Hâkim-Savcı Ticaret Hukuku Kollektif ve Komandit Şirket Konu Anlatımı

Kollektif ve komandit şirketler, Türk Ticaret Kanununda şahıs şirketi olarak kabul edilen iki temel ticaret şirketidir.

Kollektif şirketin tanımı, ortakların kişisel sorumluluğunu merkeze alır: ticari bir işletmeyi bir ticaret unvanı altında işletmek amacıyla gerçek kişiler arasında kurulur ve ortaklardan hiçbirinin şirket alacaklılarına karşı sorumluluğu sınırlanmamıştır.

Bu nedenle kollektif şirkette ortaklık ilişkisi, yalnız sermaye koyma ilişkisi değil, aynı zamanda kişisel güvene ve sınırsız sorumluluğa dayalı bir bağdır.

Komandit şirket de ticari işletmeyi ticaret unvanı altında işletmek amacıyla kurulur; ancak burada ortaklar ikiye ayrılır.

Sorumluluğu sınırlı olmayan ortak komandite, sorumluluğu belirli bir sermaye ile sınırlandırılmış ortak komanditerdir.

Komandite ortakların gerçek kişi olması gerekir; tüzel kişiler ancak komanditer olabilir.

Bu ayrım, komandit şirketi kollektif şirkete yaklaştırır ama ondan ayırır: şirketin kişisel sorumluluk taşıyan yüzü komanditelerde, sermayeyle sınırlı katılım yönü komanditerlerde görülür.

Kuruluş bakımından kollektif şirket yazılı sözleşmeyle kurulur; sözleşmedeki imzaların noterce onaylanması veya sözleşmenin ticaret sicili müdürü yahut yardımcısı huzurunda imzalanması şarttır.

Sözleşmede ortakların kimlik ve yerleşim bilgileri, şirketin kollektif olduğu, ticaret unvanı ve merkezi, esaslı noktalarıyla işletme konusu, her ortağın sermaye taahhüdü ve şirketi temsile yetkili kişilerin kim olduğu gibi zorunlu kayıtlar bulunur.

Sözleşme kanuni şekilde yapılmamış veya zorunlu kayıtlar eksik ya da geçersizse, şirket adi şirket hükmünde olur; fakat tescil yapılmadan şirket adına işlere başlanmışsa ortaklar üçüncü kişilere karşı müteselsilen sorumludur.

Komandit şirkette kollektif şirkete ilişkin kuruluş hükümleri kural olarak uygulanır; ayrıca sözleşmede komanditerlerin adları ve her birinin koyduğu veya taahhüt ettiği sermayenin türü ve miktarı yazılıp tescil ve ilan edilir.

Komanditer kişisel emeğini ve ticari itibarını sermaye olarak koyamaz.

Şirketin komandit olup olmadığı sözleşme hükümlerine göre belirlenir; verilen ad tek başına yeterli değildir ve komandit niteliği açıkça anlaşılamıyorsa şirket kollektif sayılır.

Kollektif şirkette iç ilişki bakımından sözleşme serbestisi geçerlidir.

Yönetimde ise kanun başlangıç kuralı olarak her ortağın ayrı ayrı şirketi yönetme hakkı ve görevi bulunduğunu kabul eder.

Şirket sözleşmesi veya ortakların çoğunluk kararı yönetimi bir ortağa, birkaç ortağa ya da tümüne verebilir.

Yönetim şirket sözleşmesiyle bir ortağa verilmişse, bu ortağın yönetim hakkı diğer ortaklarca sınırlandırılamaz ve kendisi görevden alınamaz; haklı sebep varsa mahkeme yönetim hakkını sınırlayabilir veya geri alabilir.

Yönetim işleri olağan işlem ve işlerle sınırlıdır.

Şirket amacına ve konusuna ulaşmak için gereken olağan işlerde yöneticiler hareket edebilir; bağış, kefalet, üçüncü kişi lehine garanti, ticari mümessil atanması, şirket konusuna girmeyen taşınmaz işlemleri, temel üretim araçlarının elden çıkarılması veya rehnedilmesi gibi olağan dışı işlemler için ortakların oybirliği gerekir.

Yönetimde bulunmayan ortak da şirket işleri hakkında bilgi alma, belgeleri ve defterleri inceleme ve finansal durumu gösteren hesap tablosu düzenleme hakkına sahiptir; buna aykırı sözleşme geçersizdir.

Her ortağın bir oy hakkı vardır ve şirket sözleşmesinin değiştirilmesi oybirliğiyle, diğer kararlar aksine hüküm yoksa çoğunlukla alınır.

Kollektif şirketin dış ilişkilerinde tüzel kişilik, temsil ve sorumluluk birlikte değerlendirilir.

Şirket ticaret siciline tescille tüzel kişilik kazanır.

Temsile yetkili kişi, şirketin işletme konusuna giren her türlü işi ve hukuki işlemi şirket adına yapabilir ve şirket unvanını kullanabilir; bu yetkiyi sınırlayan şartlar iyiniyetli üçüncü kişilere karşı ileri sürülemez.

Ancak tescil ve ilan edilmiş birlikte imza şartı üçüncü kişilere karşı da geçerlidir.

Temsil yetkisini haiz kişilerce açık veya zımni olarak şirket adına yapılan işlemlerden şirket alacaklı ve borçlu olur; ortağın şirkete ait görevleri sırasında işlediği haksız fiillerden şirket de doğrudan sorumludur.

Buna karşılık ortakların kişisel sorumluluğu kollektif şirketin ayırt edici yönüdür.

Ortaklar şirket borç ve taahhütlerinden müteselsilen ve bütün malvarlıklarıyla sorumludur; şirkete sonradan giren kişi, girişinden önce doğmuş borçlardan da diğer ortaklarla birlikte aynı şekilde sorumludur.

Sözleşmeyle üçüncü kişiler aleyhine bu sorumluluğu daraltan kayıtlar geçerli olmaz.

Yine de alacaklı bakımından önce şirket sorumludur; şirket aleyhine takip semeresiz kalmış veya şirket sona ermişse ortaklara başvuru yolu açılır.

Yalnız şirket aleyhine alınan mahkeme kararı da takip semeresiz kalmadıkça veya sona erme olmadıkça ortaklar hakkında icra edilemez.

Komandit şirkette kollektif şirkete ilişkin birçok hüküm uygulanır, fakat komanditerlerin hukuki durumu özel olarak düzenlenmiştir.

Her ortak, komandite veya komanditer olmasına bakılmaksızın bir oy hakkına sahiptir; ancak şirket komanditeler tarafından yönetilir.

Komanditerler şirket işlerini görmeye görevli ve yetkili değildir ve yönetime yetkili kişilerin yetkileri içinde yaptıkları işlere itiraz edemezler.

Bununla birlikte olağanüstü işler, şirket sözleşmesinin değiştirilmesi, tür değiştirme, birleşme, bölünme, şirkete ortak alınması, ortak çıkarılması ve pay devri gibi temel işlemlerde komanditerler de oy hakkını kullanır.

Denetim hakları yıl sonunda envanter, bilanço ve diğer finansal tabloların incelenmesini kapsar; haklı sebepler varsa mahkeme şirket işlerinin ve varlığının incelenmesine her zaman izin verebilir.

Rekabet yasağı kuralı komanditerlere kollektif ortaklar gibi uygulanmaz; fakat komanditer şirketin işletme konusuna giren işlerle uğraşan bir ticari işletme açar, böyle biriyle ortak olur veya bu nitelikte bir şirkete girerse belgeleri ve defterleri inceleme hakkını kaybeder.

Komandit şirketin dış ilişkilerinde temsil kural olarak komandite ortaklara aittir.

Komanditer ortak, ortak sıfatıyla şirketi temsil edemez; ancak şirket sözleşmesinde aksine hüküm yoksa ticari mümessil, ticari vekil veya seyyar tacir memuru olarak atanabilir.

Komanditerin sorumluluğu koyduğu veya taahhüt ettiği sermaye miktarını aşmaz; fakat kanun bu sınırlı sorumluluğu görünüşe aykırı davranışlarda korumaz.

Adı şirket unvanında bulunan komanditer, üçüncü kişilere karşı komandite ortak gibi sorumlu sayılır.

Ticari mümessil, ticari vekil veya seyyar tacir memuru olarak hareket ettiğini açıkça bildirmeden şirket adına işlem yapan komanditer de iyiniyetli üçüncü kişilere karşı komandite gibi sorumlu olur.