Hâkim-Savcı Ticaret Hukuku Kooperatifler Konu Anlatımı

Kooperatifler, Türk Ticaret Kanununda ticaret şirketleri arasında açıkça sayılır.

Kanun ticaret şirketlerini kollektif, komandit, anonim, limited ve kooperatif şirketlerden ibaret kabul eder.

Aynı maddede kollektif ile komandit şirketlerin şahıs şirketi, anonim, limited ve sermayesi paylara bölünmüş komandit şirketlerin sermaye şirketi sayıldığı belirtilir; kooperatif bu ikinci cümlede şahıs veya sermaye şirketi kategorisine yerleştirilmez.

Bu ayrım, kooperatifin ticaret şirketi niteliğini ortadan kaldırmaz; yalnız TTK'nın bazı teknik ayrımlarında kooperatifin ayrı bir kategori olarak ele alındığını gösterir.

Ticaret şirketleri tüzel kişiliğe sahiptir ve Türk Medeni Kanununun tüzel kişilere ilişkin genel çerçevesi içinde haklardan yararlanıp borç üstlenebilir.

Dolayısıyla TTK bakımından kooperatif, özel kanun hükümleri saklı kalmakla birlikte, ticaret şirketleri alanına dahil edilen tüzel kişilikli bir şirket tipidir.

Kooperatiflerin TTK içindeki görünürlüğü en çok birleşme, bölünme ve tür değiştirme hükümlerinde belirginleşir.

Yapısal değişiklik hükümleri uygulanırken kanun bazı kavramları bütün şirket türlerini kapsayacak biçimde yeniden tanımlar.

Bu bağlamda ortak, anonim şirkette pay sahibini, limited şirketlerde, şahıs şirketlerinde ve kooperatiflerde ortakları ifade eder.

Ortaklık payı kavramı da şirket türlerine göre çevrilir; kooperatif ortağı bakımından ortaklık konumu bu yapısal değişiklik rejimine dahil olur.

Genel kurul kavramı anonim, limited ve sermayesi paylara bölünmüş komandit şirketlerle kooperatiflerdeki genel kurulu; şahıs şirketlerinde ortaklar kurulunu ve gerektiğinde ortakların tümünü anlatır.

Yönetim organı ise anonim şirketler ve kooperatiflerde yönetim kuruludur; limited şirkette müdür veya müdürler, şahıs şirketlerinde yöneticidir.

Şirket sözleşmesi kavramı da kooperatif bakımından ana sözleşmeyi ifade eder.

Bu tanımlar, kooperatifin kendi özel terminolojisiyle TTK'nın birleşme, bölünme ve tür değiştirme düzenine bağlanmasını sağlar.

Birleşmede kooperatifler hem devralan hem devrolunan konumunda farklı ihtimallerle karşımıza çıkar.

Sermaye şirketleri, sermaye şirketleriyle ve kooperatiflerle birleşebilir; ayrıca devralan şirket olmaları şartıyla kollektif ve komandit şirketlerle de birleşebilirler.

Şahıs şirketleri kendi aralarında birleşebilir, fakat sermaye şirketleriyle ve kooperatiflerle birleşmeleri devrolunan şirket olmaları şartına bağlanmıştır.

Kooperatifler ise kooperatiflerle, sermaye şirketleriyle ve devralan şirket olmaları şartıyla şahıs şirketleriyle birleşebilir.

Bu sistem, kooperatifi birleşme rejiminde hem kendi türüyle hem sermaye şirketleriyle temas edebilen, şahıs şirketleriyle ilişkide ise sorumluluk ve tür farkları sebebiyle daha sınırlı konumlanan bir şirket olarak ele alır.

Birleşmenin genel ilkesi kooperatifler bakımından da önemlidir: devralma şeklinde birleşmede bir şirket diğerini devralır, yeni kuruluş şeklinde birleşmede şirketler yeni bir şirket içinde bir araya gelir.

Devrolunan şirketin malvarlığı bir bütün hâlinde devralana geçer, devrolunan şirket sona erer ve sicilden silinir.

Ortaklık paylarının ve haklarının korunması, değişim oranı, denkleştirme, inceleme hakkı, tescil, ilan ve alacaklıların korunması gibi hükümler kooperatifin içinde bulunduğu birleşmelerde de uygulanacak yapısal güvencelerdir.

Kooperatiflerin bölünmeye katılması da TTK'da açıkça düzenlenir.

Bir şirket tam veya kısmi bölünebilir.

Tam bölünmede şirketin tüm malvarlığı bölümlere ayrılır ve başka şirketlere devrolunur; bölünen şirketin ortakları devralan şirketlerin paylarını ve haklarını iktisap eder, tam bölünen ve devrolunan şirket sona erer.

Kısmi bölünmede ise malvarlığının bir veya birden fazla bölümü başka şirketlere devredilir; ortaklar devralan şirketlerde pay ve hak iktisap edebilir ya da bölünen şirket, devredilen malvarlığı bölümleri karşılığında devralan şirketlerde pay ve hak elde ederek yavru şirket oluşturabilir.

Geçerli bölünmeler bakımından kanun sermaye şirketleri ve kooperatiflerin sermaye şirketlerine ve kooperatiflere bölünebileceğini belirtir.

Bölünme sözleşmesi veya planı, aktif ve pasif malvarlığı konularının devre tahsisini, taşınmazları, kıymetli evrakı ve maddi olmayan malvarlığını gösteren listeleri, pay değişim oranlarını ve iş ilişkilerini içermelidir.

Alacaklılar ilanla alacaklarını bildirmeye ve teminat istemeye çağrılır; istemde bulunan alacaklıların alacakları kural olarak teminat altına alınır.

Bu düzenlemeler, kooperatifin bölünmesinde de ortakların ve alacaklıların korunmasını sağlar.

Tür değiştirme hükümleri kooperatifin TTK sistemindeki esnek konumunu tamamlar.

Bir şirket hukuki şeklini değiştirebilir ve yeni türe dönüştürülen şirket eskisinin devamı sayılır.

Geçerli tür değiştirmelerde sermaye şirketi başka türde sermaye şirketine veya kooperatife dönüşebilir; kollektif şirket sermaye şirketine, kooperatife veya komandit şirkete; komandit şirket sermaye şirketine, kooperatife veya kollektif şirkete dönüşebilir.

Kooperatif ise sermaye şirketine dönüşebilir.

Tür değiştirmede ortakların şirket payları ve hakları korunur; yönetim organı tür değiştirme planı düzenler ve bu plan eski ve yeni ticaret unvanını, merkezini, yeni türe ilişkin ibareyi, yeni türün şirket sözleşmesini ve ortakların tür değiştirme sonrasında sahip olacakları paylara ilişkin açıklamaları içerir.

Yönetim organı ayrıca tür değiştirmenin amacı, sonuçları, yeni türün kuruluş hükümlerinin yerine getirildiği, yeni sözleşme, pay değişim oranı, varsa ek ödeme ve kişisel edim yükümlülükleri ile yeni türden doğan yükümlülükleri hukuki ve ekonomik yönden açıklayan rapor hazırlar.

Kooperatiflerde tür değiştirme kararı için ortakların belirli temsil ve oy çoğunluğu aranır; ek ödeme, diğer kişisel edim yükümlülüğü veya kişisel sorumluluk getiriliyor ya da genişletiliyorsa daha ağır ortak onayı gerekir.

Tescil ile tür değiştirme geçerlilik kazanır ve ilan edilir.

Kooperatiflerle ilgili TTK hükümlerinin dikkatli okunması gereken yönü, bu kanunun kooperatifin bütün iç hukukunu tek başına anlatmamasıdır.

TTK, kooperatifi ticaret şirketi olarak sayar, yapısal değişikliklerde ona yer verir ve bazı maddelerde Kooperatifler Kanununa açıkça göndermeler yapar.