Hâkim-Savcı Hukuk Muhakemeleri Usulü (HMK) Temyiz Konu Anlatımı

Temyiz, medeni usul sisteminde bölge adliye mahkemesi aşamasından sonra gelen Yargıtay denetimidir.

HMK, temyiz edilebilen kararları bölge adliye mahkemesi hukuk dairelerinin temyize elverişli nihai kararları ve hakem kararlarının iptali talebi üzerine verilen kararlar olarak belirler.

Bu kararlar tebliğ tarihinden itibaren iki hafta içinde temyiz edilebilir.

Davada haklı çıkmış tarafın da temyize başvurabilmesi mümkündür; fakat bunun için hukuki yararının bulunması gerekir.

Bu kural, temyizin yalnızca kaybeden tarafın başvurusu olmadığını, kararın gerekçesi veya sonuçları bakımından hukuki yararı bulunan tarafın da denetim isteyebileceğini gösterir.

Temyiz yolu her bölge adliye mahkemesi kararına açık değildir.

HMK, temyiz edilemeyen kararları ayrı bir maddeyle sınırlandırır.

Miktar veya değeri kırk bin Türk Lirasını geçmeyen davalara ilişkin kararlar temyize kapalıdır; bu sınırın uygulanmasında alacağın bir kısmı dava edilmişse alacağın tamamı dikkate alınır.

Alacağın tamamı dava edilmişse kabul edilmeyen bölümü kırk bin Türk Lirasını geçmeyen taraf temyize gidemez; fakat karşı taraf temyiz ederse cevap dilekçesiyle temyiz imkânı doğar.

Kira ilişkisine ve sulh hukuk mahkemesinin görev alanına ilişkin bazı kararlar, yargı çevresi içindeki ilk derece mahkemelerinin görev ve yetkisi ile yargı yeri belirlenmesine ilişkin kararlar, çekişmesiz yargı işleri, soybağına ilişkin sonuç doğuran davalar dışında nüfus kayıtlarının düzeltilmesi kararları, davanın aynı yargı çevresi içinde başka mahkemeye nakline ilişkin kararlar, geçici hukuki koruma kararları ve HMK 353 maddesinin birinci fıkrasının a bendi kapsamında verilen kararlar temyiz edilemez.

Kanun yararına temyiz, taraf temyizinden farklı bir denetim yoludur.

İlk derece mahkemelerinin kesin olarak verdikleri kararlar ile istinaf incelemesinden geçmeden kesinleşmiş kararlarına ve bölge adliye mahkemesi hukuk dairelerinin ilk derece mahkemesi sıfatıyla kesin verdiği veya temyiz incelemesinden geçmeden kesinleşen kararlarına karşı, yürürlükteki hukuka aykırılık iddiasıyla Adalet Bakanlığı veya Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı başvurabilir.

Yargıtay talebi yerinde görürse karar kanun yararına bozulur; fakat bu bozma, kararın taraflar bakımından doğmuş hukuki sonuçlarını ortadan kaldırmaz.

Bu nedenle kanun yararına temyiz, somut uyuşmazlıktaki taraf sonucundan çok hukukun doğru uygulanması bakımından işlev görür.

Temyiz başvurusu dilekçeyle yapılır ve dilekçeye karşı taraf sayısı kadar örnek eklenir.

Dilekçede temyiz eden ve karşı tarafın kimlik ve adres bilgileri, varsa temsilci veya vekil bilgileri, temyiz edilen kararın hangi bölge adliye mahkemesi hukuk dairesinden verildiği, tarih ve sayısı, Yargıtay bozması üzerine verilen yeni karar ya da direnme kararı varsa buna ilişkin bilgiler, ilamın tebliğ tarihi, kararın özeti, temyiz sebepleri ve gerekçesi, duruşma isteniyorsa bu istek ve imza bulunur.

Dilekçenin temyiz edenin kimliği ve imzasıyla temyiz olunan kararı yeterince belirleyen kayıtları taşıması hâlinde diğer eksiklikler ret sebebi yapılmaz; temyiz incelemesi gerçekleştirilir.

Dilekçe, kararı veren bölge adliye mahkemesi hukuk dairesine, Yargıtayın bozması üzerine hüküm veren ilk derece mahkemesine veya temyiz edenin bulunduğu yerdeki bölge adliye mahkemesi hukuk dairesi yahut ilk derece mahkemesine verilebilir.

HMK, istinafla ilgili bazı hükümleri temyizde kıyas yoluyla uygular.

Bu nedenle dilekçenin verilmesi, harç ve giderlerin tamamlanması, başvuru süresi, dilekçenin reddi, cevap, katılma, feragat ve ön inceleme gibi konularda istinaf hükümleri temyizin yapısına uygun düştüğü ölçüde devreye girer.

Temyizin icraya etkisi de istinafa benzer: temyiz başvurusu kural olarak kararın icrasını durdurmaz; icranın geri bırakılmasına ilişkin hüküm saklıdır ve nafaka kararlarında icranın geri bırakılması mümkün değildir.

Kişiler hukuku, aile hukuku ve taşınmaz mal üzerindeki ayni haklara ilişkin kararlar ise kesinleşmedikçe yerine getirilemez.

Kötüniyetli temyiz talebinde Yargıtay, kötüniyetli dava açmaya ilişkin sonuçları uygulayabilir.

Yargıtay incelemesinin kapsamı istinaftan ayrılır.

İstinafta inceleme kural olarak dilekçede belirtilen sebeplerle sınırlıyken, temyizde Yargıtay tarafların ileri sürdüğü sebeplerle bağlı değildir; kanunun açık hükmüne aykırı gördüğü diğer hususları da inceleyebilir.

İnceleme çoğunlukla dosya üzerinden yapılır.

Ancak kanunda sayılan bazı kişilik, aile ve statü davaları ile değeri altmış bin Türk Lirasını aşan alacak ve ayın davalarında taraflardan biri temyiz veya cevap dilekçesinde duruşma istemişse Yargıtay duruşma günü belirler.

Tebliğ ile duruşma arasında en az iki hafta bulunur; duruşma gideri verilmez veya tamamlanmazsa duruşma talebi dikkate alınmaz.

Yargıtay ayrıca bilgi almak üzere kendiliğinden duruşma yapılmasına karar verebilir.

Temyiz incelemesi sonunda Yargıtay onama, düzelterek onama veya bozma kararı verebilir.

Onama kararında, kararın hukuk kurallarına uygunluk gerekçesi gösterilir.

Karar esas yönünden kanuna uygun olmakla birlikte kanunun uygulanmasında hata varsa ve yeniden yargılama gerekmiyorsa Yargıtay kararı düzelterek onayabilir; taraf kimliklerindeki yanlışlıklar ile yazı, hesap ve açık ifade hataları da bu yolla düzeltilebilir.