Ceza kanununun zaman bakımından uygulanmasında başlangıç noktası TCK madde 7’dir. İşlendiği zaman kanunun açıkça suç saymadığı fiil sonradan cezalandırılamaz; sonradan yürürlüğe giren kanun fiili suç olmaktan çıkarırsa ceza ve güvenlik tedbirinin infazı ile kanuni sonuçları kalkar. Suç tarihindeki kanun ile sonradan yürürlüğe giren kanun farklı sonuç veriyorsa fail lehine olan kanun uygulanır. 5252 sayılı Kanun madde 9/3, lehe sonucun eski ve yeni kanunların ilgili bütün hükümlerinin somut olaya ayrı ayrı uygulanıp sonuçlarının karşılaştırılmasıyla bulunacağını açıklar; iki kanundan seçilen hükümlerle karma bir üçüncü rejim kurulmaz. İnfaz rejimi hükümleri kural olarak derhal uygulanır; hapis cezasının ertelenmesi, koşullu salıverilme ve tekerrür bu kuralın dışındadır. Geçici veya süreli kanunlar yürürlükte oldukları dönemde işlenen suçlara uygulanmaya devam eder. TCK madde 7 suçun işlenme zamanına ilişkin bütün suç tiplerini tek tek sınıflandırmaz; kesintisiz, zincirleme veya neticeli suçlarda tarih, ilgili suç yapısı ve içtihatla ayrıca belirlenmelidir.
HMGS Kanunun Zaman Bakımından Uygulanması Konu Anlatımı
Kanunun Zaman Bakımından Uygulanması konusunun özeti ve anlatımı — HMGS Ceza Hukuku dersi. Özet her zaman ücretsiz.
Kısaca
Bu özet her zaman ücretsizdir ve giriş yapmadan okunabilir.
Özet: Sesli anlatım yakında
Bu konuyu PDF ders notlarında da çalış
HMGS konu yapraklarının tamamını içeren ücretsiz ders notu PDF’ini indirip çevrim dışı tekrar edebilirsin. Bu yaprak PDF kitapçığın kapsam tablosunda yer alır; uygulamadaki soru ve sesli anlatım katmanları ayrıca sunulur.
HMGS ders notları PDF’ini indirKonu Anlatımı
Tam anlatım: Sesli anlatım yakında
Kanunilik ve aleyhe geriye yürüme yasağı
Ceza hukukunda zaman sorunu, fiil ile yargılama veya infaz arasında kanun değiştiğinde ortaya çıkar.
TCK madde 7’nin ilk güvencesi açıktır: işlendiği zaman yürürlükte bulunan kanuna göre suç oluşturmayan bir fiil yüzünden kimseye ceza verilemez ve güvenlik tedbiri uygulanamaz.
Sonradan çıkarılan daha ağır veya yeni bir suç normu geçmişteki davranışa yürütülemez.
Bu kural yalnız ceza miktarını değil suç ve yaptırımın kanuni temelini korur.
Değerlendirme yapılırken önce fiil tarihinde davranışın suç olup olmadığı sorulur.
Fiil o tarihte suç değilse sonraki aleyhe düzenlemeye geçilmez.
Sonradan suç olmaktan çıkarma
Fiil işlendiğinde suç olmakla birlikte sonradan yürürlüğe giren kanun davranışı suç olmaktan çıkarabilir.
Bu durumda ceza ve güvenlik tedbiri uygulanmaz.
Daha önce hüküm kurulmuşsa infaz ve mahkûmiyetin kanuni sonuçları kendiliğinden kalkar.
Bu sonuç, yalnız henüz kesinleşmemiş dosyalara özgü değildir.
Kanun koyucu davranışın ceza hukuku bakımından suç niteliğini kaldırdığı için kesinleşmiş hükmün devam eden sonuçları da etkilenir.
Somut uygulamada karar ve kayıt işlemleri ilgili usul hükümlerine göre yürütülse de maddi ceza hukuku sonucu TCK madde 7’den doğar.
Lehe kanun karşılaştırması
Fiil hem eski hem yeni kanunda suçsa, fakat suçun unsurları, nitelikli hâller, ceza sınırları, indirimler veya yaptırım sonuçları değişmişse lehe kanun belirlenir.
Yalnız alt sınırı ya da tek bir hükmü karşılaştırmak yeterli değildir.
5252 sayılı Türk Ceza Kanununun Yürürlük ve Uygulama Şekli Hakkında Kanun madde 9/3 yöntemi belirler: önceki ve sonraki kanunların ilgili bütün hükümleri somut olaya ayrı ayrı uygulanır; ortaya çıkan sonuçlar karşılaştırılır ve fail lehine olan bütün esas alınır.
Bu yöntem, eski kanunun bir hükmü ile yeni kanunun başka bir hükmünü seçip kanunda bulunmayan karma bir sistem kurmayı önler.
Karşılaştırmada şu sıra izlenebilir:
- Her kanuna göre suçun unsurları ve nitelikli hâlleri belirlenir.
- Artırım ve indirimler kendi kanun bütünlüğü içinde uygulanır.
- Ceza türü, miktarı ve fail bakımından doğan diğer maddi sonuçlar bulunur.
- Ayrı ayrı bulunan nihai sonuçlardan lehe olan seçilir.
Lehelik soyut bir etiket değildir; somut olaydaki bütün sonuçlara göre belirlenir.
İnfaz rejiminde derhal uygulama ve üç istisna
TCK madde 7/3, infaz rejimine ilişkin hükümlerin kural olarak derhal uygulanacağını söyler.
Yeni infaz kuralı yürürlüğe girdikten sonra devam eden infaza uygulanır; klasik lehe kanun karşılaştırması her teknik infaz değişikliğinde yapılmaz.
Kanun üç alanı açıkça ayırır:
- Hapis cezasının ertelenmesi
- Koşullu salıverilme
- Tekerrür
Bu konular bakımından salt derhal uygulama kuralı işletilmez; maddi sonuç ve lehe kanun ilkesi değerlendirilir.
Bir düzenlemenin adında “infaz” geçmesi tek başına yeterli değildir.
Düzenlemenin cezanın hukuki ağırlığını mı, yoksa yalnız yerine getirilme tekniğini mi etkilediği incelenir.
Geçici ve süreli kanunlar
TCK madde 7/4’e göre geçici veya süreli kanunlar, yürürlükte bulundukları dönem içinde işlenen suçlara süreleri sona erdikten sonra da uygulanmaya devam eder.
Kanunun süresinin dolması, o dönemde işlenen fiili kendiliğinden suç olmaktan çıkaran sonraki lehe kanun gibi ele alınmaz.
Bu hüküm, belirli ve geçici koşullar için çıkarılan ceza normunun yalnız yargılama gecikti diye etkisiz kalmasını önler.
Önce kanunun gerçekten geçici veya süreli nitelikte olup olmadığı, sonra fiilin onun yürürlük dönemine girip girmediği belirlenir.
Suç tarihini belirlerken kaynak sınırı
Hangi kanunun “fiil zamanındaki kanun” olduğunu söyleyebilmek için suç tarihi gerekir.
Ancak TCK madde 7; ani, neticeli, kesintisiz, zincirleme veya teşebbüs hâllerinin zamanını tek tek sıralayan bir madde değildir.
Bu kategoriler doktrin, suçun kanuni yapısı ve yüksek mahkeme içtihatlarıyla değerlendirilir.
Bu nedenle her olay için “neticenin tarihi”, “son hareketin tarihi” veya “son fiilin tarihi” biçiminde tek bir genel formül kurulamaz.
Kesintisiz suçta hukuka aykırı durumun devamı, zincirleme suçta fiillerin hukuki bütünlüğü, neticeli suçta hareket-netice ilişkisi ve teşebbüste icra hareketleri suç tipine özgü olarak incelenir.
TCK madde 7’nin açık metniyle öğretisel zaman sınıflaması birbirine karıştırılmamalıdır.
Uygulama algoritması
Önce suç tarihi ilgili suç tipine göre belirlenir.
O tarihte fiilin suç olup olmadığı kontrol edilir.
Sonraki kanun fiili suç olmaktan çıkarmışsa TCK madde 7/1 sonucu uygulanır.
Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.
Anlatımın kapanış bölümü ve sesli anlatım uygulamada
Kanunun Zaman Bakımından Uygulanması anlatımının bu sayfada okuduğunuz bölümü ücretsizdir; kapanış bölümü, sesli anlatımı, çevrimdışı indirmesi ve konuya bağlı soru çözümü benzersor uygulamasında devam eder.
Ceza Hukuku dersindeki diğer konularBu Konunun Sınavdaki Ağırlığı
Kanunun Zaman Bakımından Uygulanması konusu HMGS Tüm Konular düzeyindeki Ceza Hukuku dersine bağlıdır. Bu dersin müfredat ağırlığı %8. Ağırlıklar benzersor müfredat analizidir, resmî soru dağılımı değildir. Sınavda kaç soru çıkacağını göstermez.
Kaynak: benzersor müfredat analizi. Bu yüzdeler benzersor’un kendi müfredat analizinden gelir: her dersin müfredatta kapsadığı konu ve alt konu sayısı ile kapsam genişliği ölçülür, ders bazında yüzdeye çevrilir ve sınav düzeyi içinde %100’e tamamlanır. Resmî bir soru dağılımı değildir; sınavda kaç soru çıkacağını göstermez ve sınav kurumunun yayımladığı bir veri değildir.
İlgili Kavramlar
Bu anlatımda geçen ve sözlükte ayrı bir tanımı bulunan kavramlar.
Kaynaklar
Anlatımdaki bilgiler aşağıdaki resmî kurum yayınlarından doğrulanır ve kendi cümlelerimizle yeniden yazılır.
- ÖSYM (Adalet Bakanlığı ile)HMGS (Hukuk Mesleklerine Giriş Sınavı) sınavını düzenleyen kurumun resmî sitesi.
- ÖSYM Sınav Takvimi2026 HMGS başvuru, sınav ve sonuç tarihleri (resmî ÖSYM takvimi).
- HMGS Başvuru — Aday İşlemleri Sistemi (AİS)e-Devlet ile başvuru, sınav yeri ve sınava giriş belgesi işlemleri.
- Adalet BakanlığıHMGS yeterlilik ve hukuk meslekleri (avukatlık, noterlik, hâkimlik-savcılık) kapısına ilişkin resmî mevzuat.
- ÖSYM Sonuç Açıklama SistemiHMGS sonuç sorgulama ve sonuç belgesi doğrulama.
- ÖSYM Ana Sayfa ve DuyurularÖSYM güncel duyuruları ve HMGS kılavuzu erişimi.
Sık Sorulan Sorular
Ceza Hukuku dersindeki diğer konular
Bu ders toplam 22 konu içerir.
- Kanunilik İlkesi
- Kanunun Yer Bakımından Uygulanması
- Maddi Unsurlar
- Manevi Unsurlar (Kast-Taksir)
- Hukuka Aykırılık Unsuru
- Nedensellik Bağı
- Meşru Savunma
- Zorunluluk Hâli
- Kusurluluğu Etkileyen Nedenler
- Teşebbüs
- İştirak
- İçtima
- Cezalar ve Güvenlik Tedbirleri
- Davayı ve Cezayı Düşüren Nedenler
- Kişilere Karşı Suçlar
- Malvarlığına Karşı Suçlar
- Topluma ve Devlete Karşı Suçlar
benzersor mobilde yayında
Sınav hazırlığını cebine taşı. Uygulamayı indir, Premium'u 3 gün ücretsiz dene ve istediğin zaman iptal et.
HMGS soru çözme rehberi