Hâkim-Savcı Ticaret Hukuku Ticaret Sicili Konu Anlatımı

Ticaret sicili, ticari hayatın açıklık ve güvenlik aracıdır.

TTK, sicilin Bakanlığın gözetim ve denetiminde ticaret sicili müdürlükleri ve şubeleri tarafından tutulacağını kabul eder.

Müdürlükler il merkezindeki ticaret ve sanayi odaları ile ticaret odalarında faaliyet gösterecek şekilde kurulur; Bakanlık il merkezleri dışındaki odalarda müdürlük kurabileceği gibi müdürlüklere bağlı şubeler de kurabilir.

Sicil kayıtlarının elektronik ortamda tutulmasına ilişkin usul ve esaslar yönetmelikte gösterilir.

Tescil ve ilan edilmesi gereken içeriklerin düzenli olarak depolandığı, elektronik ortamda sunulabilen merkezi ortak veri tabanı da Bakanlık ile Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği nezdinde oluşturulur.

Müdürlük kurulmasında aranacak şartlar ve odalar arasındaki sicil işlemleri işbirliğinin esasları ise Bakanlıkça çıkarılacak tebliğle belirlenir.

Sicilin yönetimi ticaret sicili müdürüne aittir.

Müdür, yönetmelikte belirlenen nitelikleri taşıyan kişiler arasından odanın teklifi üzerine atanır; Bakanlığın uyarısına rağmen süresinde teklif yapılmazsa atama Bakanlıkça resen yapılabilir.

İş hacmine göre müdür yardımcısı görevlendirilmesi de aynı usule bağlanmıştır.

Sicilin tutulmasından doğan zararlarda Devlet ve ilgili oda müteselsilen sorumludur; Devlet ve sicil görevlilerini atamaya yetkili kurum, zararın doğmasında kusuru bulunanlara rücu eder.

Sicil müdürü, yardımcıları ve diğer personel görevleriyle ilgili suçlarda kamu görevlisi gibi cezalandırılır; onlara karşı işlenen suçlar da kamu görevlisine karşı işlenmiş sayılır.

Bakanlığın müdürlük faaliyetlerini denetleyebilmesi ve gerekli önlemleri alabilmesi, sicilin kamusal güven işlevini güçlendirir.

Tescilin başlangıç noktası istemdir.

Ticaret siciline tescil kural olarak istem üzerine yapılır; resen veya yetkili kurum ya da kuruluş bildirimi üzerine yapılacak tescillere ilişkin hükümler saklıdır.

İstem, ilgililer, temsilcileri veya hukuki halefleri tarafından yetkili sicil müdürlüğüne yapılır.

Bir hususun tescilini istemeye birden çok kişi zorunlu ve yetkili ise, kanunda aksine hüküm bulunmadıkça bunlardan birinin talebi üzerine yapılan tescil tümü tarafından istenmiş sayılır.

İstem dilekçeyle yapılır.

Dilekçe sahibi kimliğini ispat etmek zorundadır; dilekçedeki imza noterlikçe onaylanmışsa ayrıca kimlik ispatı aranmaz.

Bu düzen, sicile girecek kaydın belirli ve sorumluluğu izlenebilir bir başvuruya dayanmasını sağlar.

Süre rejimi sicilin güncel kalmasına hizmet eder.

Kanunda aksine hüküm bulunmadıkça tescili isteme süresi on beş gündür.

Süre, tescili gerekli işlemin veya olgunun gerçekleştiği tarihten; tamamlanması bir senet veya belgenin düzenlenmesine bağlı durumlarda ise senet veya belgenin düzenlendiği tarihten başlar.

Yetki çevresi dışında oturanlar için süre bir aydır.

Tescil edilmiş hususlarda meydana gelen her türlü değişiklik de tescil olunur.

Tescilin dayandığı olgu veya işlemler tamamen ya da kısmen sona erer veya ortadan kalkarsa sicildeki kayıt da buna göre silinir.

Böylece sicil, yalnız ilk kuruluş veya ilk bildirim anını değil, kaydın sonraki hukuki kaderini de izler.

Sicil müdürü pasif bir kayıt memuru değildir.

Tescil için aranan kanuni şartların var olup olmadığını incelemekle yükümlüdür.

Tüzel kişilerin tescilinde özellikle şirket sözleşmesinin emredici hükümlere aykırı olup olmadığı ve kanunun bulunmasını zorunlu gördüğü hükümleri içerip içermediği denetlenir.

Tescil edilecek hususlar gerçeği tam olarak yansıtmalı, üçüncü kişilerde yanlış izlenim yaratacak nitelik taşımamalı ve kamu düzenine aykırı olmamalıdır.

Kesin kayıt için önce mahkeme hükmü gerekiyorsa ya da müdür tereddüt ediyorsa, ilgilinin talebiyle kayıt geçici nitelikte kurulabilir.

İlgililer üç ay içinde mahkemeye başvurduklarını veya aralarında anlaştıklarını ispat etmezlerse geçici tescil resen silinir; mahkemeye başvurulmuşsa kesinleşmiş hükme göre işlem yapılır.

Tescili zorunlu olup da kanuni şekilde ve süresinde tescili istenmeyen ya da gerçeğe uygunluk, yanlış izlenim yaratmama ve kamu düzenine uygunluk şartlarına aykırı olduğu öğrenilen bir hususta sicil müdürü önce ilgilileri çağırır.

Bu çağrı, belirlenen uygun süre içinde kanuni yükümlülüğün yerine getirilmesine veya tescili gerektiren sebeplerin bulunmadığının ispatına yöneliktir.

Verilen sürede tescil isteminde bulunmayan ve kaçınma sebeplerini de bildirmeyen kişi, sicil müdürünün teklifi üzerine mahallin en büyük mülki amiri tarafından idari para cezasıyla cezalandırılır.

Kaçınma sebepleri süresinde bildirilirse dosya, sicilin bulunduğu yerde ticari davalara bakmakla görevli asliye ticaret mahkemesinin incelemesine gider; mahkeme tescili gerekli bir husus bulunduğu sonucuna varırsa bunun tescilini sicil müdürüne emreder, aksi halde tescil istemini reddeder.

Sicil müdürlüğünün tescil, değişiklik veya silinme istemleri hakkındaki kararlarına karşı da tebliğden itibaren sekiz gün içinde aynı görevli mahkemeye dilekçeyle itiraz edilebilir.

Açıklık ilkesi ticaret sicilinin en görünür sonucudur.

Tescil işleminin dayanakları olan dilekçe, beyanname, senet, belge ve ilan gazeteleri sicil müdürlüğünce saklanır.

Herkes ticaret sicilinin içeriğini ve müdürlükte saklanan senet ve belgeleri inceleyebilir; giderini ödeyerek onaylı suret alabilir ve bir hususun sicilde kayıtlı olup olmadığına dair onaylı belge isteyebilir.

Tescil edilen hususlar, kanun veya yönetmelikte aksine hüküm bulunmadıkça ilan olunur.

Duyuru, ülke çapındaki sicil ilanları için kullanılan Türkiye Ticaret Sicili Gazetesi üzerinden gerçekleştirilir.

Bu açıklık, sicili yalnız tarafların kendi aralarındaki bilgi alanı olmaktan çıkarır ve ticari çevrenin erişebildiği ortak kayıt düzenine dönüştürür.

Sicil kayıtlarının üçüncü kişilere etkisi tescil ve ilan ilişkisiyle belirlenir.

Kayıtlar, nerede bulunurlarsa bulunsunlar, tescilin Türkiye Ticaret Sicili Gazetesinde ilan edildiği günü izleyen iş gününden itibaren üçüncü kişiler hakkında hukuki sonuç doğurur; ilan tamamen aynı nüshada yayımlanmamışsa son kısmın yayımlandığı günü izleyen iş günü esas alınır.

Üçüncü kişiler, kendilerine karşı sonuç doğurmaya başlayan sicil kayıtlarını bilmediklerini ileri süremez.

Buna karşılık tescili zorunlu olduğu halde tescil edilmemiş veya tescil edilip ilanı zorunlu olduğu halde ilan olunmamış hususlar, üçüncü kişilere ancak bunu bildikleri veya bilmeleri gerektiği ispat edilirse ileri sürülebilir.

Tescil kaydı ile ilan edilen durum arasında aykırılık bulunursa, tescil edilmiş gerçek durumu bildikleri ispat edilmedikçe üçüncü kişilerin ilan edilen duruma güvenleri korunur.