia ve savunmalar kural olarak bekletici mesele yapılmaz.

Kesin kaldırmada da tazminat düzeni vardır: talep esasa ilişkin sebeple kabul edilirse borçlu, reddedilirse alacaklı yüzde yirmiden az olmayan tazminatla karşılaşabilir.

Borçlu menfi tespit veya istirdat davası, alacaklı genel mahkemede dava açarsa tazminatın tahsili dava sonucuna kadar ertelenir ve esas davayı kazanan taraf lehine önceki tazminat kalkar.

Geçici kaldırma, adi senede dayanan takipte borçlunun imzayı inkar etmesi halinde devreye girer.

Burada mesele borcun tamamının maddi doğruluğundan çok, takip dayanağı senetteki imzanın borçluya ait olup olmadığıdır.

Alacaklı yine itirazın kendisine tebliğinden itibaren altı ay içinde başvurur.

İcra hakimi taraflardan açıklama alır, mevcut imza örneklerini karşılaştırır, gerekirse bilirkişi incelemesine gider; ancak süreç sürüncemede bırakılmasın diye bilirkişi incelemesi duruşmanın birden fazla ertelenmesine yol açmayacak şekilde tasarlanır.

Borçlu icra dairesinin yetki çevresindeyse, mazeretini önceden bildirip kanıtlamadıkça duruşmada bizzat bulunmalıdır.

Bu yükümlülük, istinabe yoluyla dinlenmesine karar verilen ve ödeme emri başka yerde tebliğ edilen borçlu için de uygulanır.

Borçlu mazeretsiz gelmezse mahkeme başka inceleme yapmadan geçici kaldırmaya karar verebilir ve borçlu takip konusu alacağın yüzde onu oranında para cezasına mahkum edilebilir; fakat bu sonucun davetiyede açıkça bildirilmiş olması gerekir.

İmzanın borçluya ait olduğu kanaati oluşursa geçici kaldırma kararı verilir, yüzde on para cezası ve şartları varsa yüzde yirmiden az olmayan tazminat gündeme gelir.

Borçlu, inkar ettiği imzayı duruşmada veya en geç senedin aslının sunulduğu oturumda kabul ederse para cezası ve yargılama giderlerinden kurtulabilir; kötü niyetli davranış bu korumayı ortadan kaldırır.

Geçici kaldırmanın pratik sonucu geçici hacizdir.

Ödeme emrindeki süre de geçmişse alacaklı borçlunun mallarına geçici haciz koydurabilir.

Borçlu bu aşamada pasif kalmamalıdır; kararın kendisine bildirildiği andan itibaren yedi gün içinde borçtan kurtulma davası açabilir.

Bu dava, takibin yapıldığı yer mahkemesinde veya alacaklının yerleşim yeri mahkemesinde açılabilir; fakat dinlenebilmesi için dava konusu alacağın yüzde on beşi oranında teminat yatırılması gerekir.

Süre kaçırılırsa veya dava reddedilirse geçici kaldırma ve geçici haciz kesinleşir.

Ayrıca borçlu cari hesap ve kredi ilişkilerinde hesap özetine süresinde itiraz edilmemesi, belgenin takipte güçlü delil sayılması ve imzanın kabul edilmiş sayılması gibi sonuçlar doğurur.

Bu düzen içinde itirazın kaldırılması kararının kesin hüküm gibi düşünülmemesi gerekir.

İcra mahkemesinin incelemesi sınırlı olduğundan tarafların menfi tespit, istirdat veya genel alacak davası gibi maddi hukuka ilişkin yolları belirli şartlarla saklı kalır.

Ancak bu davaların varlığı, icra hukukuna özgü süreleri kendiliğinden uzatmaz.

Alacaklı altı aylık kaldırma süresini, borçlu yedi günlük borçtan kurtulma süresini kaçırırsa sonradan açılacak davalar aynı icra avantajını geri getirmez.

Cari hesap bakımından da yanılgı genellikle ihtarnamenin sadece bilgi verme işlevi gördüğünün sanılmasıdır.

Süresinde gönderilen hesap özetine bir ay içinde itiraz edilmemesi, krediyi kullanan kişinin özeti ve dayanak imzaları takip bakımından kabullenmiş sayılması sonucunu doğurur; daha sonra gerçeğe aykırılık iddiası ancak borç ödendikten sonra dava konusu yapılabilir.

İcra mahkemesi kaldırma talebinde tarafları davet ederek genel şikayet usulüne göre karar verir; bu da dosyanın hızlı fakat taraf dinlemeye kapalı olmayan bir yargısal denetimden geçtiğini gösterir.