HMGS İcra Teşkilatı ve Şikayet Konu Anlatımı

İcra ve iflas hukukunda teşkilat, alacaklının hakkını devlet gücüyle gerçekleştiren işlemlerin hangi birimler eliyle yürütüleceğini ve bu birimlerin nasıl denetleneceğini gösterir.

Kanunun başlangıç hükümleri, her asliye mahkemesinin yargı çevresinde yeteri kadar icra dairesi kurulacağını kabul eder.

İcra dairesi cebri icranın günlük işlem merkezidir; takip talebini alır, ödeme emri çıkarır, haciz ve satış gibi işlemleri yürütür, tahsil edilen paranın doğru yere aktarılmasını sağlar ve işlemlerini tutanağa bağlar.

Dairede icra müdürü, gerektiği kadar icra müdür yardımcısı ve icra katibi bulunur; ayrıca mübaşir ve hizmetli görevlendirilebilir.

Müdür, müdür yardımcısı ve katiplerin atanma ve yükselme usulleri Adalet Bakanlığının sınav ve yönetmelik düzenine bağlanmıştır.

İş yoğunluğu veya personel sayısının fazla olduğu dairelerde, dairenin düzenli ve verimli çalışması için icra müdürü yetkilerine sahip icra başmüdürü görevlendirilebilir.

Bir bölgede dairelerin birlikte konumlandırılması ve aynı icra mahkemesiyle ilişkilendirilmesi konusunda düzenleme yapma yetkisi Adalet Bakanlığına aittir.

İflas daireleri de her asliye mahkemesi çevresinde ihtiyaç kadar kurulur; icra ve iflas işleri tek dairede birleştirilebilir.

İş yükü veya daire sayısı fazla olan illerde icra daireleri başkanlığı kurulması mümkündür.

Başkanlıkta bir başkan ve yeteri kadar başkan yardımcısı bulunur; bunlar belirli kıdeme ulaşmış hakim ve Cumhuriyet savcıları arasından muvafakatleri alınarak Bakanlıkça atanır.

Başkanlık, bağlı icra dairelerinin gözetim ve denetimini yapar, idari işlerine bakar ve mevzuatla verilen görevleri yürütür.

Aynı düzenleme iflas daireleri için de uygulanır.

Bu yapı, icra dairesinin yalnız teknik işlem yapan bir büro olmadığını, aynı zamanda yargısal denetime açık kamu gücü kullanan bir organ olduğunu gösterir.

İcra mahkemesi, icra ve iflas dairelerinin işlemlerine karşı başvurulan temel denetim merciidir.

Daire işlemlerine yönelik şikayetler ve itirazlar icra mahkemesi hakimi veya kanunun görevlendirdiği hakim tarafından incelenir.

İş durumunun gerektirdiği yerlerde birden fazla icra mahkemesi dairesi kurulabilir; iş dağılımı buna göre belirlenir.

İcra daireleri başkanlığı kurulmamış yerlerde icra mahkemesi hakimi, kendisine bağlanan icra ve iflas dairelerinin şikayet ve itirazlarını incelemekle kalmaz, bu dairelerin gözetim ve denetimini ve idari işlerini de yürütür.

Bu nedenle icra mahkemesinin görevi genel mahkeme gibi alacağın esasını her durumda çözmek değil, kanunun verdiği sınırlı alanlarda icra işleminin hukuka uygunluğunu ve belirli itirazları denetlemektir.

Görevlilerin sorumluluğu da özel biçimde düzenlenmiştir.

İcra ve iflas dairesi görevlilerinin kusurundan doğan tazminat davası görevlinin şahsına değil, idare aleyhine açılır; devletin kusurlu görevliye rücu hakkı saklıdır.

Daireye verilen, dairece tahsil edilen veya muhafaza altına alınan paranın zimmete geçirilmesi halinde, ceza soruşturmasının sonucu beklenmeden eksik miktar hazine tarafından icra veznesine yatırılır ve devletin asıl sorumlulara rücu hakkı korunur.

Zarar davası, zararın öğrenilmesinden itibaren bir yıl ve her halde fiilden itibaren on yıl içinde açılmalıdır; fiil aynı zamanda daha uzun ceza zamanaşımına bağlıysa bu süre hukuk davasına da yansır.

Daire işlemlerinde tutanak düzenlenmesi zorunludur.

Sözlü talepler, beyanlar ve itirazlar tutanağa geçirilir; ilgililer tutanakları görebilir ve örnek alabilir.

Daire kararlarının gerekçeli olarak tutanağa yazılması, sonradan yapılacak şikayet denetimi için önemlidir.

Tutanaklar aksi ispatlanıncaya kadar geçerli kabul edilir.

Elektronik işlemlerde Ulusal Yargı Ağı Bilişim Sistemi kullanılır; güvenli elektronik imzalı veriler senet hükmündedir ve elektronik işlemlerde süre gün sonunda biter.

Dairelere yapılacak nakdi ödemeler Bakanlığın uygun gördüğü bankalardaki hesaplara yapılır; dairelerce ödenecek paralar da ilgilinin banka hesabına aktarılır.

Bu kurallar, icra işleminin hem kayıtlı hem denetlenebilir olmasını sağlar.

İcra görevlilerinin tarafsızlığını koruyan yasaklar ayrıca bilinmelidir.

Görevli, kendisinin, eşinin, nişanlısının, usul ve füru hısımlarının, üçüncü dereceye kadar civar hısımlarının veya kanuni temsilcisi, vekili ya da çalışanı olduğu kişinin menfaati bulunan işleri göremez; durumu derhal icra mahkemesine bildirmelidir.

İcra mahkemesi uygun görürse işi başka memura verir.

Tetkik görevindeki hakimler ile icra ve iflas görevlileri, kendi daireleri önünde takip edilen bir alacak veya satılmakta olan şey hakkında kimin adına olursa olsun sözleşme yapamaz; yapılırsa hükümsüzdür.

İcra mahkemesi hakiminin reddinde genel usul hükümleri uygulanır; ret talebinin reddine karşı istinaf, hakimin işe bakmasına engel olmaz, fakat ret kararının kaldırılması halinde reddedilen hakimin verdiği karar yerine getirilmez.

Denetim yönünden icra ve iflas daireleri, icra daireleri başkanlığının; başkanlık yoksa icra mahkemesi hakiminin sürekli gözetimi altındadır.

Cumhuriyet savcıları ve adalet müfettişleri de denetim yapar; savcılar daireleri yılda en az bir defa denetler.

İlk teftişin her yıl Ocak ayında, önceki bir yıllık işlemleri kapsayacak şekilde yapılması öngörülmüştür.

Harç ve masraflar bakımından kanunda aksi yoksa giderler borçluya aittir ve ayrıca hüküm kurulmasına gerek olmadan tahsil edilir.

Şikayet, icra dairesinin yaptığı işlemin kanuna aykırı olması veya somut olaya uygun bulunmaması nedeniyle icra mahkemesine başvurulmasıdır.

Kanunun çözümünü mahkemeye bıraktığı hususlar dışında, icra ve iflas dairelerinin işlemleri şikayete konu olabilir.

Kural süre, işlemin öğrenildiği tarihten itibaren yedi gündür.

Ancak bir hakkın hiç yerine getirilmemesi veya sebepsiz biçimde sürüncemede bırakılması halinde her zaman şikayet mümkündür.

Şikayet kabul edilirse icra mahkemesi işlemi bozar veya düzeltir; memurun haksız yere yapmadığı ya da geciktirdiği işin yapılmasını emreder.

İcra mahkemesine gelen işler ivedi sayılır ve basit yargılama usulü uygulanır.

Talep ve cevap dilekçeyle verilebileceği gibi tutanağa geçirilmek üzere sözlü de bildirilebilir.

Mahkeme, işlemi yapan dairenin açıklamasını alıp almamayı ve duruşma yapıp yapmamayı takdir eder; duruşmasız işlerde dosyanın gelişinden itibaren en geç on gün içinde karar verir.

Sürelerde ilk gün hesaba katılmaz, son gün resmi tatile rastlarsa süre tatili izleyen gün biter ve kanuni süreleri değiştiren sözleşmeler geçersizdir.

En önemli sınav notu ise şudur: şikayet, icra mahkemesi karar vermedikçe takibi durdurmaz.

Şikayetin konusu ile itirazın konusu arasındaki fark ayrıca kurulmalıdır.

Şikayet, icra dairesinin işlemine yönelir; işlem kanuna aykırı yapılmış, somut olaya uygun düşmemiş, hiç yapılmamış veya gereksiz geciktirilmiş olabilir.

İtiraz ise çoğu kez borçlunun takipte ileri sürülen borca, imzaya, yetkiye veya alacaklının takip hakkına karşı savunmasıdır.

Bu ayrım, başvurulacak merci aynı icra mahkemesi olsa bile başvurunun süresi, etkisi ve incelenme biçimi bakımından sonuç doğurur.

Kanunun bir hususu doğrudan mahkemeye bıraktığı durumlarda şikayet yoluna değil, o özel usule gidilir.

Şikayette yedi günlük süre, işlemin yapılma tarihinden değil öğrenme tarihinden başlar; fakat öğrenme anının ispatı somut olayda önem kazanabilir.