Hakim-Savcı · Hukuk Muhakemeleri Usulü (HMK)

Hakim-Savcı Hukuk Muhakemeleri Usulü (HMK) Mahkemelerin Kuruluşu Konu Anlatımı

Mahkemelerin Kuruluşu konusunun özeti ve anlatımı — Hakim-Savcı Hukuk Muhakemeleri Usulü (HMK) dersi. Özet her zaman ücretsiz.

Kısaca

İdari yargının genel görevli ilk derece mahkemeleri idare ve vergi mahkemeleridir; istinaf mercii bölge idare mahkemesi, temyiz ve kanunda sayılan bazı işler bakımından yüksek mahkeme ise Danıştaydır. 2576 sayılı Kanun, bölge idare, idare ve vergi mahkemelerini genel görevli bağımsız mahkemeler olarak tanımlar. Mahkemeler coğrafi durum ve iş hacmi gözetilerek Adalet Bakanlığınca kurulur; kuruluş, kaldırma ve yargı çevresi kararları Resmî Gazete'de yayımlanır. İdare mahkemeleri, vergi mahkemesi veya ilk derece Danıştay görevi dışında kalan iptal, tam yargı ve idari sözleşme uyuşmazlıklarını çözer. Vergi mahkemeleri vergi, resim, harç, benzeri mali yükümler ve bunların zam-cezaları ile bu alanlardaki 6183 uygulamasına bakar. Bölge idare mahkemeleri istinaf başvurularını ve çevresindeki idare-vergi mahkemeleri arasındaki görev-yetki uyuşmazlıklarını kesin olarak karara bağlar.

Bu özet her zaman ücretsizdir ve giriş yapmadan okunabilir.

Özet: Sesli anlatım yakında

Bu konuyu PDF ders notlarında da çalış

Hakim-Savcı konu yapraklarının tamamını içeren ücretsiz ders notu PDF’ini indirip çevrim dışı tekrar edebilirsin. Bu yaprak PDF kitapçığın kapsam tablosunda yer alır; uygulamadaki soru ve sesli anlatım katmanları ayrıca sunulur.

Hakim-Savcı ders notları PDF’ini indir

Konu Anlatımı

Tam anlatım: Sesli anlatım yakında

İdari yargı teşkilatının katmanları

İdari yargıda “mahkemelerin kuruluşu” konusu, hukuk mahkemelerinin görev ve yetkisini düzenleyen HMK ile değil; başta 2576 sayılı Kanun, 2575 sayılı Danıştay Kanunu ve 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu ile okunur.

Sistem üç temel katmandan oluşur: ilk derecede idare ve vergi mahkemeleri, istinafta bölge idare mahkemeleri, temyizde ve kanunun ayrıca verdiği ilk derece işlerinde Danıştay.

2576 sayılı Kanun; bölge idare mahkemeleri, idare mahkemeleri ve vergi mahkemelerini, kanunla verilen görevleri yerine getiren genel görevli bağımsız mahkemeler olarak tanımlar. “Genel görevli” ifadesi, özel kanunla başka bir idari yargı mercii görevlendirilmedikçe uyuşmazlığın bu teşkilat içinde çözülmesini anlatır.

Kuruluş ve yargı çevresi

Bu mahkemeler bölgelerin coğrafi durumları ve iş hacmi gözetilerek Adalet Bakanlığınca kurulur; yargı çevreleri de belirlenir.

Kuruluş ve yargı çevresinin tespitinde ilgili bakanlıkların görüşleri alınır.

Kaldırma veya yargı çevresini değiştirme kararı, kanundaki usule göre Hâkimler ve Savcılar Kurulunca verilir.

Kuruluş, kaldırma ve yargı çevresi kararları Resmî Gazete'de yayımlanır.

Aynı yargı çevresinde birden fazla idare veya vergi mahkemesi varsa işlerin yoğunluğu ve niteliğine göre ihtisaslaşma amacıyla iş bölümü yapılabilir.

İş bölümü, başka bir mahkeme türü yaratmaz; aynı görev alanındaki dosyaların uzmanlaşmış mahkemelere dağıtılmasını sağlar.

İdare ve vergi mahkemeleri

İdare ve vergi mahkemelerinde bir başkan ile yeteri kadar üye bulunur.

Mahkeme kurulu başkan ve iki üyeden oluşur.

Kanunun tek hâkimle çözüleceğini belirttiği işler bu kuralın istisnasıdır.

İdare mahkemeleri; vergi mahkemelerinin görevine giren ve ilk derecede Danıştayda görülecek davalar dışında kalan iptal davalarını, tam yargı davalarını, genel hizmetlerden birinin yürütülmesi için yapılan idari sözleşmelerden doğan uyuşmazlıkları ve diğer kanunlarla verilen işleri çözer.

İptal davasında idari işlemin hukuka uygunluğu, tam yargı davasında ise idari işlem veya eylemden doğan zararın giderilmesi öne çıkar.

Vergi mahkemeleri; genel bütçeye, il özel idarelerine, belediyelere ve köylere ait vergi, resim, harç ve benzeri mali yükümlerle bunların zam ve cezaları ile tarifelere ilişkin davaları görür.

Bu konulardaki 6183 sayılı Kanun uygulamasından doğan uyuşmazlıklar ve diğer kanunların verdiği işler de vergi mahkemesinin görev alanındadır.

Bir ödeme emri uyuşmazlığında önce alacağın niteliği belirlenmeli; mali yükümlülük alanındaki 6183 işlemi ile diğer kamu alacaklarına ilişkin takip birbirine karıştırılmamalıdır.

Bölge idare mahkemesi

Bölge idare mahkemesi; başkanlık, başkanlar kurulu, daireler, adalet komisyonu ve müdürlüklerden oluşur.

En az biri idare, biri vergi olmak üzere daireler bulunur.

Her daire bir başkan ve iki üyenin katılımıyla toplanır ve çoğunlukla karar verir.

Temel görevi, ilk derece idare ve vergi mahkemelerinin istinafa açık nihai kararlarına karşı başvuruları incelemektir.

Ayrıca yargı çevresindeki idare ve vergi mahkemeleri arasında çıkan görev ve yetki uyuşmazlıklarını kesin olarak çözer.

Aynı bölge içindeki kesin kararlar arasında aykırılık oluştuğunda başkanlar kurulunun Danıştaydan aykırılığın giderilmesini istemesine ilişkin mekanizma, içtihat birliğine hizmet eder.

Danıştayın yeri

Danıştay idari yargının yüksek mahkemesidir.

Bölge idare mahkemelerinin kanunen temyize açık kararlarını inceler.

Bunun yanında Danıştay Kanunu'nun açıkça saydığı bazı merkezi veya ülke çapında etkili idari işlemlere karşı davalara ilk derece mahkemesi olarak bakar.

Bu nedenle Danıştay yalnız bir temyiz mercii değildir; sınırlı ve kanunda sayılmış alanlarda ilk derece görevi de vardır.

Sınavda görev-mercii ayrımı

Görev, uyuşmazlığın idare mahkemesi, vergi mahkemesi veya ilk derece Danıştay işlerinden hangisine girdiğini gösterir.

Yargı çevresi, görevli mahkemenin coğrafi alanını belirler.

Kanun yolu mercii ise ilk derece kararının istinaf veya temyiz incelemesini yapar.

HMK'deki asliye hukuk-sulh hukuk ayrımı bu yapının parçası değildir.

Pratik sıra şöyledir: önce uyuşmazlığın idari yargıda olup olmadığı, sonra vergi mahkemesinin özel görev alanına girip girmediği, ardından Danıştayın ilk derece görevlerinden biri bulunup bulunmadığı kontrol edilir.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Anlatımın kapanış bölümü ve sesli anlatım uygulamada

Mahkemelerin Kuruluşu anlatımının bu sayfada okuduğunuz bölümü ücretsizdir; kapanış bölümü, sesli anlatımı, çevrimdışı indirmesi ve konuya bağlı soru çözümü benzersor uygulamasında devam eder.

Hukuk Muhakemeleri Usulü (HMK) dersindeki diğer konular

Bu Konunun Sınavdaki Ağırlığı

Mahkemelerin Kuruluşu konusu Hakim-Savcı İdari Yargı düzeyindeki Hukuk Muhakemeleri Usulü (HMK) dersine bağlıdır. Bu dersin müfredat ağırlığı %9. Ağırlıklar benzersor müfredat analizidir, resmî soru dağılımı değildir. Sınavda kaç soru çıkacağını göstermez.

Kaynak: benzersor müfredat analizi. Bu yüzdeler benzersor’un kendi müfredat analizinden gelir: her dersin müfredatta kapsadığı konu ve alt konu sayısı ile kapsam genişliği ölçülür, ders bazında yüzdeye çevrilir ve sınav düzeyi içinde %100’e tamamlanır. Resmî bir soru dağılımı değildir; sınavda kaç soru çıkacağını göstermez ve sınav kurumunun yayımladığı bir veri değildir.

SSS

Sık Sorulan Sorular

Mahkemelerin Kuruluşu, Hakim-Savcı İdari Yargı düzeyindeki Hukuk Muhakemeleri Usulü (HMK) dersinin konularından biridir. Aynı dersin diğer konularına bu sayfanın altındaki konu listesinden geçebilirsiniz.

Bu sayfada konunun ücretsiz özeti ve anlatımın neredeyse tamamı yer alır; yalnızca kapanış bölümü uygulamaya bırakılmıştır. Sesli anlatım, çevrimdışı indirme ve konuya bağlı soru çözümü benzersor uygulamasında devam eder.

Hakim-Savcı İdari Yargı düzeyinde Hukuk Muhakemeleri Usulü (HMK) dersinin müfredat ağırlığı %9. Ağırlıklar benzersor müfredat analizidir, resmî soru dağılımı değildir. Sınavda kaç soru çıkacağını göstermez.

Önce özeti okuyup konunun ne hakkında olduğunu netleştirin, sonra anlatımı baştan sona takip edin. Anlatımı bitirir bitirmez aynı konudan soru çözün: konuyu okumaktan çok, okuduktan hemen sonra hatırlamaya çalışmak kalıcılığı belirler. Bir gün sonra sadece özeti tekrar okumak çoğu konu için yeterli olur.

Hukuk Muhakemeleri Usulü (HMK) dersi bu sayfadaki konuyla birlikte 26 konu içerir. Tam liste sayfanın altındaki konu bağlantılarında ve dersin kendi sayfasında yer alır; oradan her konunun ücretsiz özetini tek sayfada okuyabilirsiniz.

benzersor mobilde yayında

Sınav hazırlığını cebine taşı. Uygulamayı indir, Premium'u 3 gün ücretsiz dene ve istediğin zaman iptal et.

App Store'dan İndirinGoogle Play'den İndirin
Hakim-Savcı soru çözme rehberi
Premium'u 3 gün ücretsiz dene
App Store ve Google Play üzerinden güvenli abonelik
İstediğin zaman iptal et, tüm cihazlarında aynı hesapla devam et

benzersor mobilde yayında

Sınav hazırlığını cebine taşı. Uygulamayı indir, Premium'u 3 gün ücretsiz dene ve istediğin zaman iptal et.

App Store'dan İndirinGoogle Play'den İndirin
Premium'u 3 gün ücretsiz dene
App Store ve Google Play üzerinden güvenli abonelik
İstediğin zaman iptal et, tüm cihazlarında aynı hesapla devam et
powered by