Raporlama Döneminden Sonraki Olaylar (TMS 10) Konu Anlatımı

TMS 10, finansal tabloların kapanış tarihi ile yayımlanmak üzere onaylandığı tarih arasındaki ara dönemi muhasebe açısından düzenler.

Bu ara dönem önemlidir; çünkü işletme raporlama dönemini kapattıktan sonra yeni bilgiler öğrenebilir, bazı belirsizlikler sonuçlanabilir veya tamamen yeni ekonomik olaylar gerçekleşebilir.

Standardın amacı, bu olayların hangi durumda finansal tablolardaki tutarları değiştireceğini, hangi durumda yalnızca dipnot açıklaması gerektireceğini ve finansal tabloların hangi tarihe kadar olan olayları kapsayacağını netleştirmektir.

Bu nedenle TMS 10 sadece teknik bir kapanış standardı değildir; bilanço tarihinin ölçüm sınırını korurken kullanıcıların onay tarihine kadar ortaya çıkan önemli gelişmelerden haberdar olmasını sağlayan bir raporlama disiplinidir.

Standarttaki temel tanım, raporlama döneminden sonraki olayların raporlama dönemi sonu ile finansal tabloların yayımlanması için onaylandığı tarih arasında işletmenin lehine veya aleyhine meydana gelen olaylar olduğunu söyler.

Burada iki unsur birlikte düşünülmelidir.

İlk unsur zaman aralığıdır: olay, kapanıştan sonra fakat finansal tablolar yayımlanmak üzere onaylanmadan önce gerçekleşmiş veya öğrenilmiş olmalıdır.

İkinci unsur olayın etkisidir: olay işletme lehine de olabilir, aleyhine de olabilir; sınıflandırma olumlu veya olumsuz sonuca göre yapılmaz.

Sınıflandırma, olayın raporlama dönemi sonundaki mevcut bir koşulu teyit edip etmediğine göre yapılır.

Düzeltme gerektiren olay, raporlama dönemi sonu itibarıyla zaten var olan bir durum hakkında daha güçlü veya kesin kanıt sağlayan olaydır.

Bu tür olayda finansal tablolara alınmış tutarlar düzeltilir ya da önceki bilgilerle kayda alınamamış bir kalem artık finansal tablolara alınır.

Dikkat edilmesi gereken nokta, olayın kronolojik olarak kapanıştan sonra gerçekleşmesinin tek başına belirleyici olmadığıdır.

Eğer olay, kapanış tarihinde mevcut bir borcun, değer düşüklüğünün, gelirin, maliyetin, hilenin veya hatanın varlığını aydınlatıyorsa, finansal tabloların kapanış tarihindeki durumu daha doğru yansıtması için düzeltme yapılır.

Böylece onay tarihine kadar elde edilen kanıt, dönem sonu ölçümünü iyileştirir; fakat dönem sonundan sonra doğan yeni koşullar geriye taşınmaz.

Standart, düzeltme gerektiren olayları öğrenmek için sınavlarda sık kullanılan örnekler verir.

Raporlama dönemi sonunda mevcut bir yükümlülüğü doğrulayan davanın onay tarihinden önce sonuçlanması buna örnektir.

İşletme daha önce TMS 37 kapsamında karşılık ayırmışsa karşılığı düzeltir; hiç karşılık ayırmamışsa yeni karşılık ayırması gerekebilir.

Müşterinin dönem sonundan sonra iflas etmesi de genellikle dönem sonu itibarıyla alacağın kredi değer düşüklüğüne uğradığını gösteren kanıt sağlar.

Benzer şekilde kapanıştan sonra yapılan stok satışları, stokların kapanış tarihindeki net gerçekleşebilir değerine ilişkin kanıt verebilir.

Dönem bitmeden satın alınmış bir varlığın maliyetinin veya dönem bitmeden satılmış bir varlıktan doğan gelirin sonradan kesinleşmesi de aynı mantıkla ele alınır.

Hile veya hatanın bulunması ise finansal tabloların zaten doğru olmadığını gösterdiği için düzeltme gerektirir.

Düzeltme gerektirmeyen olay ise raporlama döneminden sonra ortaya çıkan yeni bir koşulu gösterir.

Bu olaylar önemli olabilir, hatta işletmenin geleceğini ciddi biçimde etkileyebilir; ancak kapanış tarihinde mevcut olan bir durumu kanıtlamadıkları için dönem sonu tutarlarını değiştirmezler.

Standardın verdiği tipik örnek, raporlama dönemi sonu ile onay tarihi arasında yatırımların gerçeğe uygun değerlerinde meydana gelen düşüştür.

Bu düşüş genellikle yatırımların kapanış tarihindeki durumundan değil, kapanıştan sonra değişen piyasa koşullarından kaynaklanır.

Bu nedenle yatırımın finansal tablolara alınmış tutarı düzeltilmez ve dönem sonundaki açıklanmış tutarlar bu yeni değerle güncellenmez.

Ancak olay önemliyse, kullanıcıların kararını etkileyebileceği için ek açıklama yapılması gerekebilir.

Bu ayrımın pratik anahtarı, “olay ne zaman oldu?” sorusundan çok “olay hangi koşulu kanıtlıyor?” sorusudur.

Dönem sonundan sonra müşterinin iflası, alacağın kapanışta zaten sorunlu olduğunu gösteriyorsa düzeltme gerektirir; fakat raporlama döneminden sonra çıkan büyük bir yangın, kapanışta mevcut bir varlık değer düşüklüğünü değil sonradan doğan yeni bir zararı gösteriyorsa düzeltme gerektirmeyen önemli olaydır.

Aynı yaklaşım önemli iş birleşmesi, bağlı ortaklığın elden çıkarılması, durdurulan faaliyete yönelik plan açıklanması, büyük varlık alımı, olağandışı döviz kuru hareketi, vergi oranı değişikliği, önemli garanti verilmesi veya tamamen dönem sonrasındaki olaylardan kaynaklanan davalar için de geçerlidir.

Bunlar tutarı değiştirmeyebilir; fakat niteliği ve tahmini finansal etkisi açıklanmalıdır.

Finansal tabloların yayımlanması için onaylandığı tarih, TMS 10’un sınır çizgisidir.

Finansal tablolar bu tarihten sonra meydana gelen olayları yansıtmaz.

Onay süreci işletmenin yönetim yapısına ve yasal prosedürlerine göre değişebilir.

Bazı işletmelerde yönetim kurulu tabloların yayımlanmasına izin verir, hissedarlar ise daha sonra genel kurulda onaylar.

Bu durumda TMS 10 açısından esas tarih hissedar onayı değil, yönetim kurulunun yayımlama onayı verdiği tarihtir.

Başka yapılarda yönetim, tabloları icracı olmayan üyelerden oluşan gözetim kuruluna sunmak üzere onaylayabilir; bu durumda onay tarihi gözetim kurulunun sonraki onayı değil, yönetimin sunuma izin verdiği tarihtir.

İşletme bu tarihi ve onayın kim tarafından verildiğini açıklamalıdır.

Temettüler, yükümlülüğün ne zaman doğduğunu anlamak için özel önemdedir.

İşletme raporlama döneminden sonra, fakat finansal tabloların onay tarihinden önce özkaynak aracı hamillerine temettü dağıtacağını ilan ederse, bu temettüyü raporlama dönemi sonunda yükümlülük olarak finansal tablolara almaz.

Çünkü kapanış tarihinde mevcut bir ödeme yükümlülüğü yoktur.

İlanın onay tarihinden önce yapılması sonucu değiştirmez; TMS 10 burada kapanış tarihindeki mevcut yükümlülük kavramını korur.

Bununla birlikte temettü bilgisi kullanıcılar için önemli olabilir ve ilgili sunum-açıklama standardı çerçevesinde dipnotlarda açıklanır.

Böylece hem borç tanımı gereksiz genişletilmez hem de kullanıcıya sermaye sahiplerine yönelik dağıtım kararı hakkında bilgi verilir.

İşletmenin sürekliliği konusu, standartta sıradan düzeltme-dipnot ayrımından daha köklü bir sonuç doğurur.

Yönetim raporlama döneminden sonra işletmeyi tasfiye etmeye, ticari faaliyeti sona erdirmeye veya bunlardan başka gerçekçi bir alternatif olmadığına karar verirse, finansal tablolar işletmenin sürekliliği esasına göre hazırlanamaz.

Bu durumda mesele yalnızca bir varlık veya borç tutarını düzeltmek değildir; finansal tabloların hazırlanma temeli değişir.

Ayrıca raporlama döneminden sonra faaliyet sonuçlarında veya finansal durumda görülen bozulmalar, süreklilik varsayımının hâlâ geçerli olup olmadığının yeniden değerlendirilmesini gerektirebilir.

Süreklilik esasının kullanılmaması veya ciddi şüphe yaratan önemli belirsizliklerin bulunması halinde gerekli açıklamalar TMS 8 kapsamında yapılır.