Hâkim-Savcı Hukuk Muhakemeleri Usulü (HMK) İstinaf Konu Anlatımı

Kavram ve İşlev

İstinaf, ilk derece mahkemesinden verilen kararın bölge adliye mahkemesi hukuk dairesi önüne taşınmasıdır.

Bu yolun temel işlevi, ilk derece yargılamasında verilen kararın hem usul hem esas yönünden denetlenebilmesidir.

Temyizden farklı olarak istinaf incelemesi yalnızca hukuki denetimle sınırlı bir üst mahkeme incelemesi gibi düşünülmemelidir; HMK, bazı hallerde bölge adliye mahkemesine yeniden esas hakkında karar verebilme imkanı tanır.

Bu nedenle sınavda istinafı, ilk derece ile Yargıtay arasındaki ara denetim basamağı olarak değil, kendine özgü başvuru şartları, inceleme kapsamı ve karar türleri olan ayrı bir kanun yolu olarak okumak gerekir.

Hangi Kararlara Karşı Başvurulur?

HMK m. 341 istinafa konu olabilecek kararları gösterir.

Ana kural, ilk derece mahkemelerinin nihai kararlarına karşı istinafa gidilebilmesidir.

Bunun yanında ihtiyati tedbir ve ihtiyati haciz taleplerinin reddi kararları, tarafın yüzüne karşı verilen ihtiyati tedbir ve ihtiyati haciz kararları ile yoklukta verilen bu kararlar hakkında yapılan itiraz üzerine verilen kararlar da istinaf kapsamındadır.

Malvarlığı davalarında miktar veya değer bakımından kesinlik sınırı bulunur; bu sınırı geçmeyen kararlar kesindir.

Ancak manevi tazminat davalarında miktar veya değere bakılmaksızın istinaf yolu açıktır.

Alacağın bir kısmı dava edilmişse sınır, dava edilen kısma göre değil alacağın tamamına göre değerlendirilir.

Alacağın tamamı dava edilmişse, asıl talebinin kabul edilmeyen bölümü sınırı geçmeyen taraf istinafa başvuramaz.

Dilekçe ve Verilme Usulü

İstinaf dilekçeyle yapılır ve karşı taraf sayısı kadar örnek eklenir.

Dilekçede başvuran ve karşı tarafın davadaki sıfatları, kimlik ve adres bilgileri, varsa temsilci ve vekil bilgileri, kararın hangi mahkemeden verildiği, tarihi ve sayısı, tebliğ tarihi, kararın özeti, başvuru sebepleri ve gerekçesi, talep sonucu ile imza bulunmalıdır.

Burada önemli bir sınav tuzağı vardır: Dilekçe bütün unsurları taşımıyor diye hemen reddedilmez.

Başvuranın kimliği ve imzası ile başvurulan kararı yeterince belirleyen kayıtlar varsa, diğer eksikliklere rağmen dilekçe reddedilmeyip inceleme yapılır.

Dilekçe kararı veren mahkemeye verilebileceği gibi başka bir yer mahkemesine de verilebilir.

Hangi mahkemeye verilmişse başvuru defterine kaydedilir ve başvurana ücretsiz alındı belgesi verilir.

Dilekçe kararı veren mahkemeden başka bir mahkemeye verilmişse, işlem yapıldıktan sonra örnekleriyle birlikte kararı veren mahkemeye gönderilir.

Dosya, istinaf dilekçesinde gösterilen daireyle bağlı kalınmaksızın ilgili bölge adliye mahkemesine gönderilir.

Süre, Harç ve Ret

İstinaf süresi kural olarak iki haftadır ve ilamın taraflardan her birine usulüne uygun tebliğiyle işlemeye başlar.

Özel kanun hükümleri saklıdır.

Dilekçe verilirken başvuru için gerekli harçlar ve tebliğ giderleri dahil giderlerin ödenmesi gerekir.

Hiç ödenmediği veya eksik ödendiği sonradan anlaşılırsa mahkeme bir haftalık kesin süre verir; tamamlanmazsa başvurunun yapılmamış sayılmasına karar verilir.

Dilekçe kanuni süreden sonra verilmişse veya kesin bir karara ilişkinse, kararı veren mahkeme istinaf dilekçesinin reddine karar verir.

Bu ret kararına karşı tebliğden itibaren iki hafta içinde istinafa başvurulabilir.

Bölge adliye mahkemesi ret kararını yerinde görmezse ilk istinaf dilekçesine göre inceleme yapar.

Bu düzenleme, başvuru yolunun kapısını tamamen ilk derece mahkemesinin değerlendirmesine bırakmaz.

Cevap, Katılma ve Feragat

İstinaf dilekçesi karşı tarafa tebliğ edilir.

Karşı taraf iki hafta içinde cevap dilekçesini kararı veren mahkemeye veya gönderilmek üzere başka bir yer mahkemesine verebilir.

Cevap dilekçesiyle katılma yolu da mümkündür: İstinaf dilekçesi kendisine tebliğ edilen tarafın başvuru hakkı olmasa veya süresi geçmiş olsa bile cevap dilekçesiyle istinafa katılabilir.

Ancak asıl başvuran talebinden feragat ederse veya başvuru esasa girilmeden reddedilirse, katılma yoluyla başvuranın talebi de reddedilir.

Taraflar ilam kendilerine tebliğ edilmeden önce istinaf hakkından feragat edemez.

Başvuru yapıldıktan sonra feragat edilirse dosya bölge adliye mahkemesine gönderilmeden başvurunun reddine karar verilir; dosya gönderilmiş ama henüz karara bağlanmamışsa bölge adliye mahkemesi feragat nedeniyle ret kararı verir.

İcraya Etki ve İnceleme

İstinaf başvurusu kararın icrasını durdurmaz.

İcra ve İflas Kanunundaki icranın geri bırakılması hükmü saklıdır; nafaka kararlarında ise icranın geri bırakılması kararı verilemez.

Buna karşılık kişi ve aile hukukuna dair hükümler ile taşınmaz üzerindeki ayni hakları konu alan kararların uygulanması için kesinleşme beklenir.

Bölge adliye mahkemesi önce ön inceleme yapar.

İncelemenin başka daire veya mahkemece yapılması gerekip gerekmediği, kararın kesin olup olmadığı, başvurunun süresinde yapılıp yapılmadığı, başvuru şartlarının yerine getirilip getirilmediği ve gerekçe gösterilip gösterilmediği kontrol edilir.

Eksiklik yoksa dosya incelemeye alınır.

İnceleme kural olarak istinaf dilekçesinde belirtilen sebeplerle sınırlıdır; fakat kamu düzenine aykırılık varsa bölge adliye mahkemesi bunu kendiliğinden gözetir.

Karar Türleri ve Sınav İçin Sonuç

Bazı hallerde duruşma yapılmadan karar verilebilir.

Örneğin yasaklı hakimin karar vermesi, haklı ret talebine rağmen reddedilen hakimin davaya bakması, görev veya yetki hataları, dava şartlarına aykırılık ya da uyuşmazlığın çözümünde etkili delillerin toplanmamış olması gibi durumlarda karar kaldırılıp dosya yeniden görülmek üzere gönderilebilir.

Davanın esası bakımından ise karar hukuka uygunsa başvuru esastan reddedilir; yeniden yargılama gerekmeksizin hata giderilebiliyorsa düzelterek yeniden esas hakkında karar verilebilir.

Genel kural, bu haller dışında incelemenin duruşmalı yapılmasıdır.

İstinaf aşamasında karşı dava açılamaz, davaya müdahale talebinde bulunulamaz, ıslah yapılamaz ve kural olarak ilk derece mahkemesinde ileri sürülmeyen iddia ve savunmalar dinlenemez; yeni delillere de dayanılamaz.

Ancak ilk derece mahkemesinde usulüne uygun gösterildiği halde incelenmeden reddedilen veya mücbir sebeple gösterilemeyen deliller bölge adliye mahkemesince incelenebilir.

Öğrenme açısından ana fikir şudur: İstinaf geniş yetkili bir denetim yoludur, fakat başvurunun süresi, dilekçesi, kapsamı ve yeni iddia-delil yasağı bakımından sıkı usul kurallarına bağlıdır.

Kararın içeriği de sınavda unutulmamalıdır.

Bölge adliye mahkemesi kararında mahkeme ve heyet bilgileri, tarafların kimlikleri, iddia ve savunma özeti, ilk derece kararının özeti, ileri sürülen istinaf sebepleri, uyuşmazlık noktaları, delillerin tartışılması, hukuki sebep, hüküm sonucu, kanun yolu ve süre gösterilir.

Hüküm sonucu açık ve tereddütsüz olmalıdır.