HMGS Haciz, Satış ve Paraların Paylaştırılması Konu Anlatımı

Haciz, icra takibinin borçlunun malvarlığına yönelen temel aşamasıdır.

Amaç borçluyu cezalandırmak değil, alacaklının ana para, faiz ve takip giderleri dahil alacağını karşılayacak kadar mal ve hakkı paraya çevrilebilir hale getirmektir.

Bu nedenle kanun açıkça alacağı aşacak haczi yasaklar.

İcra memuru yalnız alacaklının talebini mekanik biçimde uygulamaz; borçlu ile alacaklının menfaatlerini mümkün olduğunca bağdaştırmakla yükümlüdür.

Haciz borçlunun kendi elindeki veya üçüncü kişideki taşınırlarına, taşınmazlarına, alacaklarına ve diğer haklarına yöneltilebilir.

Hasılatı satış ve muhafaza giderlerini karşılamayacağı anlaşılan şeylerin haczedilmemesi de bu ölçülülük düşüncesinin sonucudur.

Borçlu, kendisiyle birlikte malı elinde bulunduran kişiler veya üçüncü kişi, mal üzerinde başkasına ait mülkiyet, rehin ya da başka sınırlı ayni hak bulunduğunu haciz sırasında bildirmelidir; icra memuru da bu beyanı tutanağa geçirir.

Taşınır haczinde borçlunun tasarruf yetkisi sınırlandırılır.

Borçlu, alacaklının rızası ve icra memurunun izni olmadan haczedilen taşınır üzerinde tasarrufta bulunamaz.

Buna aykırılık cezai sorumluluk doğurabilir; ancak zilyetlik hükümlerine güvenerek iyi niyetle hak kazanan üçüncü kişinin korunması saklıdır.

Haczedilen malın kıymeti icra memurunca takdir edilir; sicile kayıtlı mallarda bilirkişi düzeni daha sıkı kurallara bağlanmıştır.

Para, banknot, hamiline senet, ciro edilebilir kıymetli evrak, altın ve benzeri değerler icra dairesinde saklanır.

Diğer taşınırlar, masrafı alacaklıdan alınarak muhafaza altına alınır; alacaklı kabul ederse borçlu veya üçüncü kişi yanında geçici olarak bırakılabilir.

Üçüncü kişinin elindeki mal haczedildiğinde onun yedieminliği kabul etmesi önemlidir.

Güncel sistemde haczedilen malların lisanslı yediemin depolarında saklanması ve satış istenince teslim ya da muhafazaya hazır hale getirilmesi satışın yapılabilmesi açısından belirleyicidir.

Alacak ve üçüncü kişi elindeki mallar bakımından haciz ihbarnamesi özel bir mekanizma kurar.

Borçlunun üçüncü kişiden alacağı veya üçüncü kişinin elindeki taşınırı haczedilirse, üçüncü kişiye artık borcu yalnız icra dairesine ödeyebileceği veya malı icra dairesine teslim etmesi gerektiği bildirilir.

Üçüncü kişi borçlu olmadığını, malın elinde bulunmadığını, borcun daha önce ödendiğini, malın borçluya ait olmadığını ya da mal üzerinde rehin hakkı bulunduğunu yedi gün içinde bildirmezse ağır sonuçlarla karşılaşır.

İlk ihbarnameye susma, malın elinde veya borcun zimmetinde sayılması sonucunu doğurur; ikinci ihbarname ve devamındaki menfi tespit imkanı bu yüzden dikkatle izlenmelidir.

Üçüncü kişi süresinde menfi tespit davası açtığını belgeleyerek cebri icranın dava sonuna kadar durmasını sağlayabilir; davayı kaybederse tazminat riski doğar.

Taşınmaz haczi tapu siciline bildirilir ve taşınmaz üzerindeki tasarruf yetkisi sınırlandırılır.

Haciz, taşınmazın hasılat ve menfaatlerine de uzanır; fakat önceden rehin hakkı olan alacaklıların haklarını ortadan kaldırmaz.

İcra dairesi rehin alacaklılarına ve kiracılara bildirim yapabilir, taşınmazın idaresi, işletilmesi ve eklentisinin korunması için gerekli tedbirleri alabilir.

Kiralar icra dairesine ödetilebilir.

Haczedilen malın borçluya değil üçüncü kişiye ait olduğu ileri sürülürse istihkak kuralları uygulanır.

Borçlu ile üçüncü kişinin birlikte elinde bulunan taşınır kural olarak borçlunun elinde sayılır; birlikte yaşanılan yerdeki bazı mallar nitelikleri gereği ilgili kişiye ait kabul edilebilir.

İstihkak iddiasında bulunan kişi malı nasıl edindiğini ve borçlunun elinde bulunmasını açıklamak ve ispatlamak zorundadır.

Mal üçüncü kişinin elindeyse ve üçüncü kişi ayni hak iddia ediyorsa icra müdürü alacaklıya icra mahkemesinde istihkak davası açması için yedi gün verir; dava açılmazsa üçüncü kişinin iddiası kabul edilmiş sayılır ve dava sonuçlanmadan satış yapılamaz.

Hacze iştirak, aynı malın bedelinden birden çok alacaklının yararlanması sorununu çözer.

İlk haciz üzerine satılan malın bedeli vezneye girene kadar, belirli tarihlerden önce aciz vesikası, ilam, resmi senet, tarih ve imzası onaylı senet veya resmi belgeye dayanan alacaklılar aynı dereceye katılabilir.

Borçlunun eşi, çocukları, vesayet ve velayet ilişkilerinden doğan bazı alacaklılar ile nafaka ilamına dayanan alacaklı için daha koruyucu iştirak imkanları tanınır.

İcra dairesi iştirak taleplerini borçlu ve alacaklılara bildirir; itiraz halinde iştirak geçici kabul edilir ve talep sahibine dava açma yükümlülüğü doğabilir.

Haciz tutanağı haczin hafızasıdır: taraflar, alacak miktarı, tarih, haczedilen mallar, değerler ve üçüncü kişi iddiaları burada yer alır.

Haczi kabil mal bulunmazsa tutanak aciz vesikası hükmü görebilir; mallar yetersizse geçici aciz vesikası etkisi doğar.

Satış aşamasında süreler kritiktir.

Alacaklı veya borçlu hacizden itibaren bir yıl içinde satış isteyebilir.

Satış talebiyle birlikte kıymet takdiri ve satış giderleri peşin yatırılmalıdır; sicile kayıtlı motorlu araçlarda muhafaza gideri de birlikte istenir.

Eksik gider tamamlanmazsa satış talebi yapılmamış sayılır.

Süresinde satış istenmez veya talep geri alınıp yenilenmezse haciz kalkar.

Borçlu, kıymet takdirinin tebliğinden itibaren yedi gün içinde rızai satış yetkisi isteyebilir; icra müdürü kıymet kesinleşince ona on beş günlük süre verir ve uygun bedel yatırılırsa icra mahkemesi satışın onayına karar verebilir.

Cebri satış elektronik satış portalında açık artırma ile yapılır.

Teklif süresi yedi gündür; artırma ilanında malın özellikleri, muhammen kıymeti, teminat, teklif ve ödeme koşulları gösterilir.

İhale, muhammen kıymetin yüzde ellisi ile rüçhanlı alacaklar toplamından hangisi fazlaysa onu ve satış-paylaştırma giderlerini aşan tekliflerle yapılabilir.

En yüksek teklifi veren süre içinde bedeli yatırmazsa teminatı iade edilmez.

Taşınırlar satış talebinden itibaren iki ay, taşınmazlar üç ay içinde satılır.

İhale bedeli yedi gün içinde nakden ödenir; ihale kesinleşmeden mal teslim edilmez ve sicil tescili yapılmaz.

İhalenin feshi, menfaati ihlal edilen ve kanunda sayılan kişilerce yedi gün içinde şikayet yoluyla istenir; bazı öğrenme hallerinde süre öğrenmeden başlasa da üst sınırlar bulunur.

Satış ilanının tebliğ edilmemesi, satılan malın esaslı vasıflarında sonradan öğrenilen hata veya ihaleye fesat karıştırılması süre başlangıcını değiştirebilir; buna rağmen ilgilinin kendi menfaatinin bozulduğunu göstermesi gerekir.

Taşınmaz alıcı adına tescil edilirken taşınmazı borçlu veya geçerli eski tarihli resmi belgeye dayanmayan kişi işgal ediyorsa on beş günlük tahliye emriyle çıkarma sağlanabilir.