HMGS Kusursuz Sorumluluk Konu Anlatımı

İdarenin bazı davranışlarından doğan zararlar, idarenin kusurlu olup olmadığına bakılmaksızın karşılanabilir; buna kusursuz sorumluluk denir.

Kusursuz sorumluluk, özel hukukta olduğu gibi idare hukukunda da yardımcı ve ayrık bir sorumluluk türü olmakla birlikte idare hukukunda geniş bir uygulama alanı bulur.

Kusursuz sorumlulukta idarenin davranışı ile uğranılan zarar arasındaki nedensellik bağının kanıtlanması yeterlidir; idarenin tutum ve davranışının kusurlu veya hukuka aykırı olduğunun ayrıca gösterilmesine gerek yoktur.

İdare hukukunda kusursuz sorumluluk üç ayrı ilkeye dayandırılır.

Hasar, yani risk ilkesi, idarenin tehlike taşıyan bir faaliyeti veya kuruluşu dolayısıyla sorumlu tutulmasını ifade eder; nükleer santraller, mayınlı alanlar veya silah depoları gibi bünyesinde tehlike barındıran faaliyet alanlarında ortaya çıkan, ne idarenin önleyebileceği ne de kişilerin korunabileceği olumsuz sonuçlardan, faaliyetten yarar sağlayan kamunun sorumlu tutulması bu ilkeye dayanır.

Kamu külfetleri karşısında eşitlik ilkesi, idarenin kamu yararı veya kamu düzeni düşüncesiyle yürüttüğü hizmetler dolayısıyla, kendisine bir kusur yüklenemese ve faaliyet tehlike de taşımasa bile bazı kişilerin özel bir zarara uğramasına dayanır; toplumun genelinin yararlandığı bir hizmetin külfetinin yalnızca bazı kişilerin üzerinde kalmaması gerektiği düşüncesiyle bu zararlar karşılanır.

Sosyal risk ilkesi ise kamu düzenini bozmaya, hatta anayasal düzeni yıkmaya yönelik anarşi, terör veya benzeri toplumsal olaylardan kişilerin uğradığı zararları kapsar; bu tür olaylarda idareye yöneltilen tek eleştiri onları önleyememesidir ve zarar, idarenin somut bir eylemi yerine toplumsal bir riskin gerçekleşmesinden doğar.

Sosyal risk ilkesini diğerlerinden ayıran temel özellik, burada ortaya çıkan zarar ile idarenin herhangi bir eylemi arasında bir nedensellik bağının aranmamasıdır.

İdarenin sorumluluğuna gidilebilmesi, kusurlu sorumlulukta olduğu gibi kusursuz sorumlulukta da bazı ortak şartların varlığına bağlıdır.

Öncelikle zarar doğurucu bir fiil, yani idarenin bir etkinliği veya hareketsiz kalması bulunmalıdır.

Bu fiilin idareye bağlanabilir olması, yani idare adına veya idare tarafından gerçekleştirilmiş olması gerekir; aksi halde idare ortaya çıkan zarardan sorumlu tutulamaz.

Ayrıca ortada maddi veya manevi nitelikte gerçek bir zarar bulunmalı, bu zarar kamu yükümlülüğü niteliğinde genel bir külfet değil, özel bir zarar olmalıdır.

Son olarak zarar ile idarenin eylem veya işlemi arasında bir nedensellik bağı, yani illiyet ilişkisi aranır; sosyal risk kuramı bu genel kuralın istisnasını oluşturur ve nedensellik bağı aranmadan da idarenin sorumluluğuna gidilebilmesine imkân tanır.

Hizmet kusuru veya kusursuz sorumluluk nedeniyle doğan bir zararda, idarenin sorumluluğunu azaltan veya tamamen ortadan kaldıran bazı haller de vardır.

Mücbir sebep, zarar ile idare arasındaki bağlantıyı tamamen ortadan kaldırır ve idareyi hem hizmet kusurundan hem kusursuz sorumluluktan kurtarır; ancak idarenin sahip olduğu teknik ve bilimsel imkânlar dikkate alındığında, önceden öngörülebilir doğa olaylarından kaynaklanan zararlarda idarenin yine de sorumlu tutulduğu görülür.

Beklenmeyen hal, mücbir sebebe benzemekle birlikte olayın idarenin eylemi dışında değil, içinde meydana gelmesi bakımından ondan ayrılır; idareye ait bir aracın lastiğinin patlaması veya nedeni belirsiz bir patlama buna örnektir.

Zarar görenin kendi davranışının zarara yol açması halinde idarenin sorumluluğu azalır veya tamamen kalkar; bu kural hem hizmet kusuru hem kusursuz sorumluluk için geçerlidir.