HMGS Kolluk ve Kamu Hizmeti Konu Anlatımı

Kamu hizmeti, idare hukukunun en temel kavramlarından biri olmakla birlikte doktrinde ve yargı kararlarında ortak bir tanımı bulunmayan, doğası gereği belirsizliği kabul edilen bir kavramdır.

Buna karşın Anayasa Mahkemesi kamu hizmetini, devlet ya da diğer kamu tüzel kişileri tarafından ya da bunların gözetim ve denetimi altında, toplumun genel ve ortak ihtiyaçlarını karşılamak ve kamu yararını sağlamak amacıyla yürütülen, topluma sunulmuş sürekli ve düzenli faaliyetler olarak tanımlamıştır.

Bu tanımdan hareketle kamu hizmetinin iki unsuru olduğu kabul edilir: organik unsur, faaliyetin bir kamu tüzel kişisi tarafından ya da onun yakın gözetim ve denetimi altındaki özel kişilerce yürütülmesini; maddi (fonksiyonel) unsur ise faaliyetin toplumun genel ve ortak ihtiyaçlarının karşılanmasına yönelmesini ifade eder.

Bir kamu hizmetinin kurulması, mevcut bir kamu tüzel kişisinin kanunla bir faaliyeti yürütmekle görevlendirilmesi ya da yeni bir kamu tüzel kişiliğinin kanunla kurulması yoluyla olur; sona ermesi ise hizmeti yürüten teşkilatın kaldırılması veya faaliyetin özelleştirme gibi bir yolla kamu hizmeti olmaktan çıkarılması ile gerçekleşir ve bu, yetki ve usulde paralellik ilkesi gereği hizmeti kuran makam tarafından yapılır.

Kamu hizmetinin yürütülmesine hâkim olan başlıca ilkeler süreklilik, uyarlanabilirlik, eşitlik ve bedelsizliktir.

Süreklilik ilkesi, toplumun ortak ihtiyaçlarını karşılayan hizmetin kesintisiz ve düzenli sunulmasını gerektirir; bu süreklilik yalnızca zamansal değil, hizmetin niteliği bakımından da toplumu tatmin edecek düzeyde olmasını kapsar.

Uyarlanabilirlik ilkesi, kamu hizmetinin değişen toplumsal ihtiyaçlara ve teknolojik gelişmelere göre yeniden düzenlenmesini ifade eder.

Eşitlik ilkesi, Anayasa'nın kanun önünde eşitlik hükmünün kamu hizmetlerine yansıması olup mutlak bir eşitliği değil, aynı hukuki statüde bulunanların hizmetten eşit derecede yararlanmasını gerektirir.

Bedelsizlik (meccanilik) ilkesi ise kural olarak kamu hizmetlerinin ücretsiz sunulması gerektiğini, ancak günümüzde bazı hizmetlerden kâr amacı gütmeyen bir bedel alınabileceğini ifade eder.

Kanunla idareye verilen bir kamu hizmeti idare tarafından kendi personel, araç ve parasıyla doğrudan yürütülebilir; buna emanet usulü denir.

Kolluk faaliyeti, idarenin kamu hizmetinden sonra yürüttüğü ikinci bir faaliyet türüdür; kamu hizmetinde idare bizzat bir edim sunarken, kolluk faaliyetinde özel kişilerin yürüttüğü alanları düzenler, denetler ve aykırı davrananlara yaptırım uygular.

Kolluk faaliyetinin amacı ve konusu olan kamu düzeni, toplumun barış, güven ve gelişim içinde yaşamını sürdürmesi hali olarak tanımlanır ve üç unsurdan oluşur: bireylerin temel hak ve özgürlüklerini huzur içinde kullanabilmelerini sağlayan güvenlik; toplumun bulaşıcı ve yaygın hastalıklardan uzak tutulmasını amaçlayan sağlık; toz, duman, gürültü gibi günlük yaşamı bozan dış etkenlerden korunmayı ifade eden dirlik ve esenlik.

Kolluk faaliyeti kamu hizmetinden farklı bazı özellikler taşır: temel hak ve özgürlüklerle sıkı ilişkisi nedeniyle kural olarak özel kişilere devredilemez, yalnızca kamu düzenini koruma amacıyla yürütülebilir ve kolluk yetkileri gelir elde etme amacıyla kullanılamaz.

Ceza hukukunun alanında kalan adli kolluk ile idare hukukunun alanında kalan idari kolluk arasında temel bir ayrım vardır; idari kolluk kamu düzeninin korunmasına yönelik önleyici nitelikte iken, adli kolluk suçun tespiti ve delillerin toplanmasına yönelik bastırıcı niteliktedir.

Ülkemizde bu iki faaliyet organik olarak ayrılmamıştır; aynı görevli, örneğin bir trafik polisi, sıradan bir trafik denetiminde idari kolluk faaliyeti yürütürken bir trafik kazası sonrası yapması gereken işlemlerde adli kolluk faaliyeti yürütmüş sayılır.

Bu ayrımın en önemli sonucu tabi olunan hukuki rejimdedir: idari kolluk faaliyetinden doğan uyuşmazlıklar idari yargıya, adli kolluktan doğanlar ise adli yargıya tabidir.

İdari kolluk kendi içinde genel idari kolluk ve özel idari kolluk olarak ikiye ayrılır.

Genel idari kolluk, kamu düzeninin güvenlik, sağlık ve dirlik-esenlik unsurlarını sağlamakla görevli olup polis ve jandarma aracılığıyla merkezi idarece, belediye zabıtası aracılığıyla da yerel idarece yürütülebilir.