Hâkim-Savcı Ticaret Hukuku Birleşme Bölünme ve Tür Değiştirme Konu Anlatımı

Ticaret şirketlerinin yapısal değişiklikleri birleşme, bölünme ve tür değiştirme biçiminde düzenlenmiştir.

Bu işlemlerde ekonomik faaliyetin devamı sağlanırken ortakların, alacaklıların ve çalışanların hakları korunur.

Kanun, hangi şirket türlerinin birbiriyle birleşebileceğini, hangi şirketlerin bölünebileceğini ve tür değiştirmenin hangi yönlerde yapılabileceğini sınırlı olarak belirler.

Yapısal değişiklik serbestisi, kanunda izin verilen tür ilişkileri içinde kullanılabilir.

Birleşme, bir şirketin diğerini devralması veya iki ya da daha fazla şirketin yeni kurulan bir şirket içinde bir araya gelmesiyle gerçekleşir.

Devralma yoluyla birleşmede bir şirket diğerinin malvarlığını devralır; yeni kuruluş yoluyla birleşmede katılan şirketlerin malvarlıkları yeni şirkete geçer.

Devrolunan şirketin ortakları, mevcut pay ve haklarını karşılayacak değerde devralan şirket payları ve hakları elde eder.

Birleşme tescil edildiğinde devrolunan şirketin bütün aktif ve pasifi kendiliğinden devralan şirkete geçer, devrolunan şirket sona erer ve sicilden silinir.

Bu sonuç külli halefiyet niteliğindedir; malvarlığı unsurlarının ayrı ayrı devrine gerek kalmaz.

Ortaklık paylarının değişim oranı, devrolunan şirket ortaklarının haklarını koruyacak şekilde belirlenir.

Mevcut imtiyazlara denk haklar verilir veya uygun karşılık ödenir.

Oydan yoksun pay sahiplerine eş değer paylar sağlanır.

Birleşme sözleşmesi, ortaklara devralan şirkette pay alma yerine ayrılma akçesi seçeneği tanıyabilir; bazı hâllerde yalnız ayrılma akçesi öngörülmesi için ağırlaştırılmış çoğunluk gerekir.

Tasfiye hâlindeki bir şirket, malvarlığının dağıtımına başlanmamışsa ve devralan şirket olması şartıyla birleşmeye katılabilir.

Sermaye kaybı veya borca batıklık içindeki şirketin birleşmesi ise, kaybı karşılayabilecek serbest öz kaynağa sahip şirketle ve bunun doğrulanması şartıyla mümkündür.

Birleşmeye katılan şirketlerin yönetim organları yazılı bir birleşme sözleşmesi hazırlar.

Sözleşmede şirketlerin unvanları, merkezleri ve türleri, pay değişim oranı, ortaklık hakları, ayrılma akçesi, payların bilanço kârına katılma tarihi, imtiyaz ve özel hakların karşılığı, işlemin hüküm doğuracağı tarih ve gerekli diğer kayıtlar bulunur.

Yönetim organları ayrıca birleşmenin amacı ve sonuçlarını, sözleşmeyi, değişim oranını, sermaye artırımını, ortaklar üzerindeki etkileri ve çalışanlara ilişkin sonuçları açıklayan rapor düzenler.

Küçük ve orta ölçekli şirketlerde bütün ortakların onayıyla rapordan vazgeçilebilir.

Birleşme sözleşmesi, rapor, son üç yılın finansal tabloları ve gerekiyorsa ara bilanço genel kurul kararından önce ortakların incelemesine sunulur.

Son bilanço günü ile sözleşmenin imzası arasında altı aydan fazla süre geçmişse veya malvarlığında önemli değişiklik olmuşsa ara bilanço çıkarılır.

Birleşme sözleşmesi yönetim organlarınca imzalandıktan sonra genel kurulun onayına sunulur.

Kanun şirket türlerine göre farklı toplantı ve karar yeter sayıları öngörür.

Onaydan sonra yönetim organları birleşmeyi ticaret siciline tescil ettirir; devralan şirketin sermaye artırımı da eş zamanlı tescil edilir.

Birleşme tescille geçerlilik kazanır.

Bölünme tam veya kısmi olabilir.

Tam bölünmede şirketin bütün malvarlığı bölümlere ayrılır ve diğer şirketlere devredilir; bölünen şirketin ortakları devralan şirketlerin pay ve haklarını kazanır, bölünen şirket sona erer ve sicilden silinir.

Kısmi bölünmede malvarlığının bir veya daha fazla bölümü başka şirketlere devredilir.

Karşılığında devralan şirket payları bölünen şirketin ortaklarına verilebileceği gibi, bölünen şirketin kendisine de bırakılabilir; ikinci durumda devredilen malvarlığı karşılığında iştirak payı doğar.

Sermaye şirketleri ve kooperatifler, yine sermaye şirketlerine ve kooperatiflere bölünebilir.

Bölünmede ortaklık oranları korunabilir veya farklılaştırılabilir.

Oranların korunduğu bölünmede ortaklar devralan şirketlerde mevcut payları oranında hak edinir.

Oranların korunmadığı bölünmede ortaklara farklı oranlarda pay tahsis edilir; bu model daha ağır karar çoğunluğuna tabidir.

Bölünme sözleşmesi mevcut şirketler arasında, bölünme planı ise yeni kuruluş yoluyla bölünmede hazırlanır.

Belgelerde devredilecek malvarlığı bölümleri açıkça tanımlanır; aktif ve pasiflerin tahsisi, pay değişim oranları, ortaklık hakları, çalışanların geçişi ve bölünmenin bilanço etkileri gösterilir.

Tahsisi yapılamayan aktifler tam bölünmede devralan şirketlere net aktif oranında paylı mülkiyetle geçer; tahsisi yapılamayan borçlardan devralan şirketler müteselsilen sorumlu olur.

Alacaklıların korunması bölünmede işlemden önce özel önem taşır.

Bölünmeye katılan şirketler alacaklılara çağrı yapar ve istemde bulunan alacaklıların alacaklarını teminat altına alır; şirket, bölünmenin alacağı tehlikeye düşürmediğini ispatlarsa teminat yerine ödeme yükümlülüğü doğmayabilir.

Bu güvence sağlandıktan sonra bölünme yetkili organın onayına sunulur ve tescille geçerlilik kazanır.

Bölünen şirketin borçlarından öncelikle borcun tahsis edildiği şirket sorumludur; bu şirket ifa etmezse bölünmeye katılan diğer şirketler kanundaki şartlarla ikinci derecede müteselsil sorumluluk taşır.

Tür değiştirmede şirketin hukuki şekli başka bir ticaret şirketi türüne dönüşür.

Yeni türe dönüştürülen şirket eskisinin devamıdır; tüzel kişilik sona ermez ve malvarlığı başka bir kişiye devredilmez.

Yeni türün kuruluş hükümleri uygulanır, ancak tür değiştirmenin niteliğiyle bağdaşmayan kuruluş kuralları dışarıda kalır.

Ortakların pay ve hakları korunur; oy hakkı bulunmayan paylar için eş değer haklar, imtiyazlı paylar için denk haklar veya uygun tazminat sağlanır.

İntifa senetleri karşılığında eş değer hak verilir ya da gerçek değer ödenir.

Yönetim organı tür değiştirme planı hazırlar.

Planda şirketin dönüşümden önceki ve sonraki unvanı, merkezi ve türü, yeni şirket sözleşmesi ile ortakların dönüşüm sonrasında sahip olacağı payların sayısı, cinsi ve tutarı gösterilir.

Tür değiştirmenin amacı, sonuçları, ortakların yeni türdeki hakları ve yükümlülükleri raporla açıklanır.

Plan, rapor ve finansal belgeler karar öncesinde ortakların incelemesine sunulur.

Genel kurul kanunda türlere göre belirlenen çoğunlukla planı onaylar; ardından yönetim organı tür değiştirmeyi ve yeni şirket sözleşmesini tescil ettirir.