Hakim-Savcı · Hukuk Muhakemeleri Usulü (HMK)

Hakim-Savcı Hukuk Muhakemeleri Usulü (HMK) Mahkemelerin Kuruluşu Konu Anlatımı

Mahkemelerin Kuruluşu konusunun özeti ve anlatımı — Hakim-Savcı Hukuk Muhakemeleri Usulü (HMK) dersi. Özet her zaman ücretsiz.

Kısaca

Adli yargı teşkilatı, ilk derece hukuk ve ceza mahkemeleri ile ikinci derece bölge adliye mahkemelerinden oluşur; Yargıtay adli yargının temyiz merciidir. 5235 sayılı Kanun kuruluş ve teşkilatı, HMK ise hukuk mahkemelerinin somut uyuşmazlıktaki görevini ve yargılama usulünü düzenler. Hukuk mahkemeleri sulh hukuk, asliye hukuk ve özel kanunlarla kurulan diğer hukuk mahkemeleridir. Asliye hukuk mahkemesi genel görevli; sulh hukuk ve özel mahkemeler kanunun saydığı alanlarda görevlidir. Ceza tarafında asliye ceza, ağır ceza ve özel kanunlarla kurulan mahkemeler bulunur; sulh ceza hâkimliği kovuşturma yapan bir ceza mahkemesi değil, soruşturma evresindeki hâkim kararlarını ve kanunun verdiği itirazları inceleyen hâkimliktir. Bir mahkemenin kurulması, görevli mahkemenin belirlenmesi, yargı çevresi ve aynı yerdeki daireler arasındaki iş dağılımı farklı kavramlardır. Görev kanunla konur ve kamu düzenindendir; taraflar görevli mahkemeyi anlaşmayla değiştiremez.

Bu özet her zaman ücretsizdir ve giriş yapmadan okunabilir.

Özet: Sesli anlatım yakında

Bu konuyu PDF ders notlarında da çalış

Hakim-Savcı konu yapraklarının tamamını içeren ücretsiz ders notu PDF’ini indirip çevrim dışı tekrar edebilirsin. Bu yaprak PDF kitapçığın kapsam tablosunda yer alır; uygulamadaki soru ve sesli anlatım katmanları ayrıca sunulur.

Hakim-Savcı ders notları PDF’ini indir

Konu Anlatımı

Tam anlatım: Sesli anlatım yakında

Teşkilat ile görev aynı şey değildir

Mahkemelerin kuruluşu, bir uyuşmazlığın hangi mahkemede görüleceği sorusundan önce gelir. Kuruluş, bir mahkeme türünün ve yargı yerinin kanuni-idari teşkilatını; görev, dava veya işin hangi mahkeme türüne ait olduğunu; yargı çevresi ise mahkemenin coğrafi faaliyet alanını gösterir.

Aynı yerde birden çok daire bulunması hâlindeki iş dağılımı da yeni bir görev kuralı yaratmaz.

Bu kavramlar karıştırıldığında, örneğin ihtisas için belirlenen bir daire ile kanunla kurulmuş özel görevli bir mahkeme aynı şeymiş gibi düşünülebilir.

Anayasal temel açıktır: yargı yetkisi bağımsız ve tarafsız mahkemelerce kullanılır; hâkimler görevlerinde bağımsızdır.

Mahkeme teşkilatı ve görev kuralları bu güvencenin somut biçimleridir.

HMK m. 1 de mahkemelerin görevinin ancak kanunla düzenleneceğini ve göreve ilişkin kuralların kamu düzeninden olduğunu belirtir.

Bu nedenle tarafların anlaşması, görevli olmayan bir mahkemeyi görevli hâle getiremez; mahkeme görev sorununu yargılamanın her aşamasında kendiliğinden gözetir.

Adli yargının dereceleri

5235 sayılı Kanun adli yargı ilk derece mahkemelerini hukuk ve ceza mahkemeleri, adli yargı ikinci derece mahkemelerini ise bölge adliye mahkemeleri olarak kurar.

İlk derece mahkemesi vakıa ve hukuki uyuşmazlığı kanundaki usule göre inceler.

Bölge adliye mahkemesi, ilk derece mahkemelerinin kesin olmayan hüküm ve kararlarına karşı yapılan istinaf başvurularını inceler.

Yargıtay, Anayasa ve kendi teşkilat kanunu uyarınca adli yargının temyiz incelemesini yapan yüksek mahkemedir.

Dolayısıyla “ilk derece, istinaf ve temyiz” birer kanun yolu katmanıdır; her kararın kendiliğinden üç aşamadan geçeceği anlamına gelmez.

Başvurulabilirlik, kesinlik ve inceleme mercii ilgili usul kanununa göre belirlenir.

Hukuk mahkemelerinin kuruluşu

Hukuk mahkemeleri, sulh hukuk ve asliye hukuk mahkemeleri ile özel kanunlarla kurulan diğer hukuk mahkemeleridir.

Kanundaki coğrafi durum ve iş yoğunluğu ölçütleri gözetilerek il merkezlerinde ve belirlenen ilçelerde kurulur; kurulma, kaldırılma ve yargı çevresi işlemleri 5235 sayılı Kanundaki Adalet Bakanlığı–Hâkimler ve Savcılar Kurulu yetki paylaşımına tabidir.

Mahkeme, bulunduğu il veya ilçenin adıyla anılır.

İş yoğunluğu aynı mahkemenin birden çok dairesinin oluşturulmasını ve ihtisaslaşma amacıyla iş dağılımı yapılmasını gerektirebilir.

Asliye hukuk mahkemesi medeni yargıda genel görevli mahkemedir.

HMK m. 2 uyarınca, aksine bir düzenleme bulunmadıkça malvarlığı ve şahıs varlığına ilişkin davalar ile diğer dava ve işler asliye hukuk mahkemesinde görülür.

Sulh hukuk mahkemesinin görevi ise HMK m. 4 ve özel kanunlarda sayılan alanlarla sınırlıdır.

Kira ilişkisinden doğan uyuşmazlıklar, ortaklığın giderilmesi, yalnız zilyetliğin korunmasına yönelik davalar ve kanunun sulh hukuk mahkemesi veya hâkimine verdiği işler temel örneklerdir.

Dava değerinin düşük olması tek başına sulh hukuk mahkemesini görevli yapmaz; belirleyici olan kanuni görev kuralıdır.

Özel hukuk mahkemeleri, belirli uyuşmazlık alanları için özel kanunlarla kurulur.

Aile, iş, tüketici, kadastro, icra, fikrî ve sınai haklar ile asliye ticaret mahkemeleri bu yapının başlıca örnekleridir.

Özel mahkemenin bulunmadığı bir yerde ilgili davaya hangi sıfatla bakılacağı kendi kuruluş kanununa göre belirlenir. “Özel” sözcüğü daha üst bir mahkeme anlamına gelmez; yalnız görev alanının belirli bir konuya ayrıldığını gösterir.

Ceza mahkemeleri ve sulh ceza hâkimliği

5235 sayılı Kanunda ceza mahkemeleri asliye ceza ve ağır ceza mahkemeleri ile özel kanunlarla kurulan diğer ceza mahkemeleridir.

Asliye ceza mahkemesi, kanunun ayrıca başka bir mahkemeye vermediği ceza dava ve işlerinde genel görevli ilk derece mahkemesidir.

Ağır ceza mahkemesinin görevi, kanunda suç türü veya yaptırım üst sınırı üzerinden belirlenen alanı kapsar.

Çocuk mahkemeleri ve çocuk ağır ceza mahkemeleri gibi özel ceza mahkemelerinin görevleri kendi kanunlarında düzenlenir.

Sulh ceza hâkimliği bu sınıflamada bir kovuşturma mahkemesi değildir.

Kanunların ayrıca görevli kıldığı hâller saklı olmak üzere soruşturma sırasında hâkim tarafından verilmesi gereken kararları almak, işleri yapmak ve bunlara karşı yapılan itirazları incelemek amacıyla kurulmuştur. “Sulh ceza mahkemesi” ile “sulh ceza hâkimliği” ifadelerini eş anlamlı kullanmak güncel teşkilat bakımından yanlıştır.

Bölge adliye mahkemesi

Bölge adliye mahkemeleri, belirlenen bölgelerde kurulan ikinci derece adli yargı mahkemeleridir.

Başkanlık, başkanlar kurulu, hukuk ve ceza daireleri, Cumhuriyet başsavcılığı, adalet komisyonu ve müdürlüklerden oluşan bir teşkilata sahiptir.

Temel görevleri ilk derece adli yargı mahkemelerinin kesin olmayan hüküm ve kararlarına karşı istinaf başvurularını inceleyip karara bağlamaktır.

Daireler arasındaki iş bölümü, hukuk veya ceza uyuşmazlığının kanuni görev niteliğini değiştirmez.

Görev incelemesinde izlenecek sıra

Bir hukuk uyuşmazlığında önce özel kanunun özel bir mahkemeyi görevli kılıp kılmadığına bakılır.

Böyle bir kural yoksa HMK m. 4 kapsamındaki sulh hukuk işleri kontrol edilir; uyuşmazlık bu alana da girmiyorsa asliye hukuk mahkemesinin genel görevi gündeme gelir.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Anlatımın kapanış bölümü ve sesli anlatım uygulamada

Mahkemelerin Kuruluşu anlatımının bu sayfada okuduğunuz bölümü ücretsizdir; kapanış bölümü, sesli anlatımı, çevrimdışı indirmesi ve konuya bağlı soru çözümü benzersor uygulamasında devam eder.

Hukuk Muhakemeleri Usulü (HMK) dersindeki diğer konular

Bu Konunun Sınavdaki Ağırlığı

Mahkemelerin Kuruluşu konusu Hakim-Savcı Adli Yargı düzeyindeki Hukuk Muhakemeleri Usulü (HMK) dersine bağlıdır. Bu dersin müfredat ağırlığı %9. Ağırlıklar benzersor müfredat analizidir, resmî soru dağılımı değildir. Sınavda kaç soru çıkacağını göstermez.

Kaynak: benzersor müfredat analizi. Bu yüzdeler benzersor’un kendi müfredat analizinden gelir: her dersin müfredatta kapsadığı konu ve alt konu sayısı ile kapsam genişliği ölçülür, ders bazında yüzdeye çevrilir ve sınav düzeyi içinde %100’e tamamlanır. Resmî bir soru dağılımı değildir; sınavda kaç soru çıkacağını göstermez ve sınav kurumunun yayımladığı bir veri değildir.

SSS

Sık Sorulan Sorular

Mahkemelerin Kuruluşu, Hakim-Savcı Adli Yargı düzeyindeki Hukuk Muhakemeleri Usulü (HMK) dersinin konularından biridir. Aynı dersin diğer konularına bu sayfanın altındaki konu listesinden geçebilirsiniz.

Bu sayfada konunun ücretsiz özeti ve anlatımın neredeyse tamamı yer alır; yalnızca kapanış bölümü uygulamaya bırakılmıştır. Sesli anlatım, çevrimdışı indirme ve konuya bağlı soru çözümü benzersor uygulamasında devam eder.

Hakim-Savcı Adli Yargı düzeyinde Hukuk Muhakemeleri Usulü (HMK) dersinin müfredat ağırlığı %9. Ağırlıklar benzersor müfredat analizidir, resmî soru dağılımı değildir. Sınavda kaç soru çıkacağını göstermez.

Önce özeti okuyup konunun ne hakkında olduğunu netleştirin, sonra anlatımı baştan sona takip edin. Anlatımı bitirir bitirmez aynı konudan soru çözün: konuyu okumaktan çok, okuduktan hemen sonra hatırlamaya çalışmak kalıcılığı belirler. Bir gün sonra sadece özeti tekrar okumak çoğu konu için yeterli olur.

Hukuk Muhakemeleri Usulü (HMK) dersi bu sayfadaki konuyla birlikte 26 konu içerir. Tam liste sayfanın altındaki konu bağlantılarında ve dersin kendi sayfasında yer alır; oradan her konunun ücretsiz özetini tek sayfada okuyabilirsiniz.

benzersor mobilde yayında

Sınav hazırlığını cebine taşı. Uygulamayı indir, Premium'u 3 gün ücretsiz dene ve istediğin zaman iptal et.

App Store'dan İndirinGoogle Play'den İndirin
Hakim-Savcı soru çözme rehberi
Premium'u 3 gün ücretsiz dene
App Store ve Google Play üzerinden güvenli abonelik
İstediğin zaman iptal et, tüm cihazlarında aynı hesapla devam et

benzersor mobilde yayında

Sınav hazırlığını cebine taşı. Uygulamayı indir, Premium'u 3 gün ücretsiz dene ve istediğin zaman iptal et.

App Store'dan İndirinGoogle Play'den İndirin
Premium'u 3 gün ücretsiz dene
App Store ve Google Play üzerinden güvenli abonelik
İstediğin zaman iptal et, tüm cihazlarında aynı hesapla devam et
powered by