Nakit Akış Tabloları (TMS 7) Konu Anlatımı

Nakit akış tablosu, tahakkuk esaslı kâr bilgisinin yanında işletmenin nakdi gerçekten nasıl yarattığını ve nasıl kullandığını gösteren temel tablodur.

Kullanıcılar bir işletmenin kârlı görünüp görünmediği kadar, borcunu ödeyecek, faaliyet kapasitesini sürdürecek, temettü ödeyecek ve yatırım yapacak nakdi üretip üretmediğini de bilmek ister.

Bu nedenle TMS 7’nin amacı, döneme ilişkin nakit akışlarını esas, yatırım ve finansman faaliyetlerinden kaynaklanan akışlar olarak sınıflandırarak nakit ve nakit benzerlerindeki değişimi açıklamaktır.

Bu bilgi likidite, borç ödeme gücü, finansal yapı ve gelecekteki nakit akışlarının tutarı, zamanlaması ve belirsizliği hakkında değerlendirme yapılmasını sağlar.

Nakit kavramı işletmedeki para ve vadesiz mevduatı kapsar.

Nakit benzerleri ise her kısa vadeli finansal yatırımı değil, kısa vadeli nakit taahhütlerinin yerine getirilmesi için elde tutulan, belirli tutarda nakde kolayca çevrilebilen ve değer değişim riski önemsiz olan yüksek likiditeli yatırımları ifade eder.

Edinim tarihinden itibaren üç ay veya daha kısa vade genellikle nakit benzeri niteliğini destekler.

Özkaynak yatırımları kural olarak nakit benzeri değildir; ancak belirli itfa tarihi olan ve nakde dönüşümü özü itibarıyla nakit benzeri özellik taşıyan istisnai araçlar farklı değerlendirilebilir.

Banka kredileri normalde finansman faaliyeti sayılır; fakat talep üzerine geri ödenebilir kredili cari hesaplar işletmenin nakit yönetiminin ayrılmaz parçasıysa nakit ve nakit benzerleri içinde değerlendirilebilir.

Nakit ile nakit benzeri kalemler arasındaki hareketler nakit akışı sayılmaz, çünkü bu hareketler faaliyet değil nakit yönetimidir.

Tablo üç faaliyet sınıfına dayanır.

Esas faaliyetler, işletmenin hasılat yaratan ana faaliyetleri ile yatırım veya finansman niteliği taşımayan diğer faaliyetlerdir.

Mal ve hizmet satışlarından tahsilatlar, tedarikçilere ve çalışanlara ödemeler, bazı sigorta tahsilat ve ödemeleri, özel olarak yatırım veya finansman faaliyetiyle ilişkilendirilemeyen gelir vergisi ödemeleri ve ana faaliyetle bağlantılı bazı faiz veya temettü akışları bu alanda görülebilir.

Esas faaliyet nakit akışları, dış finansman olmaksızın işletmenin faaliyetlerini ne kadar nakit üretebildiğini gösterdiği için özellikle önemlidir.

Kâr veya zarara dahil olan her kalem otomatik olarak esas faaliyet nakit akışı değildir; nakit akışının ekonomik niteliği ve ilgili gelir veya giderin sınıflandırılması birlikte değerlendirilir.

Yatırım faaliyetleri, uzun vadeli varlıklar ile nakit benzeri olmayan yatırımların edinimi ve elden çıkarılmasıyla ilişkilidir.

Maddi duran varlık ve maddi olmayan duran varlık alımları için yapılan ödemeler, bu varlıkların satışından tahsilatlar, başka işletmelerin borçlanma veya özkaynak araçlarının edinimi ve satışı, üçüncü taraflara verilen avans ve krediler ile bunların geri tahsilatı yatırım faaliyetlerine örnek olabilir.

Buradaki mantık, gelecekte gelir ve nakit akışı yaratması beklenen kaynaklara ne ölçüde harcama yapıldığını göstermektir.

Ancak yalnızca finansal durum tablosunda varlık olarak muhasebeleştirilen harcamalar yatırım faaliyeti olarak sınıflandırılabilir.

Satmak veya kiralamak amacıyla elde tutulan bazı varlıkların üretimi ve sonradan satışı, işletmenin ana faaliyet modeline bağlı olarak esas faaliyet sayılabilir; bu, sınıflandırmada iş modelinin önemini gösterir.

Finansman faaliyetleri, işletmeye sermaye sağlayanların gelecekteki nakit akışları üzerindeki haklarını etkileyen işlemlerden doğar.

Pay veya diğer özkaynak araçlarının ihracından nakit girişleri, işletmenin kendi paylarını edinmesi için yaptığı ödemeler, tahvil, kredi, bono ve benzeri borçlanmalardan sağlanan nakit, borç anapara geri ödemeleri ve kiralama yükümlülüğünü azaltan ödemeler finansman faaliyetlerinin tipik örnekleridir.

Bu sınıflandırma, kullanıcının işletmenin faaliyet nakdi ile dış kaynak finansmanı arasındaki farkı görmesini sağlar.

Tek bir işlem farklı sınıflara ayrılan nakit akışları içerebilir; örneğin bir kredi taksitinde faiz ve anapara farklı değerlendirmelere tabi olabilir.

Bu yüzden işlem adı değil, nakit akışının niteliği esas alınır.

Esas faaliyetlerden nakit akışları iki yöntemle raporlanabilir.

Doğrudan yöntem, gayrisafi nakit tahsilat ve ödemelerin ana gruplarını gösterir.

Müşterilerden tahsilatlar, tedarikçilere ve çalışanlara ödemeler gibi bilgiler gelecekteki nakit akışlarını tahmin etmede açık girdi sağlar.

Dolaylı yöntem, esas faaliyet kârı veya zararını nakit akışı yaratmayan kalemler, geçmiş veya gelecek nakit giriş çıkışlarına ilişkin tahakkuk ve ertelemeler, stok ve esas faaliyet alacak-borç değişimleri ile yatırım veya finansman faaliyetleriyle ilişkili gelir ve gider etkilerine göre düzeltir.

Standart doğrudan yöntemi teşvik eder; çünkü dolaylı yöntemde görünmeyen brüt nakit tahsilat ve ödeme bilgileri kullanıcı için daha açıklayıcı olabilir.

Yatırım ve finansman faaliyetlerinden kaynaklanan nakit tahsilat ve ödemeler kural olarak brüt tutarlarıyla ayrı raporlanır.

Netleştirme istisnadır.

Müşteriler adına elde edilen veya ödenen nakitler, işletmenin kendi faaliyetinden çok müşterinin faaliyetini yansıtıyorsa net gösterilebilir.

Devir hızı yüksek, tutarı büyük ve vadesi kısa kalemlerde de net raporlama kabul edilebilir.

Finansal kuruluşların bazı mevduat, kredi ve avans hareketleri için de net sunum mümkün olabilir.

Bu istisnalar dar yorumlanmalıdır.

Brüt sunumun amacı, kullanıcının nakit hareketinin büyüklüğünü ve işletmenin faaliyet hacmini görmesidir; gereksiz netleştirme nakit yönetiminin riskini saklayabilir.

Faiz ve temettüler özel sınıflandırma gerektirir.

Alınan ve ödenen faiz ile temettüler ayrı kalemler olarak açıklanır ve dönemler arasında tutarlı sınıflandırılır.

Ödenen temettüler finansman faaliyetlerinden kaynaklanan nakit akışlarında sınıflandırılır.

Alınan faiz, alınan temettü ve ödenen faiz için sınıflandırma, işletmenin TFRS 18 uygulamasında ilgili gelir veya gideri kâr veya zarar tablosunda nasıl sınıflandırdığıyla uyumlu belirlenir; bazı durumlarda muhasebe politikası seçimi gerekebilir.

Gelir üzerinden alınan vergilere ilişkin nakit akışları ayrı sunulur ve özel olarak yatırım veya finansman faaliyetiyle ilişkilendirilemediği sürece esas faaliyetlerden kaynaklanan nakit akışı sayılır.

Vergi birden fazla faaliyetle ilişkiliyse toplam vergi tutarı açıklanmalıdır.

Yabancı para cinsinden nakit akışları, nakit akışının gerçekleştiği tarihteki kurdan raporlanır; pratikte gerçek kura yakın ortalama kurlar kullanılabilir.

Kur değişimlerinden doğan gerçekleşmemiş kazanç ve kayıplar nakit akışı değildir.

Ancak yabancı para cinsinden tutulan nakit ve nakit benzerleri üzerindeki kur etkisi, dönem başı ve dönem sonu mutabakatını sağlamak için nakit akış tablosunda ayrı gösterilir ve faaliyet sınıflarından ayrılır.