Hâkim-Savcı Hukuk Muhakemeleri Usulü (HMK) Yazılı Yargılama Usulü Konu Anlatımı

Yazılı yargılama usulü, uyuşmazlığın önce dilekçelerle kurulduğu, sonra mahkeme tarafından ön inceleme ve tahkikat aşamalarından geçirilerek hükme bağlandığı yargılama düzenidir.

Bu usulde dava, dava dilekçesinin kaydedildiği tarihte açılmış sayılır ve dilekçeye davalı sayısı kadar örnek eklenir.

Dava dilekçesi yalnız bir başvuru metni değildir; yargılamanın çerçevesini kuran ilk usul işlemidir.

Mahkemenin adı, tarafların kimliği ve adresleri, davacının kimlik numarası, varsa kanuni temsilci ve vekil bilgileri, davanın konusu, malvarlığı haklarında değer, iddianın dayanağı vakıaların açık özeti, her vakıanın hangi delille ispat edileceği, hukuki sebepler, açık talep sonucu ve imza bu dilekçede yer alır.

Dava dilekçesindeki eksikliklerin sonucu her unsur için aynı değildir.

Kanun, mahkemenin adı, davanın konusu ve değeri, vakıalar, deliller ve hukuki sebepler dışındaki eksikliklerin tamamlanması için davacıya bir haftalık kesin süre verilmesini öngörür.

Bu süre içinde eksiklik tamamlanmazsa dava açılmamış sayılır.

Davacı ayrıca elindeki belgelerin asıllarını veya örneklerini dilekçesine eklemeli, başka yerlerden getirilecek belge ve dosyalar için bunların bulunmasını sağlayacak açıklamayı yapmalıdır.

Bu düzen, yazılı yargılama usulünde vakıa ve delil çerçevesinin en baştan görünür olmasını amaçlar.

Dava dilekçesi mahkeme tarafından davalıya tebliğ edilir ve davalının iki hafta içinde cevap verebileceği tebliğ zarfında gösterilir.

Davalı cevap dilekçesini davanın açıldığı mahkemeye verir; cevap dilekçesi havale edildiği tarihte verilmiş sayılır ve örneği davacıya tebliğ edilir.

Cevap süresi, dava dilekçesinin davalıya tebliğinden itibaren iki haftadır.

Ancak cevap dilekçesinin bu süre içinde hazırlanması durum ve koşullara göre çok zor yahut imkânsızsa, davalı yine bu süre içinde başvurmak koşuluyla bir defaya mahsus ve bir ayı geçmeyecek ek süre alabilir.

Süresinde cevap verilmezse davalı, dava dilekçesinde ileri sürülen vakıaların tamamını inkâr etmiş sayılır.

Cevap dilekçesi savunmanın usulî temelidir.

Mahkeme, taraf ve temsilci bilgileri, davalının kimlik numarası, savunmanın dayanağı olan vakıalar, her vakıanın hangi delille ispat edileceği, hukuki sebepler, açık talep sonucu ve imza cevap dilekçesinde bulunur.

Bazı kimlik ve imza eksiklikleri için hâkim bir haftalık süre verir; eksiklik giderilmezse cevap dilekçesi verilmemiş sayılır.

İlk itirazlar bakımından cevap dilekçesi özel önem taşır.

İlk itirazların tamamı cevap dilekçesinde ileri sürülmelidir; cevap dilekçesi verildikten sonra cevap süresi dolmamış olsa bile yeni ilk itiraz ileri sürülemez.

Yazılı yargılama usulünde dilekçeler karşılıklı olarak devam eder.

Davacı, cevap dilekçesinin kendisine tebliğinden itibaren iki hafta içinde cevaba cevap dilekçesi verebilir; davalı da davacının cevabının kendisine tebliğinden itibaren iki hafta içinde ikinci cevap dilekçesi sunabilir.

Bu ikinci dilekçelere, dava ve cevap dilekçelerine ilişkin hükümler niteliklerine uygun düştüğü ölçüde uygulanır.

Taraflar cevaba cevap ve ikinci cevap dilekçeleriyle iddia veya savunmalarını serbestçe genişletebilir ya da değiştirebilir.

Dilekçelerin karşılıklı verilmesinden sonra iddia ve savunmanın genişletilmesi veya değiştirilmesi kural olarak mümkün değildir; ıslah ve karşı tarafın açık muvafakati saklıdır.

Dilekçeler aşamasından sonra ön inceleme yapılır.

Ön inceleme, davanın esasa girmeden önce usul bakımından süzüldüğü ve uyuşmazlığın somutlaştırıldığı aşamadır.

Mahkeme burada dava şartlarını ve ilk itirazları inceler, uyuşmazlık konularını tam olarak belirler, hazırlık işlemlerini yapar, tarafların delillerini sunmaları ve delillerin toplanması için gereken işlemleri yürütür.

Uyuşmazlık taraf iradesiyle sona erdirilebilecek nitelikteyse mahkeme, tarafları barışçıl çözüm yollarına yönlendirir ve bu aşamadaki işlemleri tutanak altına alır.

Ön inceleme tamamlanmadan ve gerekli kararlar alınmadan tahkikata geçilemez; tahkikat için duruşma günü de verilemez.

Ön inceleme davetiyesi taraflara önemli ihtarlar taşır.

Taraflar sulh için gerekli hazırlığı yapmalıdır.

Duruşmaya yalnız bir taraf gelir ve yargılamaya devam etmek isterse, gelmeyen taraf yokluğunda yapılan işlemlere itiraz edemez.

Ayrıca taraflar, dilekçelerinde gösterdikleri fakat henüz sunmadıkları belgeleri veya başka yerden getirilecek belgeler için gerekli açıklamayı davetiyenin tebliğinden itibaren iki haftalık kesin süre içinde vermelidir.

Bu yapılmazsa o delile dayanmaktan vazgeçmiş sayılmalarına karar verilir.

Ön inceleme duruşmasında hâkim gerekirse tarafları dinler, anlaşılan ve anlaşılamayan hususları tek tek belirler, sulh veya arabuluculuk girişiminin sonucunu tutanağa geçirir.

Tahkikat bu tutanak esas alınarak yürütülür.

Tahkikat aşaması, tarafların iddia ve savunmaları ile toplanan delillerin incelendiği bölümdür.

Taraflar kanunda belirtilen süre ve usule uygun olarak ispat hakkına sahiptir; dayandıkları vakıaları ispata elverişli şekilde somutlaştırmak ve hangi delilin hangi vakıa için gösterildiğini açıkça belirtmek zorundadır.

Deliller, kanunda belirtilen hâller dışında davaya bakan mahkeme huzurunda mümkün olduğu kadar birlikte ve aynı duruşmada incelenir.

Başka yerde bulunan ve getirilemeyen deliller istinabe yoluyla toplanabilir.

Mahkeme, tahkikatın sonunda tarafların iddia ve savunmalarıyla toplanan delilleri inceledikten sonra hazır bulunan taraflara tahkikatın tümü hakkında açıklama yaptırır ve artık tahkikatı gerektiren bir husus kalmadığını görürse tahkikatın bittiğini bildirir.

Tahkikatın bitiminden sonra sözlü yargılama ve hüküm aşaması gelir.

Mahkeme tahkikatın bittiğini bildirdikten sonra aynı duruşmada sözlü yargılamaya geçer.