Hâkim-Savcı Ticaret Hukuku Ciro ve Aval Konu Anlatımı

Ciro ve aval, kambiyo senetlerinin sadece borç belgesi değil, dolaşan ve güven üreten senetler olmasını sağlayan iki ana kurumdur.

Ciro, senetten doğan hakkın devrini sağlar; aval ise senet borcunun ödenmesini teminat altına alır.

TTK bu kurumları poliçe üzerinden düzenler, bono ve çek bakımından da niteliğine uygun düştüğü ölçüde aynı mantığı sürdürür.

Poliçe açıkça emre yazılı olmasa bile ciro ve zilyetliğin geçirilmesiyle devredilebilir.

Bu, poliçenin emre yazılı senet karakterinin doğal sonucudur.

Ancak düzenleyen senede emre yazılı değildir kaydını veya aynı anlamdaki bir ibareyi koyarsa artık kambiyo cirosu ile devir değil, alacağın temliki hükümlerini doğuran devir söz konusu olur.

Bu ayrım önemlidir; çünkü ciro, hamile senetten doğan hakları kambiyo hukukunun özel korumasıyla geçirirken alacağın temliki kişisel defilerin daha geniş ileri sürülebildiği farklı bir rejime bağlanır.

Cironun geçerli olabilmesi için kayıtsız ve şartsız yapılması gerekir.

Ciroya bağlanan şartlar yazılmamış sayılır; kısmi ciro ise batıldır.

Hamiline ciro beyaz ciro hükmündedir.

Şekil bakımından ciro poliçe veya poliçeye bağlı alonj üzerine yazılır ve ciranta tarafından imzalanır.

Lehine ciro yapılan kişinin gösterilmesi zorunlu değildir; cirantanın yalnız imzası da beyaz ciro oluşturabilir.

Beyaz ciro özellikle tedavül kolaylığı sağlar.

Hamil, beyaz ciroyu kendi adına veya başkası adına doldurabilir, poliçeyi yeniden beyaz veya belirli kişiye ciro edebilir ya da beyaz ciroyu doldurmadan senedi teslim ederek devredebilir.

Böylece ciro, senet üzerindeki hakkın dolaşımını senedin zilyetliğiyle birleştirir.

Cironun ilk işlevi devir işlevidir.

Ciro ve zilyetliğin geçirilmesiyle poliçeden doğan bütün haklar devrolunur.

İkinci işlev ise teminat işlevidir.

Aksi şart edilmedikçe ciranta, poliçenin kabul edilmemesinden ve ödenmemesinden sorumludur.

Ciranta poliçenin tekrar ciro edilmesini yasaklayabilir; bu hâlde sonraki ciranta ve hamillere karşı sorumlu olmaz.

Hamilin hak sahipliği, ciroların birbirine bağlı düzenli zincirinden anlaşılır.

Son ciro beyaz ciro olsa bile, hamil bu zincirle hakkını gösterebiliyorsa yetkili hamil sayılır; çizilmiş cirolar yazılmamış hükmündedir.

Senet hamilin elinden çıkmışsa yeni hamil, ancak kötüniyetle iktisap veya ağır kusur hâlinde senedi geri vermekle yükümlüdür.

Bu kurallar, senedin güvenle dolaşması ile gerçek hak sahibinin korunması arasında denge kurar.

Ciro, defiler bakımından da özel sonuç doğurur.

Poliçeden dolayı kendisine başvurulan kişi, düzenleyen veya önceki hamillerle kendi arasındaki doğrudan ilişkilere dayanan defileri başvuran hamile karşı ileri süremez; ancak hamil poliçeyi iktisap ederken bile bile borçlunun zararına hareket etmişse bu koruma işlemez.

Bu ilke, ciro yoluyla devralanın önceki ilişkilerin yükünden büyük ölçüde arınmış bir senet hakkı elde etmesini sağlar.

Tahsil cirosu ve rehin cirosu ise devirden farklı işlev görür.

Tahsil cirosunda hamil senetten doğan hakları kullanabilir, fakat senedi ancak tahsil cirosu ile tekrar ciro edebilir.

Rehin cirosunda hamil senetten doğan hakları kullanabilir; onun yaptığı ciro tahsil cirosu hükmündedir.

Vadeden sonra yapılan ciro kural olarak vadeden önceki ciro gibi sonuç doğurur; fakat ödenmeme protestosundan veya protesto süresinin geçmesinden sonra yapılan ciro yalnız alacağın temliki sonuçlarını doğurur.

Aval, cirodan farklı olarak hakkı devretmez; ödeme güvencesi verir.

Poliçede bedelin ödenmesi aval suretiyle tamamen veya kısmen teminat altına alınabilir.

Aval üçüncü kişi tarafından verilebileceği gibi poliçede imzası bulunan biri tarafından da verilebilir.

Aval şerhi poliçe veya alonj üzerine yazılır, aval içindir anlamına gelen bir ibareyle ifade edilir ve aval veren tarafından imzalanır.

Muhatabın veya düzenleyenin imzaları dışında poliçenin yüzüne atılan her imza aval şerhi sayılır.

Kimin için verildiği belirtilmemişse aval düzenleyen için verilmiş sayılır.

Avalin etkisi güçlüdür.

Aval verenin sorumluluğu, güvence verdiği senet borçlusunun kambiyo konumuna denk bir ödeme sorumluluğu olarak işler.

Teminat altına alınan borç şekle ait noksan dışında başka bir sebeple batıl olsa bile aval verenin taahhüdü geçerli kalır.

Bu, avalin kambiyo hukukundaki bağımsız teminat niteliğini gösterir.

Aval veren poliçe bedelini ödediğinde, lehine aval verdiği kişiye ve ona karşı poliçe gereğince sorumlu olanlara karşı senetten doğan hakları kazanır.

Bu nedenle ciro senedi dolaştıran ve cirantayı sorumluluk zincirine ekleyen işlemken, aval senede ödeme güvencesi ekleyen bağımsız bir kambiyo taahhüdüdür.

Ciro ve avalin birlikte anlaşılması, kambiyo sorumluluğunun iki farklı kaynaktan beslendiğini gösterir.

Ciranta, senedi devrederken kural olarak kabul edilmeme ve ödenmeme riskine karşı sorumluluk zincirine girer; aval veren ise belli bir senet borçlusunun ödeme sorumluluğunu güçlendirir.

Cirodaki sorumluluk, senedin tedavülünden ve cirantanın imzasından doğar.

Avalde ise teminat amacı öne çıkar ve aval verenin borcu, lehine aval verilen kişinin kambiyo konumuna bağlanır.