HMGS Cezalar ve Güvenlik Tedbirleri Konu Anlatımı

Cezalar ve güvenlik tedbirleri, suç işlendiği sonucuna varıldıktan sonra hukuk düzeninin hangi yaptırımları uygulayacağını gösterir.

TCK sisteminde yaptırım başlığı iki ana hatta ilerler.

Birincisi cezalardır; hapis ve adli para cezası bu gruptadır.

İkincisi güvenlik tedbirleridir; bunlar çoğu zaman failin veya eşyanın gelecekte doğurabileceği tehlikeyi yönetmeye, bazı hakların kullanımını sınırlamaya ya da suçtan kaynaklanan menfaatleri ortadan kaldırmaya yönelir.

Bu ayrım önemlidir, çünkü her yaptırım aynı mantıkla uygulanmaz.

Ceza kusura bağlı kınamayı ifade ederken, güvenlik tedbiri bazı durumlarda koruma, önleme veya hukuka aykırı kazancı giderme işlevi görür.

Hapis cezaları üç gruba ayrılır: ağırlaştırılmış müebbet, müebbet ve süreli hapis.

Ağırlaştırılmış müebbet ile müebbet hapis, hükümlünün yaşamı boyunca devam eden cezalardır; ağırlaştırılmış müebbet, daha sıkı infaz rejimiyle ayrılır.

Süreli hapis cezası ise kanunda aksi gösterilmedikçe bir aydan az ve yirmi yıldan fazla olamaz.

Bir yıl veya daha az süreli hapis cezası kısa süreli hapis olarak adlandırılır.

Bu ayrım yalnız terminolojik değildir; kısa süreli hapis cezalarının seçenek yaptırımlara çevrilmesi, erteleme ve bazı hak yoksunlukları bakımından pratik sonuç doğurur.

Kısa süreli hapis cezasına seçenek yaptırımlar, cezanın infaz kurumunda çektirilmesi yerine daha uygun bir yaptırıma dönüştürülmesine imkan verir.

Hakim, failin kişiliğini, sosyal ve ekonomik durumunu, yargılama sürecindeki pişmanlığını ve suçun işleniş özelliklerini değerlendirir.

Kısa süreli hapis; adli para cezasına, zararın aynen giderilmesine, eski hale getirme veya tazmine, meslek veya sanat edinmeye yönelik eğitime, belirli yerlere gitmekten ya da belirli etkinlikleri yapmaktan yasaklanmaya, ehliyet veya ruhsatın geri alınmasına, meslek ve sanatın yasaklanmasına ya da gönüllülük şartıyla kamuya yararlı bir işte çalıştırmaya çevrilebilir.

Ancak suç tanımında hapis ve adli para cezası zaten seçimlik olarak düzenlenmiş ve hakim hapsi seçmişse, bu hapis sonradan adli para cezasına çevrilmez.

Bazı hallerde seçenek yaptırıma çevirme zorunlu hale gelir.

Daha önce hapis cezasına mahkum edilmemiş olmak koşuluyla, otuz gün ve daha az süreli hapis cezaları ile fiil tarihinde on sekiz yaşını doldurmamış veya altmış beş yaşını bitirmiş kişilerin bir yıl veya daha az hapis cezaları seçenek yaptırımlardan birine çevrilir.

Taksirli suçlarda ise hapis uzun süreli olsa bile, koşulları varsa adli para cezasına çevrilebilir; bilinçli taksir bu imkandan yararlanamaz.

Bu ayrım önemlidir, çünkü taksirli suçlarda uzun süreli hapis için istisnai bir çevirme alanı vardır fakat bilinçli taksir bu alanı kapatır.

Hapis cezasının ertelenmesi, mahkumiyetin tamamen yok olması değildir; cezanın belirli denetim süresi ve koşullar altında infaz edilmiş sayılmasına imkan veren bir kurumdur.

İşlediği suç nedeniyle iki yıl veya daha az hapis cezasına mahkum edilen kişi bakımından erteleme düşünülebilir.

Fiil tarihinde on sekiz yaşını doldurmamış veya altmış beş yaşını bitirmiş kişiler için bu üst sınır üç yıldır.

Erteleme için kişinin daha önce kasıtlı bir suçtan dolayı üç aydan fazla hapis cezasına mahkum edilmemiş olması ve yargılama sürecindeki pişmanlığı nedeniyle yeniden suç işlemeyeceği yönünde mahkemede kanaat oluşması gerekir.

Erteleme, zararın tamamen giderilmesi şartına da bağlanabilir.

Denetim süresi bir yıldan az, üç yıldan fazla olamaz ve mahkum olunan ceza süresinden kısa belirlenemez.

Bu sürede eğitim, çalışma, uzman rehberliği veya yükümlülüksüz denetim gibi seçenekler gündeme gelebilir.

Kişi kasıtlı suç işler veya yükümlülüklere uymamakta ısrar ederse ertelenen cezanın infazı söz konusu olur; denetim iyi halli geçirilirse ceza infaz edilmiş sayılır.

Adli para cezası gün sistemiyle hesaplanır.

Önce kanundaki sınırlar içinde tam gün sayısı belirlenir; sonra kişinin ekonomik ve kişisel halleri dikkate alınarak bir gün karşılığı miktar takdir edilir.

Bu iki değer çarpılarak ödenecek tutar bulunur.

Kararda hem gün sayısı hem de günlük miktar ayrı gösterilmelidir.

Hakim, ekonomik ve kişisel durumları dikkate alarak ödeme için mehil verebilir veya taksitlendirme yapabilir.

Taksitlerden biri zamanında ödenmezse geri kalan kısmın tahsil edileceği ve ödenmeyen adli para cezasının hapse çevrileceği kararda belirtilir.

Öğrenme tuzağı, adli para cezasını doğrudan sabit bir para miktarı sanmaktır; TCK’da temel mantık gün sayısı ve günlük karşılık üzerinden kurulur.

Güvenlik tedbirlerinin ilk önemli görünümü belli hakları kullanmaktan yoksun bırakılmadır.

Kasten işlenen bir suçtan hapis mahkumiyetinin sonucu olarak kamu görevi üstlenme, bazı seçilme veya temsil ilişkileri, velayet ve vesayet yetkileri, tüzel kişi yöneticiliği veya kamu kurumu iznine bağlı meslek ve sanatın icrası gibi alanlarda sınırlamalar doğabilir.

Bu hak yoksunlukları kural olarak hapis cezasının infazı tamamlanıncaya kadar sürer.

Ancak ertelenmiş kısa süreli hapis, çocuk fail, denetimli serbestlik veya koşullu salıverme gibi bazı haller bakımından kanun özel sınırlamalar ve istisnalar tanır.

Ayrıca bir hak veya yetki kötüye kullanılarak suç işlenmişse, cezanın infazından sonra da belirli süreyle o hak veya yetkinin kullanılmasının yasaklanması gündeme gelebilir.

Müsadere, suçla bağlantılı eşya veya kazanç üzerinde uygulanan güvenlik tedbiridir.

Eşya müsaderesinde kasıtlı suçta kullanılan, suça tahsis edilen veya suçtan meydana gelen eşya hedef alınır; iyi niyetli üçüncü kişilerin hakları korunur.

Suç için hazırlanmış eşya kamu güvenliği, kamu sağlığı veya genel ahlak bakımından tehlikeli ise müsadere edilebilir.

Müsadere hakkaniyete aykırı ölçüde ağır sonuç doğuracaksa uygulanmayabilir.

Üretimi, bulundurulması veya alım satımı suç olan eşya ise niteliği gereği müsadere edilir.

Kazanç müsaderesinde suçtan elde edilen, suçun konusunu oluşturan veya suç için sağlanan ekonomik menfaatler ile bunların dönüştürülmüş değerleri hedef alınır; mağdura iade edilebilen menfaat için kazanç müsaderesi uygulanmaz.

Çocuklara özgü güvenlik tedbirleri ilgili kanuna bırakılmıştır.

Akıl hastalarına özgü tedbirlerde amaç ceza vermekten çok koruma ve tedavidir.

Fiil sırasında akıl hastalığı nedeniyle ceza sorumluluğu bulunmayan kişi yüksek güvenlikli sağlık kurumunda koruma ve tedavi altına alınabilir; tehlikeliliğin ortadan kalkması veya azalması raporla belirlenirse serbest bırakma gündeme gelir.

Alkol, uyuşturucu veya uyarıcı madde bağımlıları için de tedavi amaçlı sağlık kuruluşuna yerleştirme mümkündür.