Hakim-Savcı Hukuk Muhakemeleri Usulü (HMK) Görev Konu Anlatımı

Görev, medeni yargılamada mahkemenin konu bakımından yetkili iş alanını ifade eder.

Bir uyuşmazlığın asliye hukuk mahkemesinde mi, sulh hukuk mahkemesinde mi, yoksa başka bir özel mahkemede mi görüleceği görev kurallarıyla belirlenir.

Hukuk Muhakemeleri Kanunu bu noktada sert bir başlangıç yapar: mahkemelerin görevi ancak kanunla düzenlenir ve göreve ilişkin kurallar kamu düzenindendir.

Bu cümle, görevin tarafların tercihiyle değiştirilemeyeceğini, mahkemenin de görev meselesini yalnızca taraf itirazı üzerine değil kendiliğinden dikkate alacağını gösterir.

Görev, usul ekonomisi için teknik bir ayrım olmanın ötesinde, davanın kanuni mahkemede görülmesi güvencesidir.

Asliye hukuk mahkemesi, kanunda genel görevli mahkeme olarak kurulur.

Dava konusunun değer ve miktarına bakılmaksızın malvarlığı haklarına ilişkin davalar ile şahıs varlığına ilişkin davalarda, aksine bir düzenleme bulunmadıkça görevli mahkeme asliye hukuk mahkemesidir.

Bu kural iki açıdan önemlidir.

Birincisi, parasal değer tek başına asliye hukuk mahkemesinin görevini kaldırmaz veya başka bir mahkemeye taşımaz.

İkincisi, malvarlığı ve şahıs varlığına ilişkin geniş dava gruplarında özel bir düzenleme yoksa asliye hukuk mahkemesi başlangıç noktasıdır.

Kanun ayrıca, bu Kanunda ve diğer kanunlarda aksine düzenleme bulunmadıkça asliye hukuk mahkemesinin diğer dava ve işler bakımından da görevli olduğunu söyler.

Böylece asliye hukuk mahkemesi, özel görev kuralları dışında kalan alanı toplayan genel mahkeme niteliğini kazanır.

Sulh hukuk mahkemesinin görevi ise belirli dava grupları üzerinden sayılmıştır.

Kira ilişkisinden doğan alacak davaları da dâhil olmak üzere kira ilişkisinden kaynaklanan tüm uyuşmazlıkları konu alan davalar ve bu davalara karşı açılan davalar sulh hukuk mahkemesinde görülür; ancak İcra ve İflas Kanununa göre ilamsız icra yoluyla tahliyeye ilişkin hükümler ayrık tutulur.

Taşınır ve taşınmaz mal veya hakkın paylaştırılması ve ortaklığın giderilmesi davaları da sulh hukuk mahkemesinin görevindedir.

Yine taşınır ve taşınmaz mallarda yalnızca zilyetliğin korunmasına yönelik davalar bu mahkemede görülür.

Bunlara ek olarak, Hukuk Muhakemeleri Kanunu veya diğer kanunların sulh hukuk mahkemesi ya da sulh hukuk hâkimini görevlendirdiği davalar da aynı kapsamdadır.

Görev ile yetki birbirine karıştırılmamalıdır.

Görev, mahkemenin türünü ve iş alanını belirler; yetki ise görevli mahkemeler arasında yer bakımından hangi mahkemenin davaya bakacağını gösterir.

Örneğin bir dava asliye hukuk mahkemesinin görevindeyse, ayrıca hangi yer asliye hukuk mahkemesinin yetkili olduğu sorulur.

Görev kamu düzeninden olduğu için daha güçlü bir etkiye sahiptir.

Taraflar yetki sözleşmesiyle belirli koşullarda mahkemeyi yetkili kılabilirler; görevde böyle bir serbesti yoktur.

Bu nedenle görev yanlışlığı, davanın usul düzenini baştan etkileyen temel bir meseledir.

Görev meselesi dava şartlarıyla da bağlantılıdır.

Kanun, dava şartları arasında mahkemenin görevli olmasını açıkça sayar.

Dava şartlarının bulunup bulunmadığı yargılamanın her aşamasında mahkemenin kendiliğinden bakacağı bir konudur; taraflar da bu eksikliği süreye bağlı olmadan gündeme getirebilir.

Mahkeme görev noksanlığını tespit ederse davayı esasa girerek reddetmez, usulden reddeder.

Görev noksanlığı giderilebilir bir eksiklik gibi tamamlatılacak nitelikte değildir; doğru mahkemede yargılamanın sürdürülmesi için görevsizlik kararından sonra dosyanın görevli mahkemeye gönderilmesi gerekir.

Görevsizlik kararı verildiğinde yapılacak işlem ayrıca düzenlenmiştir.

Görevsizlik veya yetkisizlik kararı verilmesi halinde taraflardan birinin, karar verildiği anda kesin ise tebliğ tarihinden; kanun yoluna başvurulmadan kesinleşmişse kesinleşme tarihinden; kanun yoluna başvurulmuşsa başvurunun reddi kararının tebliğinden itibaren iki hafta içinde kararı veren mahkemeye başvurması ve dava dosyasının görevli ya da yetkili mahkemeye gönderilmesini talep etmesi gerekir.

Bu talep yapılmazsa dava açılmamış sayılır ve görevsizlik veya yetkisizlik kararı veren mahkeme bu konuda kendiliğinden karar verir.

Dosya kendisine gönderilen mahkeme ise taraflara kendiliğinden davetiye gönderir.

Görev uyuşmazlıkları bazen yargı yeri belirlenmesini de gerektirebilir.

İki mahkeme görevsizlik kararı verir ve bu kararlar kanun yoluna başvurulmaksızın kesinleşirse, davaya bakacak mahkemenin tayini için yargı yeri belirlenmesi yoluna başvurulur.