Hâkim-Savcı Ticaret Hukuku Adi Şirket ve Şahıs Şirketleri Konu Anlatımı

Türk Ticaret Kanunu şirketler hukukuna önce türleri belirleyerek başlar.

Kanuna göre ticaret şirketleri kollektif, komandit, anonim, limited ve kooperatif şirketlerden ibarettir.

Bu kapalı sayımın hemen ardından temel ayrım yapılır: kollektif ve komandit şirketler şahıs şirketi, anonim, limited ve sermayesi paylara bölünmüş komandit şirketler sermaye şirketi sayılır.

Şahıs şirketi ifadesi, bu şirketlerde ortakların kişisel niteliklerinin, güven ilişkisinin ve sorumluluk düzeninin ön planda olduğunu anlatır.

Kanun bu konuyu yalnız terminolojik bir ayrım olarak bırakmaz; ortakların kişisel alacaklılarının başvuru yollarından birleşme, bölünme ve tür değiştirme kurallarına kadar pek çok hükümde şahıs şirketi ile sermaye şirketi farklı hukuki sonuçlara bağlanır.

Adi şirket ise TTK'nın ticaret şirketleri listesindeki bağımsız bir ticaret şirketi türü değildir.

Buna rağmen adi şirket hükümleri ticaret şirketleri hukukunda önemini korur; çünkü TTK, her şirket türüne özgü hükümler saklı kalmak üzere, genel bölümde hüküm bulunmayan hususlarda Türk Borçlar Kanununun adi şirkete ilişkin hükümlerinin her şirket türünün niteliğine uygun olduğu oranda uygulanacağını kabul eder.

Bu tamamlayıcı ilişki, ticaret şirketinin tüzel kişiliğiyle adi şirketin sözleşmesel karakteri arasındaki farkı da görünür kılar.

Ticaret şirketleri tüzel kişiliğe sahiptir.

Türk Medeni Kanununun tüzel kişilere ilişkin genel çerçevesi içinde bütün haklardan yararlanabilir ve borç üstlenebilirler; kanuni istisnalar saklıdır.

Adi şirket hükümlerine yapılan gönderme ise bu tüzel kişiliği ortadan kaldırmaz, sadece TTK'da cevaplanmayan konularda şirket türünün yapısına uygun tamamlayıcı kural sağlar.

Örneğin kollektif veya komandit şirketlerde ortaklar arasındaki iç ilişki, sözleşme serbestisi ve ortaklığın kişisel niteliği sebebiyle adi şirkete daha yakın olabilir.

Buna karşılık anonim veya limited şirkette sermaye, pay, organ ve tescil düzeni daha sıkı olduğundan adi şirket hükümleri ancak bu yapıyla bağdaştığı ölçüde devreye girebilir.

Bu yüzden adi şirket, ticaret şirketleri içinde sayılan bir tür değil, boşluk dolduran ve özellikle şahıs şirketlerinin kişisel ilişki mantığını açıklamaya yardım eden arka plan kurumudur.

Ticaret şirketlerine ilişkin genel hükümler, şahıs şirketlerinin de içinde bulunduğu bütün şirket türleri için ortak bir sermaye koyma rejimi kurar.

Kanunda aksine hüküm yoksa para, alacak, kıymetli evrak, sermaye şirketlerine ait paylar, fikri mülkiyet hakları, taşınırlar, taşınmazlar, bunların yararlanma ve kullanma hakları, kişisel emek, ticari itibar, ticari işletmeler, devredilebilir elektronik ortamlar ve ekonomik değeri olan diğer haklar sermaye olarak konabilir.

Ancak kanun, bazı türler bakımından özel sınırlamaları saklı tutar.

Sermaye koyma taahhüdü, usulüne uygun düzenlenmiş ve imzalanmış şirket sözleşmesiyle ortağı şirkete karşı borçlu hâle getirir.

Taşınmaz, fikri mülkiyet hakkı veya özel sicile kayıtlı değerlerin ayni sermaye kabul edilebilmesi için ilgili kayıt ve tevdi düzenine uyulur; taşınmaz mülkiyetinin veya ayni hakkın şirketçe tasarruf edilebilmesi için tapu siciline tescil gerekir.

Şirket, sermaye borcunun yerine getirilmesini isteyebilir ve dava edebilir; gecikme zararının tazmini için ihtar aranır.

Şahıs şirketlerinde bu davayı ortakların da açabilmesi, ortakların kişisel bağının ve şirket menfaatini doğrudan koruma yetkisinin daha belirgin olduğunu gösterir.

Şahıs şirketi ayrımı, ortakların kişisel alacaklıları konusunda açık biçimde ortaya çıkar.

Bir şahıs şirketi devam ettiği sürece ortaklardan birinin kişisel alacaklısı, hakkını şirket bilançosuna göre o ortağa düşen kâr payından, şirket feshedilmişse tasfiye payından alabilir.

Henüz bilanço düzenlenmemişse alacaklı, bilanço sonucunda borçlu ortağa düşecek kâr ve tasfiye payı üzerine haciz koydurabilir.

Sermaye şirketlerinde ise alacaklı, kâr ve tasfiye payı yanında borçluya ait senede bağlanmış veya bağlanmamış payların haczini ve paraya çevrilmesini de isteyebilir; haciz istek üzerine pay defterine işlenir.

Bütün ticaret şirketlerinde alacaklıların ortağın şirketten olan diğer alacaklarına da haciz koyabilmesi mümkündür ve bu hükümler alacaklıların borçlu ortağın şirket dışındaki mallarına başvurmasını engellemez.

Bu düzenleme, şahıs şirketlerinde ortağın kişisel malvarlığıyla şirket ilişkisi arasındaki bağın güçlü olduğunu, fakat şirket malvarlığının doğrudan ortağın kişisel alacaklısına açılmadığını gösterir.

Yapısal değişiklik hükümleri de şahıs şirketi kavramını sistematik biçimde kullanır.

Birleşme, bölünme ve tür değiştirmeye ilişkin maddelerde ortak, ortaklık payı, genel kurul, yönetim organı ve şirket sözleşmesi kavramları her şirket türüne göre açıklanır.

Şahıs şirketlerinde ortaklık payı, anonim şirkette paya ve limited şirkette esas sermaye payına karşılık gelen konumu ifade eder.

Genel kurul kavramı şahıs şirketlerinde ortaklar kurulunu ve gerektiğinde ortakların tümünü kapsar; yönetim organı ise şahıs şirketlerinde yöneticiyi anlatır.

Bu çeviri hükümleri, şahıs şirketlerinin ayrı organ ve pay sistemine sahip sermaye şirketleriyle aynı yapısal değişiklik rejimine girebilmesini sağlar.

Geçerli birleşmelerde şahıs şirketleri şahıs şirketleriyle birleşebilir; sermaye şirketleriyle veya kooperatiflerle birleşmeleri ise devrolunan şirket olmaları şartına bağlanır.