Anayasa m. 135'e göre kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları ve üst kuruluşları kanunla kurulan, kamu tüzel kişiliğine sahip yapılardır. Amaçları meslek mensuplarının ortak ihtiyaçlarını karşılamak, mesleki faaliyeti kolaylaştırmak, mesleğin genel menfaatlere uygun gelişmesini ve meslek disiplinini sağlamaktır. Organları üyelerce yargı gözetiminde gizli oyla seçilir; siyasi partiler aday gösteremez. Üyelik zorunluluğu sınırsız değildir: kamu kurum ve kuruluşları ile kamu iktisadi teşebbüslerinde asli ve sürekli görevlerde çalışanların meslek kuruluşuna girme zorunluluğu aranmaz. Kuruluşlar amaçları dışında faaliyet gösteremez; idari ve mali denetimleri kanunla düzenlenir. Sorumlu organların görevine son verme mahkeme kararına; acil hâlde kuruluşun faaliyetten menedilmesi ise yirmi dört ve kırk sekiz saatlik yargısal kontrole tabidir.
HMGS Kamu Kurumu Niteliğindeki Meslek Kuruluşları Konu Anlatımı
Kamu Kurumu Niteliğindeki Meslek Kuruluşları konusunun özeti ve anlatımı — HMGS İdare Hukuku dersi. Özet her zaman ücretsiz.
Kısaca
Bu özet her zaman ücretsizdir ve giriş yapmadan okunabilir.
Özet: Sesli anlatım yakında
Bu konuyu PDF ders notlarında da çalış
HMGS konu yapraklarının tamamını içeren ücretsiz ders notu PDF’ini indirip çevrim dışı tekrar edebilirsin. Bu yaprak PDF kitapçığın kapsam tablosunda yer alır; uygulamadaki soru ve sesli anlatım katmanları ayrıca sunulur.
HMGS ders notları PDF’ini indirKonu Anlatımı
Tam anlatım: Sesli anlatım yakında
Anayasal kimlik
Kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları, sıradan özel hukuk dernekleri değildir.
Anayasa'nın 135. maddesi bunları ve üst kuruluşlarını kanunla kurulan, kamu tüzel kişiliğine sahip yapılar olarak düzenler.
Barolar ve Türkiye Barolar Birliği, tabip, eczacı, mali müşavir, noter, oda ve borsa örgütleri kendi özel kanunlarındaki ad ve yapılarıyla bu anayasal kategoride değerlendirilir.
Her meslek topluluğu kendiliğinden kamu kurumu niteliği kazanmaz; kanuni kuruluş ve kamu tüzel kişiliği gerekir.
Bu kuruluşlar hizmet yönünden yerinden yönetimin özel görünümlerinden biri sayılır.
Mahallî idareler belirli yerde yaşayan halkın ortak yerel ihtiyaçlarına yönelirken meslek kuruluşları belirli mesleğin ve mensuplarının ortak alanına yönelir.
Devlet tüzel kişiliğinden ayrı kamu tüzel kişiliği ve belirli ölçüde özerklik taşımaları, idarenin bütünlüğü dışında oldukları anlamına gelmez.
Kanuni görev, vesayet veya denetim bağları Anayasa ve özel kanun çerçevesinde kurulur.
Anayasa'da sayılan amaçlar
Maddenin amaç listesi önemlidir.
Kuruluşlar meslek mensuplarının müşterek ihtiyaçlarını karşılamak, mesleki faaliyetlerini kolaylaştırmak, mesleğin genel menfaatlere uygun gelişmesini sağlamak, meslek mensuplarının birbirleriyle ve halkla ilişkilerinde dürüstlük ve güveni hâkim kılmak, meslek disiplinini ve ahlakını korumak için faaliyet gösterir.
Meslek mensupları üzerinde eğitim, sicil, disiplin, meslek kuralları veya temsil işlevleri özel kanunla düzenlenebilir.
Kamu tüzel kişiliği, kuruluşa sınırsız genel yetki vermez.
Anayasa, bu kuruluşların kuruluş amaçları dışında faaliyet gösteremeyeceğini açıkça belirtir.
Her işlem kanuni görev alanı, ölçülülük, eşitlik ve temel haklar bakımından denetlenebilir.
Meslek adına kamusal yetki kullanılması, özel kanunda dayanak ve hukuki güvence gerektirir.
Organların seçimi
Meslek kuruluşlarının organları kendi üyeleri tarafından, kanunda gösterilen usullere göre yargı gözetimi altında gizli oyla seçilir.
Bu ilke, kamusal nitelikle mesleki öz yönetimi birleştirir.
Seçim çevresi, adaylık, oy verme, itiraz ve yargı denetimi ayrıntıları özel kanunda yer alır; fakat özün üyelerin seçimi, gizli oy ve yargı gözetimi olması gerekir.
Siyasi partiler bu meslek kuruluşlarının ve üst kuruluşlarının organ seçimlerinde aday gösteremez.
Bu yasak, üyelerin siyasi görüş taşımasını veya kamusal tartışmaya katılmasını bütünüyle ortadan kaldırmaz; siyasi partinin kuruluş seçimine kurumsal aday listesiyle müdahale etmesini önleyen anayasal sınırdır.
Kuruluşun amaç dışı siyasi faaliyetiyle mesleki konularda kamuoyu açıklaması da somut içeriğe göre ayrılır.
Üyeliğin sınırı
Birçok özel meslek kanunu, mesleği serbest olarak icra eden kişi için oda veya meslek kuruluşu üyeliğini faaliyetin şartı yapabilir.
Ancak bu durum bütün unvan sahipleri için istisnasız bir anayasal zorunluluk gibi anlatılamaz.
Anayasa m. 135, kamu kurum ve kuruluşları ile kamu iktisadi teşebbüslerinde asli ve sürekli görevlerde çalışanların meslek kuruluşlarına girme mecburiyetinin aranmayacağını belirtir.
Somut meslekte kimin üye olacağı ve üyeliğin hangi faaliyet için zorunlu olduğu özel kanundan okunur.
Bu istisna, kamu çalışanının mesleki yeterlilik veya disiplin kurallarından tümüyle bağışık olduğu anlamına gelmez.
Kamu görevi, personel statüsü ve mesleğin özel kanunu ayrı sorumluluk rejimleri kurabilir.
Sınav çözümünde önce kişinin mesleği hangi statüyle icra ettiği, sonra özel kanundaki üyelik şartı ve Anayasa'daki kamu görevlisi istisnası belirlenir.
İdari ve mali denetim
Anayasa, meslek kuruluşlarının idari ve mali denetimine ilişkin kuralların kanunla düzenleneceğini söyler.
Denetim, merkezi idarenin sınırsız hiyerarşik emir yetkisi değildir.
Kuruluşun kamu tüzel kişiliği ve seçilmiş organları korunurken kanunun öngördüğü denetim araçları uygulanır.
Denetimin kapsamı ve sonuçları kanuni dayanağa bağlıdır; özerklik ile kamu yararı bu çerçevede dengelenir.
Meslek kuruluşunun kamu kaynağı kullanması, zorunlu aidat toplaması veya disiplin yetkisi uygulaması yargısal denetimi dışlamaz.
İşlemin niteliğine göre idari yargı, adli yargı veya özel itiraz yolları gündeme gelebilir.
Kamu tüzel kişiliği, hesap vermezlik değil, kanunla verilen kamusal görev ve buna bağlı denetim demektir.
Organların görevden uzaklaştırılması güvencesi
Amaç dışı faaliyet gösteren meslek kuruluşunun sorumlu organlarının görevine son verilmesine, kanunun belirlediği merciin veya Cumhuriyet savcısının istemi üzerine mahkemece karar verilir; yerlerine yenileri seçtirilir.
Bu, seçilmiş organın sırf idari kararla kalıcı biçimde görevden çıkarılamamasını sağlayan yargısal güvencedir.
Millî güvenlik, kamu düzeni, suç işlenmesini veya suçun devamını önleme ya da yakalama sebepleriyle gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde kanunla yetkili kılınan merci meslek kuruluşunu veya üst kuruluşunu faaliyetten menedebilir.
Bu karar yirmi dört saat içinde görevli hâkimin onayına sunulur.
Hâkim kararını kırk sekiz saat içinde açıklar; aksi hâlde idari karar kendiliğinden yürürlükten kalkar.
Acil tedbir bu kısa yargısal kontrol takvimi olmadan kalıcılaştırılamaz.
Karşılaştırmalı sonuç
Dernek gönüllü özel hukuk örgütlenmesidir; kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşu ise kanunla kurulan kamu tüzel kişisidir.
Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.
Anlatımın kapanış bölümü ve sesli anlatım uygulamada
Kamu Kurumu Niteliğindeki Meslek Kuruluşları anlatımının bu sayfada okuduğunuz bölümü ücretsizdir; kapanış bölümü, sesli anlatımı, çevrimdışı indirmesi ve konuya bağlı soru çözümü benzersor uygulamasında devam eder.
İdare Hukuku dersindeki diğer konularBu Konunun Sınavdaki Ağırlığı
Kamu Kurumu Niteliğindeki Meslek Kuruluşları konusu HMGS Tüm Konular düzeyindeki İdare Hukuku dersine bağlıdır. Bu dersin müfredat ağırlığı %5. Ağırlıklar benzersor müfredat analizidir, resmî soru dağılımı değildir. Sınavda kaç soru çıkacağını göstermez.
Kaynak: benzersor müfredat analizi. Bu yüzdeler benzersor’un kendi müfredat analizinden gelir: her dersin müfredatta kapsadığı konu ve alt konu sayısı ile kapsam genişliği ölçülür, ders bazında yüzdeye çevrilir ve sınav düzeyi içinde %100’e tamamlanır. Resmî bir soru dağılımı değildir; sınavda kaç soru çıkacağını göstermez ve sınav kurumunun yayımladığı bir veri değildir.
İlgili Kavramlar
Bu anlatımda geçen ve sözlükte ayrı bir tanımı bulunan kavramlar.
- İtirazBir karara veya işleme karşı, kararı veren mercie ya da bir üst mercie yapılan başvurudur. İcra hukukunda ayrıca borçlunun ödeme emrine karşı çıkmasını ifade eder.
- GörevBir davaya hangi tür ve derecedeki mahkemenin bakacağını belirleyen, kural olarak kamu düzenine ilişkin ve resen dikkate alınan bir dava şartıdır.
- YetkiBir davaya yer (coğrafi) bakımından hangi mahkemenin bakacağını belirleyen kuraldır. Kesin yetki hâlleri dışında taraf iradesiyle değişebilir.
Kaynaklar
Anlatımdaki bilgiler aşağıdaki resmî kurum yayınlarından doğrulanır ve kendi cümlelerimizle yeniden yazılır.
- ÖSYM (Adalet Bakanlığı ile)HMGS (Hukuk Mesleklerine Giriş Sınavı) sınavını düzenleyen kurumun resmî sitesi.
- ÖSYM Sınav Takvimi2026 HMGS başvuru, sınav ve sonuç tarihleri (resmî ÖSYM takvimi).
- HMGS Başvuru — Aday İşlemleri Sistemi (AİS)e-Devlet ile başvuru, sınav yeri ve sınava giriş belgesi işlemleri.
- Adalet BakanlığıHMGS yeterlilik ve hukuk meslekleri (avukatlık, noterlik, hâkimlik-savcılık) kapısına ilişkin resmî mevzuat.
- ÖSYM Sonuç Açıklama SistemiHMGS sonuç sorgulama ve sonuç belgesi doğrulama.
- ÖSYM Ana Sayfa ve DuyurularÖSYM güncel duyuruları ve HMGS kılavuzu erişimi.
Sık Sorulan Sorular
İdare Hukuku dersindeki diğer konular
Bu ders toplam 20 konu içerir.
benzersor mobilde yayında
Sınav hazırlığını cebine taşı. Uygulamayı indir, Premium'u 3 gün ücretsiz dene ve istediğin zaman iptal et.
HMGS soru çözme rehberi