HMGS İştirak Konu Anlatımı

İştirak, suçun tek kişi tarafından değil, birden fazla kişinin katkısıyla işlendiği durumlarda sorumluluğun nasıl paylaştırılacağını açıklayan kurumdur.

Ceza hukuku yalnız suçu bizzat tamamlayan kişiye odaklanmaz; suç kararını kuran, icrayı birlikte yürüten, araç sağlayan veya suçun gerçekleşmesini kolaylaştıran kişilerin durumunu da değerlendirir.

Ancak herkes aynı katkıyı sunmadığı için herkes aynı sıfatla sorumlu tutulmaz.

TCK sistemi bu nedenle faillik, azmettirme ve yardım etme ayrımlarını yapar.

HMGS bakımından doğru çözüm, olayda önce kanuni tanımdaki fiili kimin gerçekleştirdiğini, sonra suça karar verdiren veya icrayı kolaylaştıran kişilerin katkı düzeyini belirlemektir.

Faillik, suçun merkezindeki sorumluluk biçimidir.

Kanuni tipte tarif edilen icra davranışını ortak biçimde üstlenen kişiler, suça dışarıdan destek veren değil, fail konumunda bulunan kişilerdir.

Birlikte faillik için yalnız olay yerinde bulunmak veya faille aynı düşünceyi paylaşmak yeterli değildir.

Kişilerin suçun icrasına ortak hakimiyet kurmaları, fiilin gerçekleşmesinde asli rol üstlenmeleri gerekir.

Örneğin bir suçun icra hareketlerini planlı biçimde paylaşan ve her biri suçun tamamlanmasına vazgeçilmez katkı sunan kişiler birlikte fail olabilir.

Buna karşılık yalnız cesaretlendiren, araç veren veya yol gösteren kişi her olayda fail sayılmaz; katkısının niteliğine göre azmettiren veya yardım eden olarak değerlendirilir.

Dolaylı faillik, kişinin suçu başkasını araç olarak kullanarak işlemesi halidir.

Burada görünürde hareketi yapan kişi başka biri olabilir; fakat ceza hukuku bakımından iradi hakimiyet arka plandaki kişide toplanır.

Özellikle kusur yeteneği olmayan birinin suçta araç olarak kullanılması halinde, aracı kullanan kişinin fail olarak sorumluluğu kabul edilir ve cezası artırılır.

Bu düzenleme, çocuk, akıl hastası veya kusur yeteneği bulunmayan başka bir kişinin iradesinin suç planı için kullanılmasını daha ağır görür.

Dolaylı faillikte öğrenme tuzağı, hareketi fiziksel olarak yapan kişiyi otomatik fail kabul etmektir.

Asıl bakılması gereken, suçun gerçekleştirilmesini kimin yönettiği ve kullanılan kişinin hukuken bağımsız sorumluluk taşıyıp taşımadığıdır.

Azmettirme, başkasında suç işleme kararının oluşturulmasıdır.

Azmettiren, zaten suç işlemeye karar vermiş bir kişiye yalnız destek veren kişi değildir; suç kararının doğmasına sebep olan kişidir.

Bu yüzden azmettiren, işlenen suçun cezası ile cezalandırılır.

Kanun bazı ilişkilerde azmettirmeyi daha ağır değerlendirir.

Üstsoy ve altsoy ilişkisinden doğan nüfuz kullanılarak azmettirme yapılırsa ceza artırılır; çocukların suça azmettirilmesinde ise bu artırım için üstsoy-altsoy ilişkisi aranmaz.

Bu düzenleme, otorite ve korunmaya muhtaçlık ilişkilerinin suç kararını etkilemedeki gücünü dikkate alır.

Azmettirenin belli olmaması halinde, onun ortaya çıkmasını sağlayan fail veya diğer suç ortağı bakımından cezada indirim imkanı tanınması da suçun aydınlatılmasına yönelik özel bir sonuçtur.

Yardım etme, iştirak içinde daha sınırlı fakat yine de cezalandırılan katkı biçimidir.

Yardım eden, suç kararını doğrudan oluşturmadan veya fiili birlikte gerçekleştirmeden suçun işlenmesine katkıda bulunur.

Kanun yardım hallerini birkaç başlık altında toplar.

Kişi suç işlemeye teşvik edebilir, suç işleme kararını kuvvetlendirebilir veya fiilden sonra yardım edeceğini vaat edebilir.

Suçun nasıl işleneceği konusunda yol gösterebilir ya da kullanılacak araçları sağlayabilir.

Ayrıca suçtan önce veya suç sırasında yardım ederek icrayı kolaylaştırabilir.

Bu katkılar failin işini kolaylaştırır, fakat suç üzerindeki hakimiyeti faillik düzeyine çıkarmayabilir.

Bu nedenle yardım edenin cezası indirilir ve belirli üst sınırlar uygulanır.

Yardım etme ile birlikte faillik arasındaki ayrım olay sorularının en verimli alanıdır.

Fail, suç tipinin icra hareketini kendi hareketi gibi üstlenir veya diğer faillerle birlikte yönetir.

Yardım eden ise suçun gerçekleşmesine destek verir; fakat fiilin kaderini belirleyen asli hakimiyete sahip değildir.

Örneğin suçta kullanılacak aracı sağlamak çoğu kez yardım etmedir.

Ancak araç sağlama, suç planının ayrılmaz parçası olarak icranın ortak yürütülmesiyle birleşirse birlikte faillik tartışması doğabilir.

Bu yüzden ezber yerine katkının suçun tamamlanmasındaki ağırlığına bakmak gerekir.

Bağlılık kuralı, iştirakin hangi ana fiile bağlanacağını gösterir.

İştirak sorumluluğunun bağlanabileceği ana davranışın kasıtlı ve hukuka aykırı olması gerekir; ayrıca bütün suç ortaklarının aynı kişisel durumda bulunması aranmaz.

Bu, iştirak sorumluluğunun başkasının fiiline dayanması anlamına gelir; fakat her suç ortağı, diğerini cezalandırmayı engelleyen kişisel nedenlerden bağımsız olarak kendi kusurlu fiiline göre cezalandırılır.

Örneğin bir fail bakımından yaş küçüklüğü veya akıl hastalığı gibi kişisel bir neden bulunması, diğer suç ortağının sorumluluğunu otomatik kaldırmaz.

Bu kural, ortak fiil ile kişisel kusur nedenlerini birbirinden ayırır.

Özgü suçlar bakımından bağlılık kuralı ayrıca önem taşır.

Özgü suç, yalnız belirli sıfat veya niteliğe sahip kişi tarafından fail olarak işlenebilen suçtur.

Bu tür suçlarda özel faillik niteliğini taşımayan kişiler fail olamaz; ancak koşulları varsa azmettiren veya yardım eden olarak sorumlu tutulabilir.

Örneğin kamu görevlisi sıfatı gerektiren bir suçta bu sıfatı taşımayan kişi, suçun işlenmesine katkı sunsa bile fail değil, iştirak hükümleri içinde değerlendirilir.

Sınavda bu nokta çoğu zaman sıfatı olmayan kişinin sorumluluğunu tamamen yok sayma tuzağıyla sorulur.

Doğru cevap, fail olamasa da azmettirme veya yardım etme sorumluluğunun mümkün olduğunu görmektir.

İştirak sorumluluğunun doğması için ilgili suçun en az teşebbüs aşamasına ulaşması gerekir.

Hazırlık düzeyinde kalan ve cezalandırılmayan bir plan, iştirak sorumluluğunu da kendiliğinden doğurmaz.

Çünkü iştirak, kasten ve hukuka aykırı işlenmiş bir fiile bağlanır.

Eğer ana fiil icra hareketlerine geçmeden kalmışsa, özel bir suç tipi yoksa suç ortaklarının genel iştirak hükümleriyle cezalandırılması mümkün olmaz.

Bu kural, düşünce ve hazırlık alanının cezalandırılmasını engelleyen güvencedir.

İştirak halinde gönüllü vazgeçme, yalnız vazgeçen suç ortağı bakımından sonuç doğurur.

Bir suç ortağı kendi iradesiyle suçtan döndüğünde, diğerlerinin vazgeçmemesi onun durumunu otomatik olarak ağırlaştırmaz; fakat vazgeçmenin etkili olması gerekir.

Kanun, suçun vazgeçenin gayreti dışında başka nedenle işlenmemesi veya bütün gayretine rağmen işlenmesi hallerinde de gönüllü vazgeçme hükümlerinin uygulanabileceğini kabul eder.

Buradaki odak, suç ortağının suçun tamamlanmasını önlemeye yönelik ciddi çabasıdır.

Sonuç olarak iştirak sorularında güvenli yöntem, kişileri tek tek ayırmak, her biri için sıfatı ve kusuru ayrı değerlendirmek, sonra bağlılık kuralı ve gönüllü vazgeçme etkisini kişisel olarak uygulamaktır.