Hâkim-Savcı Hukuk Muhakemeleri Usulü (HMK) İstinaf Konu Anlatımı

İstinaf, ilk derece mahkemesinin verdiği karar ile kesin hüküm arasına yerleşen olağan kanun yoludur.

Bu yolun ayırt edici tarafı, başvurunun doğrudan Yargıtaya değil, bölge adliye mahkemesi hukuk dairesine yönelmesidir.

HMK, istinafa konu edilebilecek kararları belirlerken önce nihai kararları esas alır.

Nihai karar, davayı ilk derece mahkemesi önünde sona erdiren karardır; bu nedenle istinaf, davanın esasını veya usulden sona ermesini etkileyen ilk derece hükmünün bölge adliye mahkemesince denetlenmesini sağlar.

Bunun yanında kanun, geçici hukuki koruma niteliğindeki bazı kararları da açıkça istinaf edilebilir sayar.

İhtiyati tedbir ve ihtiyati haciz taleplerinin reddi, karşı tarafın yüzüne karşı verilen ihtiyati tedbir ve ihtiyati haciz kararları ve karşı tarafın yokluğunda verilen bu kararlara itiraz üzerine verilen kararlar istinaf denetimine götürülebilir.

Böylece istinaf yalnızca davayı bitiren hükümlere değil, bazı geçici koruma kararlarına da sınırlı biçimde açılmış olur.

İstinafın kapsamını belirleyen ikinci eşik kesinlik sınırıdır.

HMK, miktar veya değeri üç bin Türk Lirasını geçmeyen malvarlığı davalarına ilişkin kararları kesin kabul eder; bu kararlar bakımından istinaf yolu kapalıdır.

Alacağın yalnızca bir kısmı dava edilmişse sınır, dava edilen kısma göre değil alacağın tamamına göre değerlendirilir.

Alacağın tamamı dava edilmişse, kararda asıl talebinin kabul edilmeyen bölümü üç bin Türk Lirasını geçmeyen taraf istinafa gidemez.

Manevi tazminat davaları bu parasal sınıra tabi tutulmamıştır; bu davalarda verilen kararlar, miktar veya değerden bağımsız olarak istinafa konu olabilir.

Kanun ayrıca başka kanunlarda temyiz veya Yargıtaya başvuru olarak ifade edilen, fakat bölge adliye mahkemelerinin görev alanına giren dava ve işlerin nihai kararları için de bölge adliye mahkemesine başvurulacağını söyler.

Başvuru şekli dilekçedir.

Dilekçeye karşı taraf sayısı kadar örnek eklenir ve dilekçede taraf bilgileri, varsa temsilci ve vekil bilgileri, kararın verildiği mahkeme, karar tarihi ve sayısı, tebliğ tarihi, karar özeti, başvuru sebepleri, gerekçe, talep sonucu ve imza yer alır.

Bununla birlikte kanun dilekçe eksikliklerini otomatik ret sebebi yapmamıştır.

Başvuranın kimliği ve imzası ile hangi karara başvurulduğunu yeterince belirleyen kayıtlar varsa, diğer unsurlar eksik olsa bile dilekçe reddedilmez; inceleme, istinaf sebeplerinin gösterilmesi ve inceleme kapsamına ilişkin kurallar içinde yapılır.

Dilekçe kararı veren mahkemeye veya başka bir yer mahkemesine verilebilir.

Başvuru tarihi bakımından dava dilekçesinin kaydıyla ilgili genel kural uygulanır ve dosya, kararı veren mahkemece ilgili bölge adliye mahkemesine gönderilir.

İstinaf süresi iki haftadır ve bu süre ilamın taraflardan her birine usulen tebliğiyle başlar.

Harçlar ve tebliğ giderleri dahil gerekli giderler başvuru sırasında ödenmelidir.

Hiç ödenmemiş veya eksik ödenmiş giderler sonradan anlaşılırsa, kararı veren mahkeme başvurana bir haftalık kesin süre verir; bu sürede eksiklik tamamlanmazsa başvurunun yapılmamış sayılmasına karar verilir.

Dilekçe kanuni süreden sonra verilmişse veya kesin olan bir karara yönelmişse, kararı veren mahkeme istinaf dilekçesinin reddine karar verir.

Bu ret kararına karşı da tebliğden itibaren iki hafta içinde istinafa başvurulabilir; bölge adliye mahkemesi ret kararını yerinde görmezse ilk istinaf dilekçesine göre inceleme yapar.

Dilekçe karşı tarafa tebliğ edilir ve karşı taraf iki hafta içinde cevap verebilir.

Başvurma hakkı bulunmayan veya süresini kaçırmış olan taraf dahi, kendisine tebliğ edilen istinaf dilekçesine cevap verirken katılma yoluyla istinafa başvurabilir.

Ancak katılma başvurusu asıl başvuruya bağlıdır; asıl başvuru feragatle veya esasa girilmeden reddedilirse katılma başvurusu da reddedilir.

Taraflar ilam kendilerine tebliğ edilmeden önce istinaf hakkından feragat edemez; başvurudan sonra feragat edilirse dosyanın gönderilip gönderilmediğine göre kararı veren mahkeme veya bölge adliye mahkemesi başvuruyu reddeder.

İstinafın icraya etkisi sınırlıdır.

Başvuru kural olarak kararın icrasını durdurmaz; icranın geri bırakılmasına ilişkin özel hüküm saklıdır ve nafaka kararlarında icranın geri bırakılmasına karar verilemez.

Buna karşılık kişiler hukuku, aile hukuku ve taşınmaz mal üzerindeki ayni haklara ilişkin kararlar kesinleşmedikçe yerine getirilemez.

Bölge adliye mahkemesi, dosyada önce ön inceleme yapar.

İncelemenin başka daire veya başka bölge adliye mahkemesince yapılması gerektiği, kararın kesin olduğu, başvurunun süresinde olmadığı, başvuru şartlarının yerine getirilmediği veya başvuru sebep ve gerekçesinin hiç gösterilmediği saptanırsa önce bu konuda karar verilir.

Eksiklik yoksa dosya esasa alınır.

Bölge adliye mahkemesi bazı hâllerde duruşma yapmadan karar verir.

Yasaklı hâkimin karar vermesi, haklı ret talebine rağmen reddedilen hâkimin davaya bakması, görev veya yetki hataları, dava şartı aykırılığı, davanın ya da karşı davanın açılmamış sayılması gibi usul kararlarındaki hukuka aykırılıklar ve önemli delillerin toplanmamış ya da değerlendirilmemiş olması gibi durumlarda esasa girilmeden karar kaldırılıp dosya gönderilebilir.