HMGS Kambiyo Senetlerine Özgü Takip Konu Anlatımı

Kambiyo senetlerine özgü takip, adi ilamsız takipten ayrılan özel ve hızlı bir yoldur.

Bu yolun kullanılabilmesi için alacaklının elindeki belgenin çek, poliçe veya emre yazılı senet niteliğinde olması gerekir.

Sınav bakımından ilk kontrol noktası senedin adı değil, kambiyo senedi vasfıdır; şekil şartları yoksa takip bu özel yoldan sürdürülemez.

Kanun, kambiyo senedine dayalı alacağı rehinle güvence altına alınmış olsa bile bu özel takipten mahrum bırakmaz.

Bu nedenle genel kural olan önce rehne başvurma ilkesi burada mutlak uygulanmaz; kambiyo senedine ilişkin özel hüküm korunur.

Borçlu iflasa tabi kişilerden ise alacaklı haciz yolunu mu, iflas yolunu mu istediğini takip talebinde açıkça belirtmelidir.

Ayrıca senedin aslı ve borçlu sayısı kadar onaylı örneği talebe eklenir.

Bu ek zorunluluğu, takip yolunun senet merkezli niteliğini gösterir; icra memuru soyut bir alacak iddiasıyla değil, önüne konulan kambiyo senediyle hareket eder.

Haciz yoluyla takipte icra memuru senedin kambiyo senedi olduğunu ve vadesinin geldiğini görürse borçluya senet örneğiyle birlikte ödeme emri gönderir.

Bu ödeme emrindeki süreler klasik ilamsız takipten farklıdır.

Borç ve takip masrafları on gün içinde ödenmelidir.

Senedin kambiyo senedi niteliğinde olmadığı iddiası beş gün içinde icra mahkemesine şikayet yoluyla götürülür.

Senetteki imzanın borçluya ait olmadığı iddiası da beş gün içinde açık dilekçeyle icra mahkemesine bildirilmelidir.

Bu süre kaçırılırsa, imza bu takip bakımından borçludan çıkmış sayılır.

Borçlu olmadığını, borcun ödendiğini, alacaklı tarafından süre verildiğini, alacağın zamanaşımına uğradığını veya icra dairesinin yetkisiz olduğunu ileri süren borçlu da beş günlük süre içinde icra mahkemesine başvurur.

Ödeme yapılmaz ve itiraz da edilmezse borçlu on gün içinde mal beyanında bulunur; itiraz reddedilirse mal beyanı için ayrıca kısa bir süre doğar.

Borca itirazın etkisi sınırlıdır.

Borçlu itirazını icra mahkemesine dilekçeyle bildirir, fakat bu itiraz satış dışındaki takip işlemlerini kendiliğinden durdurmaz.

Bu, kambiyo takibinin hızını koruyan temel farklardan biridir.

İcra mahkemesi tarafları en geç otuz gün içinde duruşmaya çağırır.

Borcun bulunmadığı, ödendiği veya ertelendiği ancak resmi ya da imzası ikrar edilmiş belgeyle ispatlanırsa itiraz kabul edilir.

Zamanaşımı iddiasında ise senetteki tarihler önemlidir; alacaklı zamanaşımının kesildiğini veya durduğunu yine güçlü belgeyle gösterebilir.

Mahkeme, borçlunun sunduğu belgelerden itirazı ciddi görürse esas karar verilene kadar takibi geçici olarak durdurabilir.

Fakat sonunda itiraz kabul edilirse takip durur ve alacaklının genel hükümlere göre dava açma hakkı saklı kalır.

İtiraz reddedilirse, istinaf başvurusu kural olarak icra işlemlerini durdurmaz; borçlu ancak uygun teminat göstererek durma etkisi sağlayabilir.

İmzaya itiraz da beş günlük süreye ve icra mahkemesine dilekçeyle başvurma şartına bağlıdır.

Bu itiraz da kural olarak yalnız satışı durdurur.

Mahkeme, dilekçeden veya ekli belgelerden itirazın ciddi olduğu kanaatine varırsa alacaklıya önceden tebliğ yapmadan dosya üzerinden geçici durma kararı verebilir.

Sonra imza incelemesi yapılır.

İmzanın borçluya ait olmadığı anlaşılırsa itiraz kabul edilir ve takip durur; alacaklının genel mahkemede dava açması mümkündür.

Alacaklı senedi takibe koymada kötü niyetli veya ağır kusurlu ise tazminat ve para cezasıyla karşılaşabilir.

İmzanın borçluya ait olduğu anlaşılır ve takip geçici olarak durdurulmuşsa borçlu, takip konusu alacağın yüzde yirmisinden az olmayan inkar tazminatı ve yüzde on para cezası riski taşır.

Bu oranlar öğrenilirken hangi durumda borçluya, hangi durumda alacaklıya uygulandığına dikkat edilmelidir.

Borçlu sonradan menfi tespit veya istirdat davası açarsa tazminat ve para cezasının tahsili dava sonuna kadar ertelenebilir; davayı borçlu kazanırsa önceki yaptırımlar kalkar.

Kambiyo hukukuna özgü şikayet ayrı bir kapıdır.

Borçlu, alacaklının bu özel takip hakkına sahip olmadığını veya senedin kambiyo senedi niteliği taşımadığını şikayet yoluyla ileri sürebilir.

İcra mahkemesi, süresinde önüne gelen şikayet veya itirazda senedin kambiyo vasfını ve alacaklının takip hakkını kendiliğinden de dikkate alabilir.

Ancak imza inkarı geri alınmışsa veya borç tamamen ya da kısmen kabul edilmişse bu kendiliğinden denetimden yararlanılamaz.

Bu ayrım, sınavlarda sıkça sorulan bir tuzaktır: mahkemenin re'sen inceleme yetkisi geniştir, ama borçlunun davranışı bazı kapıları kapatabilir.

Borçlu iflasa tabi ise alacaklı kambiyo senedine dayalı iflas yolunu seçebilir.

Bu yolda ödeme emri, borcun ve masrafların beş gün içinde ödenmesini; kambiyo senedine veya borca ilişkin tüm itiraz ve şikayetlerin aynı beş günlük süre içinde icra dairesine bildirilmesini ihtar eder.

Borçlu ödemez, itiraz veya şikayet de etmezse alacaklı ödeme emri nüshasıyla ticaret mahkemesinden iflas kararı isteyebilir.

Takip kesinleşince iflas talebi ilan edilir; diğer alacaklılar ilan tarihinden itibaren on beş gün içinde müdahale veya itirazla iflası gerektiren hal bulunmadığını ileri sürebilir.

Mahkeme dosyayı getirterek basit yargılama usulüyle inceler, borcun ödenmediğini ve itiraz edilmediğini görürse borcun faiz ve masraflarla birlikte yedi gün içinde ödenmesini veya vezneye depo edilmesini emreder; bu da yerine getirilmezse iflas kararı verilir.

Borçlu süresinde itiraz veya şikayette bulunmuşsa alacaklı bunların kaldırılmasını ve iflası birlikte talep eder.

İtiraz etmeyip borçlu olmadığı parayı ödeyen kişi istirdat davasıyla geri alma hakkını korur.

Birden fazla borçlu varsa hepsi iflasa tabi olduğunda alacaklı aynı yolu seçmelidir; bazıları iflasa tabi değilse farklı borçlu grupları için ayrı takip talebi gerekir.

Kambiyo takibinde ödeme emrinin bir örneği alacaklıya verilir, itiraz eden borçluya da ücretsiz belge düzenlenir; bu küçük görünen kayıtlar, sonraki iflas davasında veya itirazın ispatında dosya bağlantısını kurar.

Bu bölümde özel olarak düzenlenmeyen noktalarda genel ilamsız takip hükümleri ancak kambiyo sistemine aykırı düşmediği ölçüde uygulanır.

Bu nedenle genel takip bilgisini aynen taşımak hatalıdır: özellikle süreler, merci ve itirazın etkisi ayrı kontrol edilmelidir.