HMGS Maddi Unsurlar Konu Anlatımı

Suçun maddi unsurları, kanuni suç tanımının somut dünyada gerçekleşmesi gereken dış yönünü anlatır.

Bir suç tipi yalnızca soyut bir yasak cümlesi değildir; fail, fiil, konu, mağdur, netice, nedensellik ve bazı suçlarda belirli araç, yer, zaman veya sıfat gibi unsurlarla kurulur.

Her suçta bu unsurların tamamı aynı biçimde bulunmaz, fakat maddi unsur denildiğinde önce kanuni tanımın dış dünyada karşılığı aranır.

Bu nedenle maddi unsurlar konusu, kanunilik ilkesiyle birlikte düşünülmelidir.

Kanunun açıkça suç saymadığı bir fiil için ceza verilemez; suç ve ceza içeren hükümler kıyasla genişletilemez.

Bir davranışın suç tipine uyup uymadığı, kanunun çizdiği unsurlar üzerinden belirlenir.

Fiil, maddi unsurun merkezidir.

Ceza hukuku düşünceyi, karakteri veya salt tehlikeli kişiliği değil, dış dünyaya yansıyan davranışı esas alır.

Bu davranış bazen aktif bir hareket, bazen hukuken beklenen davranışın yapılmaması şeklinde ortaya çıkar.

Hangi davranışın suçun fiil unsurunu oluşturduğu ilgili suç tipinden anlaşılır.

Kanun belirli bir hareket biçimi arıyorsa başka bir davranışı kıyasla bu kapsama sokmak mümkün değildir.

Bazı suçlarda neticenin gerçekleşmesi aranırken bazı suçlarda kanuni hareketin yapılması yeterli görülür.

Bu ayrım, maddi unsur incelemesinde “ne yapıldı” sorusunun yanında “kanun neyin gerçekleşmesini istiyor” sorusunu da sormayı gerektirir.

Ceza sorumluluğunun şahsiliği, maddi unsurun faille bağını kurar.

TCK madde 20’ye göre ceza sorumluluğu kişiseldir; kimse başkasının fiili nedeniyle sorumlu tutulamaz.

Bu kural, aile bağı, şirket içindeki konum, hiyerarşik ilişki veya toplumsal yakınlık sebebiyle otomatik ceza sorumluluğu kurulmasını engeller.

Bir kişinin cezalandırılabilmesi için kanuni suç tanımındaki fiille arasında fail olarak isnat kurulmalıdır.

Tüzel kişiler hakkında ceza yaptırımı uygulanamaması da aynı yaklaşımın sonucudur.

Şirket, dernek veya vakıf gibi tüzel kişiler için kanunda güvenlik tedbiri niteliğinde yaptırımlar öngörülmüş olabilir; fakat ceza yaptırımı bakımından gerçek kişi failin fiili araştırılır.

Faillik hükmü, kanuni tanımdaki fiili kimin gerçekleştirdiğini belirler.

Kanuni fiil birden çok kişinin ortak icra katkısıyla ortaya çıkmışsa bu kişiler yardımcı gibi değil, fail sıfatıyla değerlendirilir.

Birlikte faillikte kişiler yalnız yardımcı konumda değil, suçun icrasına hakimiyet kuran ortak failler olarak değerlendirilir.

Her birinin aynı hareketi yapması gerekmez; önemli olan kanuni fiilin ortak icra kapsamında gerçekleşmesidir.

Bir başkasını araç olarak kullanarak suç işleyen kişi de fail kabul edilir.

Araç olarak kullanılan kişinin kusur yeteneği yoksa, onu kullanan kişinin cezası artırılır.

Bu düzenleme, maddi fiilin bazen failin doğrudan bedensel hareketiyle değil, iradesi altında kullandığı kişi aracılığıyla gerçekleşebileceğini gösterir.

Maddi unsur ile manevi unsur arasındaki bağlantı kast tanımında açıkça görülür.

TCK madde 21’e göre suçun oluşması kural olarak kastın varlığına bağlıdır ve kast, suçun kanuni tanımındaki unsurların bilerek ve istenerek gerçekleştirilmesidir.

Bu cümle maddi unsurları yalnız dış dünyada aramakla yetinmemek gerektiğini gösterir.

Fail, kanuni tanımda yer alan unsurları bilmeli ve istemelidir.

Örneğin suçun konusu, mağdurun niteliği, fiilin yöneldiği şey veya netice suç tipinin parçasıysa kast bunları kapsamalıdır.

Olası kastta fail unsurların gerçekleşebileceğini öngörür ve buna rağmen fiili işler; bu da maddi unsurun failin zihinsel dünyasında nasıl karşılık bulduğuyla ilgilidir.

Taksir hükmü, maddi unsurun özellikle neticeyle bağlantılı suçlarda nasıl değerlendirileceğini gösterir.

Taksirle işlenen fiiller ancak kanunun açıkça belirttiği hallerde cezalandırılır.

Taksir, dikkat ve özen yükümlülüğüne aykırı davranış nedeniyle suç tanımında belirtilen neticenin öngörülmeyerek gerçekleştirilmesidir.

Bilinçli taksirde kişi neticeyi öngörür fakat istemez.

Bu ayrım, maddi unsur bakımından neticenin doğmuş olmasının tek başına yetmediğini ortaya koyar; failin neticeyle kusurlu bir bağı bulunmalıdır.

Birden fazla kişinin taksirli davranışı varsa herkes kendi kusuruna göre sorumlu olur.

Bu kural, maddi netice aynı olsa bile ceza sorumluluğunun kişisel kusur bağlantısıyla sınırlandığını gösterir.

Hata hükmü maddi unsurların sınavlarda en görünür uygulamalarından biridir.

Fiilin icrası sırasında suçun kanuni tanımındaki maddi unsurları bilmeyen kişi kasten hareket etmiş sayılmaz.

Bu durumda kast ortadan kalkar; fakat kanunda taksirli hal düzenlenmişse taksirli sorumluluk ayrıca değerlendirilebilir.

Örneğin failin yöneldiği şeyin suç tipinin aradığı nitelikte olduğunu bilmemesi, kastı etkileyebilir.

Nitelikli haller bakımından da hata önemlidir: suçun daha ağır veya daha az cezayı gerektiren nitelikli halinin gerçekleştiği konusunda hataya düşen kişi bu hatadan yararlanır.

Bu düzenlemeler, maddi unsur bilgisinin manevi unsur için ön şart olduğunu gösterir.

Netice, her suçta zorunlu unsur değildir; fakat neticeli suçlarda maddi yapının ayrılmaz parçasıdır.

Kanun belirli bir sonucun doğmasını arıyorsa, fiil ile netice arasında bağlantı kurulmadan suç tamamlanmış sayılamaz.

TCK madde 23 netice sebebiyle ağırlaşmış suçlarda özel bir kural getirir: failin kastettiğinden daha ağır veya başka bir netice ortaya çıkarsa bu sonuçtan sorumluluk için en az taksir gerekir.

Böylece yalnız “sonuç doğdu” diye objektif sorumluluk kurulmaz.

Failin ağır veya farklı netice bakımından en azından dikkat ve özen yükümlülüğüne aykırı hareket etmiş olması aranır.

Bu hüküm, maddi unsurun netice boyutunu kusur ilkesiyle dengeler.

Maddi unsurlar içinde suçun konusu ve mağdur da dikkatle ayrılmalıdır.

Suçun konusu, fiilin üzerinde gerçekleştiği kişi veya şey olabilir; mağdur ise suçla korunan hukuki değeri ihlal edilen kişidir.

Bazı suçlarda konu ile mağdur aynı kişide birleşir, bazı suçlarda ayrılır.

Kanuni tanım belirli bir mağdur sıfatı arıyorsa, örneğin kamu görevlisi, çocuk veya belirli bir yakınlık gibi özellikler maddi unsur incelemesinin parçası haline gelir.

Bu sıfatların bilinmesi kastı da etkileyebilir.

Kanun belirli yer veya zaman şartı öngörmüşse onlar da maddi unsur niteliği taşır.