Borçlanma Maliyetleri (TMS 23) Konu Anlatımı

Borçlanma maliyetleri çoğu durumda finansmanın kullanıldığı döneme ait giderdir.

TMS 23’ün temel ilkesi, bu genel kuralı bir varlığın hazırlanma süreciyle doğrudan bağlantılı finansman maliyetleri bakımından değiştirir.

Bir varlığın elde edilmesi, inşası veya üretimi amaçlanan kullanıma ya da satışa hazır duruma gelinceye kadar zorunlu olarak uzun bir süre gerektiriyorsa, o varlık özellikli varlıktır.

Varlık için yapılan harcama olmasaydı ortaya çıkmayacak borçlanma maliyeti, varlıkla doğrudan ilişkilendirilebildiği ölçüde maliyet bedeline eklenir.

Bu bağ kurulamayan borçlanma maliyetleri ise doğdukları dönemde gider olarak muhasebeleştirilir.

Böylece aktifleştirme, işletmenin genel finansman giderlerini varlıklara dağıtmasının serbest bir yolu değil, doğrudan ilişki ve özellikli varlık koşullarıyla sınırlandırılmış bir muhasebeleştirme sonucudur.

Aktifleştirilecek maliyetin güvenilir biçimde ölçülebilmesi ve varlığın gelecekte ekonomik fayda sağlamasının muhtemel olması da bu sonucun dayanaklarıdır.

Yüksek enflasyonlu ekonomilerde TMS 29 uygulanıyorsa, borçlanma maliyetinin aynı dönemde enflasyon etkisine karşılık gelen bölümü giderleştirilir.

Borçlanma maliyeti yalnızca bir kredi sözleşmesindeki nominal faizden ibaret değildir.

TFRS 9’a göre etkin faiz yöntemiyle hesaplanan faiz gideri, TFRS 16 kapsamında finansal tablolara alınan kira yükümlülüklerinin faizi ve yabancı para borçlarında faiz maliyetine ilişkin bir düzeltme olarak değerlendirilebildiği ölçüde kur farkları bu kavrama girebilir.

Buna karşılık borç olarak sınıflandırılmayan imtiyazlı hisseler dâhil olmak üzere özkaynağın gerçekleşen veya tahmini maliyeti TMS 23’ün konusu değildir.

Bir stok, imalat ya da enerji üretim tesisi, maddi olmayan duran varlık, yatırım amaçlı gayrimenkul veya taşıyıcı bitki, hazırlanma süresine bağlı olarak özellikli varlık olabilir.

Finansal varlıklar, kısa sürede üretilen stoklar ve elde edildiğinde zaten kullanıma ya da satışa hazır olan varlıklar özellikli varlık sayılmaz.

Ayrıca gerçeğe uygun değerle ölçülen özellikli varlıklar ile çok miktarda ve tekrarlanarak üretilen stoklara ilişkin borçlanma maliyetlerinde standardın uygulanması zorunlu tutulmamıştır.

Bu ayrım önemlidir: bazı kalemler tanım gereği özellikli varlık değildir; bazı özellikli varlıklar içinse TMS 23 özel bir uygulama muafiyeti tanır.

Aktifleştirilecek tutarın hesabı, fonun özellikli varlığa özel mi yoksa işletmenin genel finansmanı için mi sağlandığına göre değişir.

Yalnızca belirli bir özellikli varlığı finanse etmek amacıyla alınan bir borçta, dönem içinde o borçtan doğan maliyet başlangıç noktasıdır.

Fonun varlık harcamasında kullanılmasından önce geçici olarak değerlendirilmesi gelir yaratmışsa, bu gelir borçlanma maliyetinden indirilir.

Bunun nedeni, henüz varlığa bağlanmamış fonun işletmeye sağladığı getirinin, aynı fon nedeniyle katlanılan ve varlığa yüklenmek istenen net finansman yükünü azaltmasıdır.

Dolayısıyla özel borçlanmada aktifleştirilen tutar brüt faiz değil, geçici değerlendirme gelirinden arındırılmış doğrudan maliyettir.

Genel amaçlı borçlanmaların bir bölümünün özellikli varlıkta kullanılması hâlinde doğrudan izlenebilen tek bir borç maliyeti bulunmaz.

Bu durumda ilgili varlık için yapılan harcamalara bir aktifleştirme oranı uygulanır.

Oran, işletmenin dönem boyunca mevcut borçlanmalarının maliyetlerinden hesaplanan ağırlıklı ortalamadır.

Özellikli varlık için özel olarak yapılmış borçlanmaların maliyetleri, o varlığın hazırlanması için gerekli faaliyetler tamamlanıncaya kadar bu ortalamaya katılmaz; çünkü bunlar zaten ayrı yöntemle ilişkilendirilmiştir.

Hesaplanan tutar ne olursa olsun, bir dönemde aktifleştirilen toplam borçlanma maliyeti işletmenin aynı dönemde gerçekten katlandığı borçlanma maliyetini aşamaz.

Finansmanın merkezden yönetildiği şirketler topluluklarında uygun ağırlıklı ortalamanın belirlenmesi ayrıca muhakeme gerektirir.

Koşullara göre ana ortaklıkla bağlı ortaklıkların borçları birlikte değerlendirilebilir veya her bağlı ortaklık kendi borçlanmalarına ait ağırlıklı ortalamayı kullanabilir.

Aktifleştirmenin başlaması için üç olgunun aynı tarihte mevcut olması gerekir.

İşletme özellikli varlık için harcama yapmış olmalı, borçlanma maliyetine katlanmalı ve varlığı amaçlanan kullanıma veya satışa hazır hâle getirecek faaliyetleri yürütmeye başlamalıdır.

Varlık harcaması nakit ödemeyle sınırlı değildir; başka bir varlığın devri ya da faiz taşıyan bir yükümlülüğün üstlenilmesi de harcama oluşturabilir.

Varlıkla ilgili hakediş tahsilatları ve devlet teşvikleri ise harcama tutarından düşülür.

Hazırlama faaliyetleri de yalnızca fiziksel imalat veya inşaat anlamına gelmez.

Gerekli izinlerin alınması gibi, fiziksel çalışmadan önce yürütülen teknik ve idari işler sürecin parçasıdır.

Buna karşılık bina yapılmak üzere alınan bir arazinin hiçbir geliştirme faaliyeti olmadan elde tutulması, hazırlama faaliyeti değildir.

Araziyi inşaata hazırlayan çalışmalar sürerken oluşan doğrudan borçlanma maliyeti aktifleştirilebilirken, yalnızca bekleme döneminin finansman yükü giderleştirilir.

Hazırlama faaliyetlerinin uzun bir süre kesilmesi, aktifleştirmenin de kesinti boyunca durmasını gerektirir.

Çünkü bu dönemin finansman maliyeti varlığı hazır hâle getiren faaliyetten değil, kısmen tamamlanmış varlığın elde tutulmasından kaynaklanır.

Ancak önemli teknik veya idari çalışmalar devam ediyorsa faaliyet bütünüyle durmuş sayılmaz.

Hazırlama sürecinin kaçınılmaz parçası olan geçici gecikmeler de aktifleştirmeyi durdurmaz.

Olgunlaşması zaman alan bir stok için gereken bekleme süresi veya yüksek su seviyesinin olağan olduğu bir bölgede köprü inşaatının bu nedenle gecikmesi, sürecin doğasından kaynaklanan durumlara örnektir.

Buradaki belirleyici nokta takvimde bir bekleme görülmesi değil, beklemenin varlığı hazırlayan normal sürecin parçası olup olmadığıdır.

Aktifleştirme, varlığı amaçlanan kullanıma veya satışa hazır hâle getirecek işlemler esas itibarıyla tamamlandığında sona erer.

Fiziksel inşaatın bitmesi genellikle bu aşamaya ulaşıldığını gösterir; olağan idari işlemlerin ya da kullanıcının isteğine bağlı küçük dekorasyon çalışmalarının sürmesi, varlığın hazır olduğu sonucunu değiştirmez.

Parçalar hâlinde tamamlanan bir projede her bölüm ayrıca değerlendirilebilir.

Diğer kısımlardaki inşaat sürerken bağımsız biçimde kullanılabilen bir iş merkezinin hazır bölümü için aktifleştirme sona erer.