Hâkim-Savcı Ticaret Hukuku Ticari İş ve Ticari Hüküm Konu Anlatımı

Ticari iş ve ticari hüküm kavramları, ticaret hukukunun hangi olaya uygulanacağını belirleyen ilk eşiktir.

Kanun, kendisini Türk Medeni Kanununun ayrılmaz bir parçası olarak konumlandırır; fakat ticari hayat için özel bir norm katmanı kurar.

Bu katmanın adı ticari hükümdür.

Ticari hükümler, Kanunda yer alan kurallardan ve bir ticari işletmeyi ilgilendiren işlem ve fiillere ilişkin diğer kanunlardaki özel hükümlerden oluşur.

Bu nedenle uyuşmazlıkta ilk soru yalnızca tarafların kim olduğu değildir; işlem veya fiilin ticari işletmeyle bağlantısı ve özel ticari düzenlemenin varlığı da araştırılır.

Hakkında ticari hüküm bulunmayan ticari işlerde mahkeme önce ticari örf ve âdete bakar, bu da yoksa genel hükümlere göre karar verir.

Böylece ticaret hukuku, yazılı özel kurallarla ticari hayatın yerleşik davranışlarını birlikte değerlendirir.

Ticari örf ve âdetin teamülden farkı önemlidir.

Kanunda aksi yoksa, bir davranış biçiminin ticari örf ve âdet olarak kabul edildiği belirlenmedikçe teamül yargıya esas olamaz.

Teamüller tamamen değersiz değildir; irade açıklamalarının yorumunda dikkate alınabilir.

Bir bölgeye veya ticaret dalına özgü ticari örf ve âdetler genel olanlara üstün tutulur.

Taraflar aynı bölgede değilse, kanunda veya sözleşmede aksi yoksa ifa yerindeki ticari örf ve âdet uygulanır.

Tacir olmayanlar bakımından ticari örf ve âdet, ancak onlar tarafından bilindiği veya bilinmesi gerektiği takdirde uygulanır.

Bu düzen, ticari hayatın profesyonel bilgi alanını tacire daha sıkı bağlarken tacir olmayanı bilmediği özel ticari geleneklerle otomatik olarak yükümlü kılmaz.

Ticari işin temel tanımı geniştir: Kanunda düzenlenen hususlar ile bir ticari işletmeyi ilgilendiren bütün işlem ve fiiller ticari iş sayılır.

Tacir bakımından ayrıca ticari iş karinesi vardır; tacirin borçlarının ticari olması asıldır.

Gerçek kişi tacir, işlemi yaptığı anda bunun ticari işletmesiyle ilgili olmadığını diğer tarafa açıkça bildirirse veya işin ticari sayılmasına durum elverişli değilse borç adi kabul edilir.

Taraflardan yalnız biri için ticari iş niteliği taşıyan sözleşmeler, kanunda aksi öngörülmedikçe diğeri için de ticari iş sayılır.

Bu son kural, ticari işin etkisini sözleşmenin iki tarafına yayar ve işlem güvenliğini güçlendirir.

Ticari iş niteliği bazı sonuçları beraberinde getirir.

Ticari hükümler koyan kanunlarda öngörülen zamanaşımı süreleri, kanunda aksine düzenleme yoksa sözleşmeyle değiştirilemez.

İki veya daha fazla kişi, içlerinden biri ya da hepsi için ticari nitelik taşıyan bir iş dolayısıyla başka bir kişiye karşı birlikte borç altına girerse, kanunda veya sözleşmede aksi yoksa müteselsilen sorumlu olurlar.

Ticari borçlara kefalette de hem asıl borçlu ile kefil hem kefiller arasındaki ilişkide bu karine işler; yalnız kefillere temerrüt faizi yürütülmesi için taahhüt veya ödemenin yapılmadığının ya da yerine getirilmediğinin ihbarı gerekir.

Faiz bakımından ticari iş daha esnek ama sınırları belirli bir rejime sahiptir.

Ticari işlerde faiz oranı serbestçe belirlenir.

Faizin anaparaya eklenerek tekrar faiz yürütülmesi şartı ise en az üç aylık dönemler için ve yalnız cari hesaplarla iki taraf bakımından da ticari iş niteliğinde olan ödünç sözleşmelerinde geçerlidir; sözleşenleri tacir olmayanlara uygulanmaz ve aykırı işletilen faiz yok hükmündedir.

Ticari borcun faizi, aksine sözleşme yoksa vadenin bitiminden, belirli vade yoksa ihtar gününden itibaren işlemeye başlar.

Ticari dava boyutu da ayrıca önemlidir.

Her iki tarafın ticari işletmesiyle ilgili hususlardan doğan hukuk davaları ve çekişmesiz yargı işleri ticari nitelik taşır; ayrıca Kanunda ve bazı özel alanlarda düzenlenen uyuşmazlıklar tarafların tacir olup olmadığına bakılmaksızın ticari dava veya ticari nitelikte çekişmesiz yargı işi sayılır.

Asliye ticaret mahkemesi, aksine hüküm yoksa bu davalara ve işlere bakmakla görevlidir.

Konusu para olan belirli ticari alacak, tazminat, itirazın iptali, menfi tespit ve istirdat davalarında arabulucuya başvuru dava şartı olarak düzenlenmiştir.

Böylece ticari iş kavramı yalnız maddi hukuk sonucunu değil, uyuşmazlığın hangi yargısal yolda ve hangi ön şartlarla ilerleyeceğini de etkiler.

Ticari iş kavramının bir başka sonucu, ticari hüküm bulunmayan alanda genel hükümlere doğrudan atlanmamasıdır.

Mahkeme önce ticari örf ve âdeti arar; bu arama, ticaret hayatının yazılı olmayan fakat ticari çevrede kabul edilmiş düzenini hukuki değerlendirmeye katar.

Ancak kanun, örf ve âdetin tacir olmayan kişiye uygulanmasını onun bunu bilmesi veya bilmesinin gerekmesi şartına bağlayarak profesyonel ticari çevre bilgisi ile sıradan kişi bilgisini ayırır.

Ticari dava hükümleri de aynı mantıkla işlem güvenliğini usul alanına taşır.