Hakim-Savcı Ticaret Hukuku Poliçe Konu Anlatımı

Poliçe, Türk Ticaret Kanununda kambiyo senetleri içinde en ayrıntılı düzenlenen senettir; çünkü temelinde üç köşeli bir ödeme ilişkisi bulunur.

Düzenleyen, muhataba belirli bir bedeli lehtara veya onun emrine ödemesi için kayıtsız ve şartsız bir havale yapar.

Bu nedenle poliçe metninde poliçe kelimesinin bulunması, ödenecek bedelin belirli olması, muhatabın adının yazılması, vadenin ve ödeme yerinin gösterilmesi, kime veya kimin emrine ödeme yapılacağının belirtilmesi, düzenlenme tarihi ve yerinin yazılması ve düzenleyenin imzası aranır.

Kanun bu unsurları sadece ispat kolaylığı için değil, senedin kambiyo senedi olarak tedavül edebilmesi için arar.

Unsurlardan biri eksikse senet kural olarak poliçe sayılmaz; fakat vadesi yazılmamış poliçe görüldüğünde ödenecek poliçe kabul edilir, muhatabın adı yanında gösterilen yer ödeme yeri ve muhatabın yerleşim yeri sayılır, düzenlenme yeri gösterilmemişse düzenleyenin adı yanında yazılı yer düzenlenme yeri olarak kabul edilir.

Böylece kanun, senedin çekirdek ödeme emri anlaşılabildiği ölçüde bazı eksikleri tamamlar, fakat bu tamamlayıcı hükümler sınırsız değildir.

Poliçede düzenleyen aynı zamanda lehtar olabilir; kendi üzerine veya üçüncü kişi hesabına poliçe düzenlenmesi de mümkündür.

Poliçe, muhatabın yerleşim yerinde, başka bir yerde veya üçüncü kişi nezdinde ödenmek üzere kurulabilir.

Faiz şartı ise her poliçede aynı sonuç doğurmaz.

Görüldüğünde veya görüldükten belirli süre sonra ödenecek poliçeye faiz şartı konulabilir; diğer poliçelerde faiz şartı yazılmamış sayılır.

Faiz oranı gösterilmemişse faiz kaydı da hüküm doğurmaz.

Bedelin hem yazı hem rakamla gösterilip farklı olması hâlinde yazıyla gösterilen bedel üstün tutulur; yalnız yazıyla veya yalnız rakamla birden çok bedel yazılmışsa en düşük bedel geçerli olur.

Bu hükümler, poliçe metninin kendi içindeki belirsizlikleri senedin tedavülünü en az bozacak şekilde çözer.

Poliçe borçlanmasında imzaların bağımsızlığı esastır.

Senette ehliyetsiz kişilerin, sahte veya hayali imzaların ya da imzalayanı bağlamayan imzaların bulunması diğer imzaların geçerliliğini etkilemez.

Temsile yetkisi olmadığı hâlde temsilci sıfatıyla imza atan kişi poliçeden bizzat sorumlu olur; yetkisini aşan temsilci için de aynı sonuç geçerlidir.

Düzenleyen, poliçenin kabul edilmemesinden ve ödenmemesinden sorumludur.

Kabul edilmeme hâlinde sorumlu olmayacağını şart edebilir; fakat ödenmemeden sorumlu olmayacağına ilişkin kayıtlar yazılmamış sayılır.

Bu düzenleme, hamilin ödeme güvenini korur ve poliçeyi düzenleyenin senedin dolaşımına verdiği güveni geri alamayacağını gösterir.

Poliçenin devri ciro ve zilyetliğin geçirilmesiyle olur.

Açıkça emre yazılı olmasa bile her poliçe bu yolla devredilebilir; ancak düzenleyen emre yazılı değildir kaydı koymuşsa devir alacağın temliki hükümlerine bağlanır.

Ciro kayıtsız ve şartsız olmalı, kısmi ciro batıl sayılmalıdır.

Ciro, poliçeden doğan bütün hakları devreder; aynı zamanda aksi şart edilmedikçe cirantayı kabul edilmeme ve ödenmemeden sorumlu kılar.

Yetkili hamil, hakkını birbirine bağlı cirolar zincirinden gösterebilen kişidir.

Borçlu, önceki kişilerle kendi arasındaki doğrudan ilişkilere dayanan defileri hamile karşı ileri süremez; ancak hamil senedi iktisap ederken bile bile borçlunun zararına hareket etmişse bu koruma ortadan kalkar.

Kabul, poliçeyi çekten ayıran temel kurumlardan biridir.

Hamil veya poliçeyi elinde bulunduran kişi, vadeye kadar muhatabın yerleşim yerinde poliçeyi kabule arz edebilir.

Düzenleyen kabule arzı şart koşabilir, bazı poliçeler dışında yasaklayabilir veya belirli tarihten önce arz edilmemesini öngörebilir.

Kabul beyanı poliçe üzerine yazılır, kabul edilmiştir anlamına gelen ibareyle ifade edilir ve muhatap tarafından imzalanır; muhatabın poliçenin ön yüzüne yalnız imza koyması da kabul hükmündedir.

Kabul kayıtsız ve şartsız olmalıdır, fakat muhatap kabulü poliçe bedelinin bir kısmıyla sınırlayabilir.

Muhatap kabul etmekle bedeli vadede ödeme taahhüdü altına girer ve ödememe hâlinde hamil kabul edene doğrudan başvurabilir.

Aval, poliçe bedelinin ödenmesini tamamen veya kısmen teminat altına alan kambiyo taahhüdüdür.

Üçüncü kişi veya poliçede imzası bulunan kişi aval verebilir.

Aval şerhi poliçe veya alonj üzerine yazılır, aval içindir anlamındaki ibareyle ifade edilir ve aval veren tarafından imzalanır; muhatap ve düzenleyen imzaları dışında poliçenin yüzüne atılan her imza aval şerhi sayılır.

Kimin için verildiği belirtilmemişse aval düzenleyen için verilmiş sayılır.

Aval veren, lehine taahhüt altına girdiği kişi gibi sorumludur ve ödeme yaptığında ona ve ona karşı sorumlu olan kişilere karşı poliçeden doğan hakları kazanır.

Poliçede vade belirli tiplerle sınırlıdır: görüldüğünde, görüldükten belirli süre sonra, düzenlenme gününden belirli süre sonra veya belirli bir günde ödeme kararlaştırılabilir.

Başka şekilde yazılan ya da birbirini izleyen vadeler poliçeyi batıl kılar.

Belirli vadeli poliçenin hamili ödeme gününde veya izleyen iki iş günü içinde ibrazla yükümlüdür; takas odasına ibraz ödeme için ibraz yerine geçer.