Hâkim-Savcı Medeni Hukuk Boşanma ve Sonuçları Konu Anlatımı

Boşanma hukuku, evlilik birliğinin hangi sebeplerle ve hangi sonuçlarla sona ereceğini düzenler.

Türk Medeni Kanunu hem özel boşanma sebeplerini hem de evlilik birliğinin temelinden sarsılması gibi genel sebebi kabul eder.

Zina halinde diğer eş boşanma davası açabilir; dava hakkı sebebin öğrenilmesinden başlayarak altı ay ve her halde fiilin üzerinden beş yıl geçmekle düşer, affeden taraf dava açamaz.

Hayata kast, pek kötü davranış veya ağır onur kırıcı davranışta da aynı süre ve af sonucu uygulanır.

Küçük düşürücü suç işleme veya haysiyetsiz hayat sürme, bu sebepler yüzünden birlikte yaşamanın diğer eşten beklenememesi halinde dava hakkı verir ve kanun burada her zaman dava açılabileceğini belirtir.

Terk sebebinde, eşin evlilik yükümlülüklerini yerine getirmemek amacıyla diğerini terk etmesi veya haklı sebep olmadan ortak konuta dönmemesi gerekir; ayrılık en az altı ay sürmeli, durum devam etmeli ve hâkim ya da noter ihtarı sonuçsuz kalmalıdır.

Akıl hastalığında ortak hayat diğer eş için çekilmez hale gelmeli ve hastalığın geçmesine imkan bulunmadığı resmi sağlık kurulu raporuyla tespit edilmelidir.

Genel boşanma sebebi evlilik birliğinin sarsılmasıdır.

Ortak hayatı sürdürmeleri eşlerden beklenemeyecek derecede temelinden sarsılmışsa her eş dava açabilir.

Davacının kusuru daha ağırsa davalının itiraz hakkı vardır; fakat bu itiraz hakkın kötüye kullanılması niteliğinde ise ve evliliğin devamında davalı ile çocuklar bakımından korunmaya değer yarar kalmamışsa boşanmaya karar verilebilir.

Anlaşmalı boşanma da bu başlık içinde düzenlenir: evlilik en az bir yıl sürmüşse, eşlerin birlikte başvurması veya bir eşin diğerinin davasını kabul etmesi halinde evlilik birliği temelinden sarsılmış sayılır.

Ancak hâkim tarafları bizzat dinlemeli, iradelerin serbestçe açıklandığına kanaat getirmeli ve mali sonuçlar ile çocukların durumu hakkındaki düzenlemeyi uygun bulmalıdır.

Hâkim tarafların ve çocukların menfaatlerine göre değişiklik önerebilir; bu değişikliklerin kabulüyle boşanmaya hükmedilir.

Ayrıca boşanma sebeplerinden biriyle açılan davanın reddi kesinleşir ve kesinleşmeden başlayarak bir yıl içinde ortak hayat kurulamamış olursa, eşlerden birinin istemiyle evlilik birliği temelinden sarsılmış sayılır.

Boşanma davası açma hakkı olan eş, boşanma yerine ayrılık da isteyebilir.

Bu davada görevli yer yönünden bağ, eşlerden birinin yerleşim yeriyle veya davadan önce altı ay süren son ortak oturma yeriyle kurulur.

Dava açıldığında hâkim, davanın devamı için gerekli geçici önlemleri kendiliğinden alır; barınma, geçim, malların yönetimi ve çocukların bakım ve korunması bu önlemlerin tipik alanlarıdır.

Sebep ispatlanırsa hâkim boşanma veya ayrılığa karar verir.

Dava yalnız ayrılık ise boşanmaya hükmedilemez; dava boşanma ise ortak hayatın yeniden kurulması olasılığı bulunduğunda ayrılık kararı verilebilir.

Ayrılık bir yıldan üç yıla kadar sürer ve kesinleşmeyle işlemeye başlar; süre bitince ayrılık kendiliğinden sona erer, ortak hayat kurulmamışsa her eş boşanma davası açabilir.

Boşanmanın sonuçları çok yönlüdür.

Kadın evlenme ile kazandığı kişisel durumunu korur, fakat kural olarak evlenmeden önceki soyadını yeniden alır; belirli koşullarda boşandığı kocanın soyadını kullanmasına izin verilebilir.

Mevcut veya beklenen menfaatleri boşanma yüzünden zedelenen kusursuz ya da daha az kusurlu taraf uygun maddi tazminat isteyebilir; kişilik hakkı saldırıya uğrayan taraf kusurlu taraftan manevi tazminat isteyebilir.

Boşanma yüzünden yoksulluğa düşecek taraf, kusuru daha ağır olmamak koşuluyla diğer taraftan mali gücü oranında süresiz yoksulluk nafakası isteyebilir ve nafaka yükümlüsünün kusuru aranmaz.

Maddi tazminat ve yoksulluk nafakası toptan veya irat şeklinde ödenebilir; manevi tazminat irat biçiminde kararlaştırılamaz.

İrat, alacaklının yeniden evlenmesi veya taraflardan birinin ölümüyle kendiliğinden kalkar; fiilen evli gibi yaşama, yoksulluğun kalkması veya haysiyetsiz hayat sürme halinde mahkeme kararıyla kaldırılır.

Tarafların mali durumları değişirse veya hakkaniyet gerektirirse irat artırılabilir ya da azaltılabilir; hâkim istem üzerine gelecek yıllardaki miktarı sosyal ve ekonomik duruma göre belirleyebilir.

Boşanmadan sonra açılacak nafaka davalarında nafaka alacaklısının yerleşim yeri mahkemesi yetkilidir ve boşanmadan doğan dava hakları hükmün kesinleşmesinden başlayarak bir yılda zamanaşımına uğrar.

Mal rejiminin tasfiyesinde eşlerin bağlı olduğu rejim uygulanır; ayrılık halinde mahkeme ayrılık süresi ve eşlerin durumuna göre sözleşmeyle kabul edilen rejimin kaldırılmasına karar verebilir.

Boşanan eşler bu sıfatla birbirlerinin yasal mirasçısı olamaz ve aksi tasarruftan anlaşılmadıkça boşanmadan önceki ölüme bağlı tasarruflarla sağlanan hakları kaybeder.

Boşanma davası devam ederken ölen eşin mirasçılarından biri davaya devam eder ve diğer eşin kusuru ispatlanırsa aynı miras sonucu uygulanır.

Çocuklar bakımından hâkim, olanak varsa ana ve babayı dinleyerek, çocuk vesayet altındaysa ilgili görüşleri alarak velayet ve kişisel ilişkiyi düzenler; velayeti kullanmayan eş çocuğun bakım ve eğitim giderlerine gücü oranında katılır.