İdari yargının genel görevli ilk derece mahkemeleri idare ve vergi mahkemeleridir; istinaf mercii bölge idare mahkemesi, temyiz ve kanunda sayılan bazı işler bakımından yüksek mahkeme ise Danıştaydır. 2576 sayılı Kanun, bölge idare, idare ve vergi mahkemelerini genel görevli bağımsız mahkemeler olarak tanımlar. Mahkemeler coğrafi durum ve iş hacmi gözetilerek Adalet Bakanlığınca kurulur; kuruluş, kaldırma ve yargı çevresi kararları Resmî Gazete'de yayımlanır. İdare mahkemeleri, vergi mahkemesi veya ilk derece Danıştay görevi dışında kalan iptal, tam yargı ve idari sözleşme uyuşmazlıklarını çözer. Vergi mahkemeleri vergi, resim, harç, benzeri mali yükümler ve bunların zam-cezaları ile bu alanlardaki 6183 uygulamasına bakar. Bölge idare mahkemeleri istinaf başvurularını ve çevresindeki idare-vergi mahkemeleri arasındaki görev-yetki uyuşmazlıklarını kesin olarak karara bağlar.
Hakim-Savcı Hukuk Muhakemeleri Usulü (HMK) Mahkemelerin Kuruluşu Konu Anlatımı
Mahkemelerin Kuruluşu konusunun özeti ve anlatımı — Hakim-Savcı Hukuk Muhakemeleri Usulü (HMK) dersi. Özet her zaman ücretsiz.
Kısaca
Bu özet her zaman ücretsizdir ve giriş yapmadan okunabilir.
Özet: Sesli anlatım yakında
Bu konuyu PDF ders notlarında da çalış
Hakim-Savcı konu yapraklarının tamamını içeren ücretsiz ders notu PDF’ini indirip çevrim dışı tekrar edebilirsin. Bu yaprak PDF kitapçığın kapsam tablosunda yer alır; uygulamadaki soru ve sesli anlatım katmanları ayrıca sunulur.
Hakim-Savcı ders notları PDF’ini indirKonu Anlatımı
Tam anlatım: Sesli anlatım yakında
İdari yargı teşkilatının katmanları
İdari yargıda “mahkemelerin kuruluşu” konusu, hukuk mahkemelerinin görev ve yetkisini düzenleyen HMK ile değil; başta 2576 sayılı Kanun, 2575 sayılı Danıştay Kanunu ve 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu ile okunur.
Sistem üç temel katmandan oluşur: ilk derecede idare ve vergi mahkemeleri, istinafta bölge idare mahkemeleri, temyizde ve kanunun ayrıca verdiği ilk derece işlerinde Danıştay.
2576 sayılı Kanun; bölge idare mahkemeleri, idare mahkemeleri ve vergi mahkemelerini, kanunla verilen görevleri yerine getiren genel görevli bağımsız mahkemeler olarak tanımlar. “Genel görevli” ifadesi, özel kanunla başka bir idari yargı mercii görevlendirilmedikçe uyuşmazlığın bu teşkilat içinde çözülmesini anlatır.
Kuruluş ve yargı çevresi
Bu mahkemeler bölgelerin coğrafi durumları ve iş hacmi gözetilerek Adalet Bakanlığınca kurulur; yargı çevreleri de belirlenir.
Kuruluş ve yargı çevresinin tespitinde ilgili bakanlıkların görüşleri alınır.
Kaldırma veya yargı çevresini değiştirme kararı, kanundaki usule göre Hâkimler ve Savcılar Kurulunca verilir.
Kuruluş, kaldırma ve yargı çevresi kararları Resmî Gazete'de yayımlanır.
Aynı yargı çevresinde birden fazla idare veya vergi mahkemesi varsa işlerin yoğunluğu ve niteliğine göre ihtisaslaşma amacıyla iş bölümü yapılabilir.
İş bölümü, başka bir mahkeme türü yaratmaz; aynı görev alanındaki dosyaların uzmanlaşmış mahkemelere dağıtılmasını sağlar.
İdare ve vergi mahkemeleri
İdare ve vergi mahkemelerinde bir başkan ile yeteri kadar üye bulunur.
Mahkeme kurulu başkan ve iki üyeden oluşur.
Kanunun tek hâkimle çözüleceğini belirttiği işler bu kuralın istisnasıdır.
İdare mahkemeleri; vergi mahkemelerinin görevine giren ve ilk derecede Danıştayda görülecek davalar dışında kalan iptal davalarını, tam yargı davalarını, genel hizmetlerden birinin yürütülmesi için yapılan idari sözleşmelerden doğan uyuşmazlıkları ve diğer kanunlarla verilen işleri çözer.
İptal davasında idari işlemin hukuka uygunluğu, tam yargı davasında ise idari işlem veya eylemden doğan zararın giderilmesi öne çıkar.
Vergi mahkemeleri; genel bütçeye, il özel idarelerine, belediyelere ve köylere ait vergi, resim, harç ve benzeri mali yükümlerle bunların zam ve cezaları ile tarifelere ilişkin davaları görür.
Bu konulardaki 6183 sayılı Kanun uygulamasından doğan uyuşmazlıklar ve diğer kanunların verdiği işler de vergi mahkemesinin görev alanındadır.
Bir ödeme emri uyuşmazlığında önce alacağın niteliği belirlenmeli; mali yükümlülük alanındaki 6183 işlemi ile diğer kamu alacaklarına ilişkin takip birbirine karıştırılmamalıdır.
Bölge idare mahkemesi
Bölge idare mahkemesi; başkanlık, başkanlar kurulu, daireler, adalet komisyonu ve müdürlüklerden oluşur.
En az biri idare, biri vergi olmak üzere daireler bulunur.
Her daire bir başkan ve iki üyenin katılımıyla toplanır ve çoğunlukla karar verir.
Temel görevi, ilk derece idare ve vergi mahkemelerinin istinafa açık nihai kararlarına karşı başvuruları incelemektir.
Ayrıca yargı çevresindeki idare ve vergi mahkemeleri arasında çıkan görev ve yetki uyuşmazlıklarını kesin olarak çözer.
Aynı bölge içindeki kesin kararlar arasında aykırılık oluştuğunda başkanlar kurulunun Danıştaydan aykırılığın giderilmesini istemesine ilişkin mekanizma, içtihat birliğine hizmet eder.
Danıştayın yeri
Danıştay idari yargının yüksek mahkemesidir.
Bölge idare mahkemelerinin kanunen temyize açık kararlarını inceler.
Bunun yanında Danıştay Kanunu'nun açıkça saydığı bazı merkezi veya ülke çapında etkili idari işlemlere karşı davalara ilk derece mahkemesi olarak bakar.
Bu nedenle Danıştay yalnız bir temyiz mercii değildir; sınırlı ve kanunda sayılmış alanlarda ilk derece görevi de vardır.
Sınavda görev-mercii ayrımı
Görev, uyuşmazlığın idare mahkemesi, vergi mahkemesi veya ilk derece Danıştay işlerinden hangisine girdiğini gösterir.
Yargı çevresi, görevli mahkemenin coğrafi alanını belirler.
Kanun yolu mercii ise ilk derece kararının istinaf veya temyiz incelemesini yapar.
HMK'deki asliye hukuk-sulh hukuk ayrımı bu yapının parçası değildir.
Pratik sıra şöyledir: önce uyuşmazlığın idari yargıda olup olmadığı, sonra vergi mahkemesinin özel görev alanına girip girmediği, ardından Danıştayın ilk derece görevlerinden biri bulunup bulunmadığı kontrol edilir.
Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.
Anlatımın kapanış bölümü ve sesli anlatım uygulamada
Mahkemelerin Kuruluşu anlatımının bu sayfada okuduğunuz bölümü ücretsizdir; kapanış bölümü, sesli anlatımı, çevrimdışı indirmesi ve konuya bağlı soru çözümü benzersor uygulamasında devam eder.
Hukuk Muhakemeleri Usulü (HMK) dersindeki diğer konularBu Konunun Sınavdaki Ağırlığı
Mahkemelerin Kuruluşu konusu Hakim-Savcı İdari Yargı düzeyindeki Hukuk Muhakemeleri Usulü (HMK) dersine bağlıdır. Bu dersin müfredat ağırlığı %9. Ağırlıklar benzersor müfredat analizidir, resmî soru dağılımı değildir. Sınavda kaç soru çıkacağını göstermez.
Kaynak: benzersor müfredat analizi. Bu yüzdeler benzersor’un kendi müfredat analizinden gelir: her dersin müfredatta kapsadığı konu ve alt konu sayısı ile kapsam genişliği ölçülür, ders bazında yüzdeye çevrilir ve sınav düzeyi içinde %100’e tamamlanır. Resmî bir soru dağılımı değildir; sınavda kaç soru çıkacağını göstermez ve sınav kurumunun yayımladığı bir veri değildir.
İlgili Kavramlar
Bu anlatımda geçen ve sözlükte ayrı bir tanımı bulunan kavramlar.
- İstinafİlk derece mahkemesi kararlarının, bölge adliye/idare mahkemesince hem maddi olay hem hukuki yön bakımından yeniden incelendiği kanun yoludur. Temyizden farklı olarak vakıa denetimi de yapılır.
- Temyizİstinaf kararlarının yalnızca hukuka uygunluk yönünden Yargıtay veya Danıştay tarafından denetlendiği olağan kanun yoludur. Maddi olay yeniden incelenmez.
- GörevBir davaya hangi tür ve derecedeki mahkemenin bakacağını belirleyen, kural olarak kamu düzenine ilişkin ve resen dikkate alınan bir dava şartıdır.
- YetkiBir davaya yer (coğrafi) bakımından hangi mahkemenin bakacağını belirleyen kuraldır. Kesin yetki hâlleri dışında taraf iradesiyle değişebilir.
- İdari İşlemİdarenin kamu gücüne dayanarak tek yanlı irade açıklamasıyla hukuki sonuç doğuran işlemidir. Yetki, şekil, sebep, konu ve maksat olmak üzere beş unsurdan oluşur.
Kaynaklar
Anlatımdaki bilgiler aşağıdaki resmî kurum yayınlarından doğrulanır ve kendi cümlelerimizle yeniden yazılır.
- ÖSYM (uygular) — Adalet Bakanlığı Personel Genel Müdürlüğü (ilan/atama)Hâkim ve Savcı Yardımcılığı Sınavı sınavını düzenleyen kurumun resmî sitesi.
- ÖSYM Sınav TakvimiHâkim ve savcı yardımcılığı sınavı başvuru, sınav ve sonuç tarihleri (resmî ÖSYM takvimi).
- Adalet Bakanlığı Personel Genel MüdürlüğüHâkim ve savcı adaylığı ilanları, kontenjanlar ve başvuru şartlarına ilişkin resmî duyurular.
- ÖSYM Aday İşlemleri Sistemi (AİS)e-Devlet ile başvuru, sınav yeri ve sınava giriş belgesi işlemleri.
- ÖSYM Sonuç Açıklama SistemiHâkim-savcı yardımcılığı yazılı sınavı sonuç sorgulama ve belge doğrulama.
- ÖSYM Ana Sayfa ve DuyurularÖSYM güncel duyuruları ve hâkim-savcı yardımcılığı kılavuzuna erişim.
Sık Sorulan Sorular
Hukuk Muhakemeleri Usulü (HMK) dersindeki diğer konular
Bu ders toplam 26 konu içerir.
- Görev
- Yetki
- Hâkimin Yasaklılığı ve Reddi
- Eda Davası
- Tespit Davası
- İnşai Dava
- Belirsiz Alacak Davası
- Dava Şartları ve İlk İtirazlar
- Yazılı Yargılama Usulü
- Basit Yargılama Usulü
- İspat Yükü
- Kesin Deliller
- Takdiri Deliller
- İstinaf
- Temyiz
- Yargılamanın İadesi
- İhtiyati Tedbir
- İhtiyati Haciz
- Delil Tespiti
- Tahkim ve Dava Şartı Arabuluculuk
benzersor mobilde yayında
Sınav hazırlığını cebine taşı. Uygulamayı indir, Premium'u 3 gün ücretsiz dene ve istediğin zaman iptal et.
Hakim-Savcı soru çözme rehberi