Genel Amaçlı Finansal Raporlamanın Amacı ve Niteliksel Özellikler Konu Anlatımı

Kavramsal Çerçeve, finansal raporlamayı önce teknik kayıt sorunu olarak değil, karar bilgisi sorunu olarak kurar.

Genel amaçlı finansal raporlamanın hedef kitlesi, işletmeye kaynak sağlayan veya sağlamayı düşünen yatırımcılar, borç verenler ve kredi veren diğer taraflardır.

Bu kullanıcılar payı satın alma, elde tutma veya satma; kredi verme, krediyi yenileme veya geri çağırma; yönetimin performansını oylama veya başka haklarla etkileme gibi kararlar alır.

Ortak noktaları, işletmeden kendi ihtiyaçlarına göre özel rapor isteme yetkisine genellikle sahip olmamalarıdır.

Bu nedenle genel amaçlı finansal rapor, bu kullanıcıların ortak bilgi ihtiyacını karşılamaya çalışır.

Yönetim, kamu kurumları ve düzenleyiciler aynı bilgiden yararlanabilir; ancak yönetim işletme içi kayıtlara erişebildiği, kamu otoriteleri de kendi düzenleme yetkileriyle bilgi isteyebildiği için Çerçeve’nin asli kullanıcı tanımı onların etrafında kurulmaz.

Bu amacın sınırı iyi kavranmalıdır.

Genel amaçlı finansal raporlar işletmenin piyasa değerini hesaplayıp kullanıcının önüne koyan belgeler değildir.

Kullanıcı, rapordaki bilgileri ekonomik şartlar, sektör görünümü, faiz ortamı ve kendi risk beklentisi gibi başka bilgilerle birleştirerek değerleme yapar.

Raporlar kesin gerçeklerin mekanik dökümü de değildir; tahmin, yargı ve modellere dayanır.

Buna rağmen amaç belirsizliği saklamak değil, işletmenin ekonomik kaynaklarını, bu kaynaklara karşı ileri sürülen hakları ve bu yapının nasıl değiştiğini karar almaya elverişli biçimde göstermektir.

Buradaki test, tek bir kullanıcının her bilgi isteğinin karşılanması değil, geniş kullanıcı grubunun ortak ve makul karar ihtiyacına hizmet edilmesidir.

Raporların sağlayacağı bilgi iki ana başlıkta düşünülür.

İlk başlık finansal durumdur: işletmenin ekonomik kaynaklarının türü, tutarı ve niteliği ile bu kaynaklar üzerindeki talep haklarının yapısı.

Varlıkların nakde dönüşme biçimi, yükümlülüklerin ödeme zamanı, finansman yapısının ağırlığı ve kaynakların ne kadar esnek kullanılabildiği; likidite, borç ödeme gücü ve ilave finansman ihtiyacını değerlendirmede kullanılır.

İkinci başlık değişimlerdir.

Kaynaklar ve talep hakları işletmenin finansal performansı nedeniyle değişebilir; borçlanma aracı veya özkaynak aracı ihracı gibi doğrudan kaynak sağlayan işlemler nedeniyle de değişebilir.

Bu iki değişimi karıştırmak ciddi bir kavram hatasıdır, çünkü faaliyet başarısı ile finansman işlemi aynı ekonomik anlamı taşımaz.

Tahakkuk esaslı muhasebenin rolü burada belirginleşir.

Tahakkuk esasında işlemlerin ve diğer olayların etkisi, nakit tahsilatı veya ödemesi başka bir döneme denk gelse bile ekonomik etkinin doğduğu dönemde raporlanır.

Böylece kullanıcı, yalnızca kasaya giren ve kasadan çıkan parayı değil, işletmenin dönem içinde ekonomik kaynaklarını ve haklarını nasıl değiştirdiğini görür.

Nakit akışı bilgisi yine vazgeçilmezdir; geçmiş nakit hareketleri işletmenin nakit yaratma ve ödeme kabiliyetinin somut kanıtını verir.

Ancak tahakkuk performansı ile nakit performansı aynı şey değildir.

Tahakkuk, faaliyetlerin kaynak ve haklar üzerindeki ekonomik sonucunu; nakit akışı ise bu sonucun ödeme ve tahsilat zamanlamasını gösterir.

Sorularda tuzak genellikle “kâr varsa nakit vardır” veya “nakit yoksa performans yoktur” gibi eşitlemelerden çıkar.

Bir bilginin raporda yer alması için önce ihtiyaca uygun olması gerekir.

İhtiyaca uygunluk, bilginin kullanıcı kararlarında fark yaratma gücüdür.

Bu güç tahmin değeriyle, doğrulama değeriyle veya ikisinin birleşimiyle ortaya çıkar.

Tahmin değeri, bilginin gelecekteki sonuçları tahmin ederken girdi olabilmesidir; doğrulama değeri ise önceki tahmin ve değerlendirmeleri teyit etmesi veya düzeltmesidir.

Önemlilik bu niteliğin işletme bağlamındaki uygulamasıdır.

Bir bilginin verilmemesi, yanlış verilmesi ya da gizlenmesi, belirli bir işletmenin raporlarına dayanarak karar veren asli kullanıcıları makul ölçüde etkileyebilecekse bilgi önemlidir.

Bu nedenle önemlilik sabit bir oran veya tutar değildir; işletmenin büyüklüğü, kalemin niteliği, olayın bağlamı ve kullanıcı kararına etkisi birlikte değerlendirilir.

İkinci temel nitelik gerçeğe uygun sunumdur.

Finansal raporlar ekonomik olayları kelimelerle ve sayılarla anlatır; anlatımın olayın özünü yansıtması gerekir.

Gerçeğe uygun sunum üç unsurla açıklanır: tamlık, tarafsızlık ve hatasızlık.

Tam sunum, kullanıcının olayı anlaması için gerekli tanım, açıklama ve sayısal bilgiyi içerir.

Tarafsız sunum, bilgiyi kullanıcıyı belirli bir sonuca yöneltmek için seçmemek, ağırlıklandırmamak veya gizlememektir.

İhtiyatlılık tarafsızlığı destekler; belirsizlik altında yargı kullanırken varlık ve geliri şişirmemek, yükümlülük ve gideri bastırmamak gerekir.

Hatasızlık ise her tahminin ileride bire bir gerçekleşmesi anlamına gelmez.

Tahminin niteliği açıklandığında, uygun yöntem seçildiğinde ve süreç hatasız uygulandığında, belirsizlik içeren bir ölçüm yine de gerçeğe uygun sunum sağlayabilir.

Bu iki temel nitelik birlikte aranır.

İhtiyaca uygun olmayan bir kalemi kusursuz biçimde sunmak kullanıcıya yarar sağlamaz; ihtiyaca uygun bir olayı yanlı veya eksik sunmak da karar bilgisini bozar.

Destekleyici nitelikler bu temel üzerinde çalışır.

Karşılaştırılabilirlik, kullanıcıların dönemler ve işletmeler arasında benzerlikleri ve farklılıkları görebilmesidir.

Tutarlılık bunun aracı olabilir, fakat karşılaştırılabilirlik yeknesaklık değildir; farklı olayların aynı gösterilmesi karşılaştırılabilirlik yaratmaz.

Doğrulanabilirlik, bilgili ve bağımsız gözlemcilerin sunumun gerçeğe uygun olduğu konusunda makul görüş birliğine varabilmesidir; nakdin sayılması doğrudan doğrulama, bir stok maliyet hesabının girdilerden yeniden hesaplanması dolaylı doğrulamadır.

Zamanında sunum, bilginin karar hâlâ etkilenebilirken kullanıma hazır olmasıdır.

Anlaşılabilirlik ise bilgiyi açık, düzenli ve öz sunmayı gerektirir; karmaşık konuyu dışarıda bırakmak anlaşılırlık değil eksiklik yaratabilir.

Son sınır maliyet kısıtıdır.

Finansal bilginin toplanması, işlenmesi, doğrulanması, yayımlanması ve kullanıcı tarafından analiz edilmesi maliyet doğurur.

Faydalı bilgi sermaye maliyetini düşürebilir, piyasaların işleyişini iyileştirebilir ve kullanıcıların yanlış tahmin maliyetini azaltabilir; fakat her bilginin raporlanması otomatik olarak uygun değildir.

Kurul düzeyinde ve standart geliştirme sürecinde beklenen fayda ile hazırlanma ve kullanma maliyeti genel olarak tartılır.

Bu nedenle Çerçeve, faydalı bilginin “ne kadar çok bilgi, o kadar iyi rapor” mantığıyla değil, ihtiyaca uygunluk, gerçeğe uygun sunum, destekleyici nitelikler ve maliyet dengesinin birlikte uygulanmasıyla oluştuğunu kabul eder.

Uygulamada bu çerçeve, rapor kalemlerini seçerken ve açıklarken bir öncelik sırası da verir.

Önce hangi ekonomik olayın kullanıcı kararını etkileyebileceği belirlenir; sonra bu olay hakkında en ihtiyaca uygun bilgi türü aranır; ardından bu bilginin gerçeğe uygun sunulup sunulamayacağı değerlendirilir.

Eğer en ihtiyaca uygun bilgi çok yüksek ölçüm belirsizliği nedeniyle olayı yeterince güvenilir anlatamıyorsa, daha az ihtiyaca uygun fakat daha sağlam sunulabilen bir bilgi türü tercih edilebilir.

Buna karşılık sırf doğrulanması kolay diye karar etkisi olmayan bir bilgi öne çıkarılamaz.