HMGS Konkordato ve İptal Davaları Konu Anlatımı

Konkordato ve iptal davaları aynı ana kaygıdan beslenir: borçlunun mali sıkıntısı karşısında alacaklıların korunması.

Ancak araçları tamamen farklıdır.

Konkordato, borçlu ile alacaklı çoğunluğu arasında mahkeme denetiminde kurulan bir yeniden ödeme düzenidir; amaç borçlunun faaliyetini sürdürebilmesi, alacaklıların iflasa göre daha iyi konuma gelmesi ve borçların belirli bir planla ödenmesidir.

İptal davası ise borçlu tarafından geçmişte yapılmış bazı tasarrufların alacaklılara karşı etkisiz kılınmasını sağlar; amaç borçlunun mal kaçırması, yakınlarına karşılıksız kazandırma yapması veya alacaklıları zarara sokan işlemlerle takipten kaçması halinde cebri icra imkanını korumaktır.

Bu nedenle sınavda konkordato “iyileştirme ve tasdik”, iptal davası “zararlı tasarrufu etkisizleştirme” olarak düşünülmelidir.

Konkordato talep edebilecek kişi yalnız iflasa tabi tacir değildir.

Borçlarını vadesi geldiği halde ödeyemeyen veya vadesinde ödeyememe tehlikesi altında bulunan herhangi bir borçlu, vade verilmesi ya da tenzilat yapılması yoluyla borçlarını ödeyebilmek veya muhtemel bir iflastan kurtulmak için konkordato isteyebilir.

Ayrıca iflas talebinde bulunabilecek her alacaklı, gerekçeli dilekçeyle borçlu hakkında konkordato işlemlerinin başlatılmasını talep edebilir.

Yetkili ve görevli mahkeme, iflasa tabi borçlu bakımından iflas davasındaki yere, iflasa tabi olmayan borçlu bakımından yerleşim yerine göre belirlenen asliye ticaret mahkemesidir.

Talepte gider avansının yatırılması gerekir.

Borçlu talepte bulunuyorsa konkordato ön projesi, malvarlığı durumunu gösteren belgeler, alacaklı listesi, teklif edilen tutar ile iflas halinde alacaklıların eline geçebilecek muhtemel tutarı karşılaştıran tablo ve makul güvence veren denetim raporu gibi belgeleri sunmak zorundadır.

Bu belgeler sadece şekli ekler değildir; mahkemenin ve komiserin konkordatonun gerçekçi olup olmadığını değerlendirmesini sağlar.

Konkordato ön projesi, borçların hangi oranda veya vadede ödeneceğini, alacaklıların hangi oranda vazgeçmiş sayılacağını, ödeme için mal satışı yapılıp yapılmayacağını ve gerekli mali kaynağın nasıl sağlanacağını göstermelidir.

Mahkeme belgelerin eksiksiz olduğunu tespit ederse derhal geçici mühlet kararı verir.

Alacaklı talep etmişse borçluya belgeleri sunması için makul süre verilir; belgeler süresinde ve eksiksiz sunulmazsa geçici mühlet verilmez ve talep reddedilir.

Geçici mühlet üç aydır, borçlu veya geçici komiserin talebiyle en fazla iki ay uzatılabilir ve toplam beş ayı geçemez.

Mahkeme bu aşamada borçlunun malvarlığını koruyacak tedbirleri alır ve konkordatonun başarı ihtimalini yakından incelemek için geçici komiser görevlendirir.

Geçici mühlet kesin mühletin sonuçlarını doğurur ve ilan edilerek ilgili kurumlara bildirilir.

İlanda alacaklıların yedi günlük kesin süre içinde itiraz edebilecekleri belirtilir.

Geçici mühlet, konkordatonun otomatik kabulü anlamına gelmez; sadece borçluya ve alacaklılara projenin ciddi biçimde incelenmesi için koruma sağlar.

Mahkeme geçici mühlet içinde kesin mühlet hakkında karar verir.

Borçlu, varsa talepte bulunan alacaklı ve geçici komiser sürecin değerlendirilmesinde rol oynar.

Konkordatonun başarıya ulaşmasının mümkün olduğu anlaşılırsa bir yıllık kesin mühlet verilir.

Güçlük arz eden özel durumlarda bu süre, komiserin gerekçeli raporu ve talebi üzerine altı aya kadar uzatılabilir.

Kesin mühletle birlikte komiser görevini sürdürür; proje tamamlanır, borçlunun faaliyetleri gözetilir, mahkemeye ara raporlar sunulur ve alacaklılar kurulu varsa düzenli bilgilendirme yapılır.

Mahkeme yedi kişiyi geçmeyen, tek sayıda üyeden oluşan ve farklı alacaklı sınıflarının hakkaniyete uygun temsil edildiği bir alacaklılar kurulu oluşturabilir.

Kurul her ay en az bir kez toplanır ve hazır bulunanların oy çoğunluğuyla karar alır.

Mühletin alacaklılar bakımından sonucu güçlüdür.

Mühlet içinde borçlu aleyhine kural olarak takip yapılamaz, daha önce başlamış takipler durur, ihtiyati tedbir ve ihtiyati haciz kararları uygulanamaz, zamanaşımı ve hak düşürücü süreler işlemez.

Bunun istisnaları özellikle imtiyazlı alacaklar ve rehinli alacaklar yönünden önem taşır.

Kanunda birinci sırada sayılan imtiyazlı alacaklar için haciz yoluyla takip yapılabilir.

Rehinli alacaklılar bakımından takip başlatma veya başlamış takibe devam etme imkanı korunur; fakat mühlet içinde muhafaza tedbiri alınamaz ve rehinli malın satışı yapılamaz.

Tasdik edilen konkordato aksini öngörmedikçe rehinle temin edilmemiş alacaklara kesin mühlet tarihinden itibaren faiz işlemez.

Sözleşmeler açısından da temel ilke, konkordato talebinin tek başına sözleşmeyi sona erdirme sebebi yapılmamasıdır.

Borçlu, komiserin gözetimi altında işlerine devam eder.

Ancak mahkeme izni olmadan mühlet kararından itibaren rehin tesis edemez, kefil olamaz, ivazsız tasarrufta bulunamaz; taşınmazını, işletme faaliyeti için önemli taşınırını veya devamlı tesisatını devredemez ya da takyit edemez.

Aksi halde yapılan işlemler hükümsüzdür.

Borçlu bu sınırlara veya komiserin ihtarlarına aykırı davranırsa mahkeme tasarruf yetkisini kaldırabilir ya da konkordato talebinin reddi ve iflas gibi daha ağır sonuçlara gidebilir.

Alacaklıların projeye katılımı, alacakların bildirilmesiyle başlar.

Komiser ilanla alacaklıları on beş gün içinde alacaklarını bildirmeye çağırır; bildirim yapmayan alacaklı, bilançoda kayıtlı değilse proje müzakerelerine kabul edilmez.

Komiser borçluyu bildirilen alacaklar hakkında açıklama yapmaya davet eder ve borçlunun defterleri ile belgeleri üzerinde inceleme yapar.

Proje hazırlandıktan ve alacaklar incelendikten sonra alacaklılar toplantısı yapılır.

Komiser toplantıya başkanlık eder, borçlu gerekli açıklamaları yapmak üzere toplantıda bulunur.

Proje, kaydedilmiş alacaklıların ve alacakların yarısını ya da kaydedilmiş alacaklıların dörtte birini ve alacakların üçte ikisini aşan çoğunlukla imzalanırsa kabul edilmiş sayılır.

Yalnız projeden etkilenen alacaklılar oy kullanır.

Birinci sıradaki imtiyazlı alacaklılar ile borçlunun yakın aile çevresi çoğunluk hesabında dikkate alınmaz.

Rehinli alacaklar, rehin kıymetinin karşılamadığı teminatsız kısım bakımından hesaba katılır.

Toplantıdan sonraki yedi gün içinde yapılan katılmalar da kabul oyuna eklenebilir.

Çoğunluk sağlanması tasdik için yeterli değildir; mahkeme ayrıca kanuni tasdik şartlarını inceler.

Adi konkordatoda teklif edilen tutarın borçlunun iflası halinde alacaklıların eline geçebilecek muhtemel tutardan fazla olması gerekir.

Teklif edilen tutar borçlunun kaynaklarıyla orantılı olmalıdır.

Proje kanuni çoğunlukla kabul edilmiş bulunmalı, birinci sıradaki imtiyazlı alacakların tam ödenmesi ve mühlet içinde komiser izniyle doğan borçların ifası yeterli teminata bağlanmalıdır.

Tasdik giderleri ve harç da karar öncesinde yatırılmalıdır.

Tasdik kararında alacaklıların hangi ölçüde alacaklarından vazgeçtiği ve borçlunun borçlarını hangi takvimle ödeyeceği gösterilir.

Mahkeme uygulamayı izlemek üzere kayyım atayabilir.

Konkordato tasdik kararıyla bağlayıcı hale gelir; projede kesinleşmeyle bağlayıcılık da öngörülebilir.

Bağlayıcı konkordato, talep öncesinde veya komiser izni olmaksızın mühlet içinde doğan alacaklar için zorunludur.

Ancak birinci sıradaki imtiyazlı alacaklar, rehinli alacaklıların rehin değerini karşılayan alacakları ve kamu alacakları bu genel bağlayıcılık dışında kalır.

Proje yerine getirilmezse alacaklı kendi hakkında konkordatonun kısmen feshini isteyebilir; konkordato kötü niyetle sakatlanmışsa her alacaklı tamamen fesih talep edebilir.

Tasdik edilmezse mahkeme talebi reddeder; borçlu iflasa tabi ise ve doğrudan doğruya iflas sebebi varsa resen iflas kararı verilir.

İptal davası bu iyileştirme sürecinden ayrı bir kurumdur.

Davanın amacı, kanunda sayılan tasarrufların butlanına hükmettirmek ve alacaklının cebri icra yoluyla hakkını alabilmesini sağlamaktır.

Davayı elinde geçici veya kesin aciz vesikası bulunan alacaklı, iflasta ise iflas idaresi ya da belirli hallerde alacaklılar açabilir.

Alışılmış hediyeler dışında, aciz belgesi veya iflasın açılmasından önceki bir yıl içinde yapılan bağışlamalar ve karşılıksız kazandırmalar iptale tabidir.

Yakın hısımlar, eş, evlat edinen ve evlatlık ya da ortak konutta yaşayan kişiler arasındaki tasarruflar gerçek değerine uygun karşılık ispatlanmadıkça bağışlama sayılır.

Gerçek değerine göre pek düşük bedelle yapılan sözleşmeler ve uygun karşılık sağlandığı ispatlanmayan ömür boyu gelir, intifa veya ölünceye kadar bakma sözleşmeleri de bu grupta değerlendirilir.

Borcunu ödemeyen borçlunun hacizden, acizden veya iflastan önceki bir yıl içinde yaptığı bazı işlemler de iptal edilebilir.

Önceden taahhüt edilmemiş rehin verilmesi, para veya olağan ödeme araçları dışında yapılan ödeme, vadesi gelmemiş borcun ödenmesi ve kişisel hakların kuvvetlendirilmesi için tapuya şerh verilmesi bu kapsamdadır.

İşlemden yararlanan kişi borçlunun durumunu bilmediğini ispat ederse dava dinlenmez.

Zarar verme kastına dayanan iptal ise daha geniş fakat ispat bakımından daha özellikli bir yoldur.