Diğer İşletmelerdeki Paylara İlişkin Açıklamalar (TFRS 12) Konu Anlatımı

TFRS 12, diğer işletmelerdeki payların finansal tablolarda yalnız tutar olarak görünmesinin yeterli olmadığı düşüncesinden hareket eder.

Standardın amacı, kullanıcıların iki ana konuyu değerlendirebilmesini sağlamaktır: işletmenin diğer işletmelerdeki paylarının niteliği ve bunlara ilişkin riskler ile bu payların finansal durum, finansal performans ve nakit akışları üzerindeki etkileri.

Bu nedenle TFRS 12 bir ölçüm standardı değil, açıklama standardıdır.

Kontrol, müşterek kontrol, önemli etki ve yapılandırılmış işletme ilişkileri başka standartlarda muhasebeleştirilse de, bu ilişkilerin finansal tablo kullanıcıları tarafından anlaşılmasını TFRS 12 sağlar.

Standart, bağlı ortaklıklar, müşterek anlaşmalar, iştirakler ve konsolide edilmeyen yapılandırılmış işletmelerde payı bulunan işletmelere uygulanır.

Bazı alanlar kapsam dışıdır: çalışanlara sağlanan fayda planları, belirli bireysel finansal tablo durumları, müşterek kontrole veya önemli etkiye yol açmayan müşterek anlaşma katılımları ve yalnız TFRS 9 kapsamında muhasebeleştirilen bazı paylar bunlara örnektir.

Ancak TFRS 9 kapsamında ölçülen bir pay, TMS 28’e göre gerçeğe uygun değer farkı kâr veya zarara yansıtılan iştirak veya iş ortaklığı payıysa ya da konsolide edilmeyen yapılandırılmış işletmedeki pay niteliğindeyse TFRS 12 açıklamaları devreye girebilir.

TFRS 12’nin ilk güçlü teması önemli değerlendirmeler ve varsayımlardır.

İşletme başka bir işletmeyi kontrol edip etmediğini, bir anlaşmada müşterek kontrole veya başka bir işletme üzerinde önemli etkiye sahip olup olmadığını ve ayrı araçla yapılandırılmış müşterek anlaşmanın türünü belirlerken yaptığı önemli yargıları açıklar.

Bu açıklamalar özellikle sonucun kolay görünmediği durumlarda değerlidir.

Örneğin işletme oy haklarının yarıdan fazlasına sahip olduğu halde kontrol etmediği, yarıdan azına sahip olduğu halde kontrol ettiği, karar alıcı olarak asil mi vekil mi olduğu veya yüzde 20 eşiğine rağmen önemli etki sonucunun farklı çıktığı durumlarda yargılarını kullanıcıya anlatmalıdır.

Açıklamaların ayrıntı düzeyi de standart tarafından yönlendirilir.

İşletme, açıklama amacını karşılayacak kadar ayrıntı verir ve her hükme ne kadar vurgu yapacağını değerlendirir.

Çok sayıda önemsiz ayrıntı faydalı bilgiyi perdeleyebilir; fazla toplulaştırma ise farklı risk ve getiri özelliklerini görünmez hale getirebilir.

Bu yüzden işletme bağlı ortaklık, iş ortaklığı, müşterek faaliyet, iştirak ve konsolide edilmeyen yapılandırılmış işletme paylarını ayrı sunar.

Benzer işletmeler içinde faaliyet yapısı, endüstri veya coğrafya gibi uygun gruplamalar yapılabilir; ancak toplulaştırma kullanıcının riskleri anlamasını zorlaştırmamalıdır.

Bağlı ortaklıklardaki paylara ilişkin açıklamalar, grubun yapısını ve kontrol gücü olmayan payların grup faaliyetleri ile nakit akışlarındaki payını anlamaya yöneliktir.

İşletme ayrıca grup varlıklarına ulaşma, bu varlıkları kullanma veya grup borçlarını ödeme gücü üzerindeki önemli kısıtlamaları açıklar.

Bu kısıtlamalar yasal, düzenleyici veya sözleşmeye bağlı olabilir; temettü ödemeleri, kredi ve avans transferleri ya da grup içi fon hareketleri üzerinde etkili olabilir.

Kontrol gücü olmayan payların koruyucu hakları da ana ortaklığın varlıklara erişimini veya borçları ödeme gücünü sınırlayabilir.

Kontrol gücü olmayan payların önemli olduğu bağlı ortaklıklarda daha ayrıntılı bilgi gerekir.

Bağlı ortaklığın adı, faaliyetin esas sürdürüldüğü yer, kontrol gücü olmayan payların sahiplik oranı, farklıysa oy hakkı oranı, bu paylara ayrılan dönem kâr veya zararı, birikmiş kontrol gücü olmayan paylar ve özet finansal bilgi açıklanır.

Bağlı ortaklığın finansal tablolarının raporlama tarihi grup tablolarından farklıysa bu tarih ve farklılık nedeni de belirtilir.

Kontrol kaybı varsa, TFRS 10’a göre hesaplanan kazanç veya kaybın niteliği ve eski bağlı ortaklıkta kalan yatırımın gerçeğe uygun değer ölçümünden doğan kısmı açıklanır.

Yatırım işletmeleri için özel açıklamalar vardır.

TFRS 10 uyarınca bağlı ortaklıklarını konsolide etmeyen ve yatırımlarını gerçeğe uygun değer farkı kâr veya zarara yansıtan yatırım işletmesi bu durumu açıklar.

Konsolide edilmeyen her bağlı ortaklık için ad, ana faaliyet yeri, sahiplik oranı ve farklıysa oy hakkı oranı verilir.

Bu bağlı ortaklığın yatırım işletmesine nakit temettü, kredi geri ödemesi veya avans geri ödemesi yoluyla fon transfer etme kabiliyeti üzerindeki önemli kısıtlamalar açıklanır.

Sözleşmesel yükümlülük olmadan finansal destek sağlanmışsa desteğin türü, tutarı ve nedeni de finansal tablo kullanıcısına gösterilir.

Müşterek anlaşmalar ve iştiraklerde açıklamanın amacı, payların niteliğini, kapsamını, finansal etkisini ve risklerini göstermektir.

Raporlayan işletme açısından önemli her müşterek anlaşma veya iştirak için ad, ilişkinin niteliği, faaliyet yeri, sahiplik veya katılım oranı ve farklıysa oy hakkı oranı açıklanır.

Önemli iş ortaklığı veya iştiraklerde yatırımın özkaynak yöntemiyle mi yoksa gerçeğe uygun değerle mi ölçüldüğü, özet finansal bilgiler ve kote piyasa fiyatı varsa gerçeğe uygun değer bilgisi verilir.

Tek başına önemli olmayan iş ortaklıkları ve iştirakler için toplu finansal bilgi sunulabilir.

Bu yatırımlarda kısıtlar ve riskler de ayrıca önemlidir.

İş ortaklığı veya iştirakin işletmeye nakit temettü transfer etmesini ya da kredi ve avans geri ödemesi yapmasını sınırlayan önemli kısıtlamaların niteliği ve kapsamı açıklanır.

Özkaynak yönteminde kullanılan finansal tabloların raporlama tarihi yatırımcının tarihinden farklıysa tarih ve farklılığın nedeni belirtilir.

İşletme, özkaynak yöntemini uygularken zarar payını finansal tablolara almayı durdurmuşsa muhasebeleştirilmeyen zarar paylarını hem dönemsel hem kümülatif olarak açıklar.

İş ortaklıklarıyla ilişkili taahhütler ve zarar olasılığı çok düşük olmayan koşullu borçlar da ayrı gösterilir.

Konsolide edilmeyen yapılandırılmış işletmeler, TFRS 12’nin risk açıklaması açısından en yoğun alanıdır.

Yapılandırılmış işletme, kontrolün kimde olduğunun belirlenmesinde oy ve benzeri hakların baskın faktör olmadığı, ilgili faaliyetlerin çoğunlukla sözleşmeye bağlı düzenlemelerle yönetildiği işletmedir.

Diğer işletmedeki pay ise işletmeyi o işletmenin performansına bağlı değişken getirilere maruz bırakan sözleşmeli veya sözleşmesiz ilişkidir.

Özkaynak veya borçlanma aracı elde tutma, fonlama garantisi, likidite desteği, kredi güçlendirmesi veya teminat bu payı doğurabilir; normal müşteri tedarikçi ilişkisi tek başına pay sayılmaz.

Bu işletmelerde payın niteliği ve riskin büyüklüğü açıklanır.

İşletme, yapılandırılmış işletmenin niteliği, amacı, büyüklüğü, faaliyetleri ve nasıl finanse edildiği dahil nitel ve nicel bilgi verir.