Hâkim-Savcı Medeni Hukuk Mirasın Geçmesi Konu Anlatımı

Mirasın geçmesi, miras hukukunun yasal mirasçı veya tasarruf türlerini belirledikten sonra cevapladığı temel sorudur: ölüm gerçekleştiğinde tereke kime, hangi anda ve hangi sonuçlarla geçer.

TMK sisteminde miras, mirasbırakanın ölümüyle açılır.

Açılma yeri mirasbırakanın son yerleşim yeridir.

Mirasçılığa ehliyet için mirasın açıldığı anda sağ olmak gerekir; cenin sağ doğmak koşuluyla mirasçı olabilir.

Mirasçılıktan yoksunluk halleri ise mirasbırakana veya yakınlarına karşı ağır davranışlar sebebiyle kişinin mirasçı olmasını engeller.

Böylece mirasın geçmesi yalnız malvarlığı intikali değil, ölüm anı, yer, ehliyet ve yoksunluk koşullarıyla birlikte değerlendirilir.

Mirasçılar mirası bir bütün olarak kanun gereğince kazanır.

Bu kazanma için ayrıca kabul beyanı gerekmez; tereke malları, alacaklar ve zilyetlikler mirasçılara geçer.

Ancak bu otomatik kazanım tereke borçlarını da kapsar.

Yasal ve atanmış mirasçılar, mirasbırakanın borçlarından kişisel olarak sorumlu hale gelebilir.

Bu nedenle mirasın geçmesi, sadece hak kazanımı gibi okunursa eksik kalır; borçlar ve sorumluluk aynı anda düşünülmelidir.

Mirasbırakanın ölümüyle mirasçılar arasında paylaşmaya kadar miras ortaklığı doğması da bu bütünsel geçişin sonraki paylaşma aşamasına yansımasıdır.

Mirasın reddi, otomatik kazanımın mirasçı tarafından kabul edilmemesini sağlar.

Yasal ve atanmış mirasçılar mirası reddedebilir.

Ret süresi kural olarak üç aydır.

Yasal mirasçılar için süre, mirasçı olduklarını daha sonra öğrendikleri ispat edilmedikçe mirasbırakanın ölümünü öğrendikleri tarihten başlar; vasiyetnameyle atanmış mirasçılar için tasarrufun kendilerine resmen bildirildiği tarih önemlidir.

Ret kayıtsız ve şartsız yapılır.

Süresi içinde reddetmeyen mirasçı mirası kayıtsız şartsız kazanmış sayılır.

Terekenin borca batık olduğu açıkça belli veya resmi olarak tespit edilmişse miras reddedilmiş sayılır.

Reddin sonuçları da mirasçının konumuna göre değişir.

En yakın yasal mirasçılar mirası reddederse miras sulh mahkemesince iflas hükümlerine göre tasfiye edilir.

Altsoyun tamamı reddederse pay sağ kalan eşe geçebilir.

Sonra gelen mirasçı yararına ret imkanı da kanunda düzenlenmiştir.

Ret, tereke alacaklılarını zarara uğratmak için kötüye kullanılırsa alacaklılara iptal davası açma imkanı tanınır.

Malvarlığı borcuna batık mirasçının alacaklılarına zarar vermek amacıyla mirası reddetmesi bu bakımdan önemlidir.

Defter tutma ve resmi tasfiye, mirasın geçmesinde sorumluluğu yönetmeye yarayan kurumlardır.

Mirasçı resmi defter tutulmasını isteyebilir.

Defter, terekenin aktif ve pasifini belirleyerek mirasçının bilinçli seçim yapmasına yardım eder.

Defter sonucunda mirasçı mirası reddedebilir, resmi tasfiye isteyebilir veya deftere göre kabul edebilir.

Deftere göre kabulde mirasçı yalnız deftere yazılmış borçlardan sorumlu olur; alacaklıların bildirim yükümlülüğü bu yüzden işlevseldir.

Resmi tasfiye ise mirasçıların kişisel sorumluluğunu engelleyen ve terekenin alacaklılar yararına tasfiye edilmesini sağlayan yoldur.

Resmi tasfiye tamamlanmadan mirasçıların tereke üzerinde serbestçe davranması sınırlanır.

Koruma önlemleri de mirasın geçmesi başlığında önemli yer tutar.

Mirasın açılması üzerine tereke mallarının korunması için mühürleme, yazım, resmi yönetim gibi önlemler alınabilir.

Özellikle mirasçılar arasında gaiplik, cenin, temsilci bulunmaması, mirasçıların belli olmaması veya terekenin yönetimsiz kalması gibi hallerde sulh mahkemesinin önlemleri terekenin dağılmasını önler.

Vasiyetnamelerin teslimi, açılması ve ilgililere bildirilmesi de mirasın geçmesinin usuli tarafıdır.

Miras sebebiyle istihkak davası, mirasçının tereke üzerindeki üstün hakkını korur.

Yasal veya atanmış mirasçı, terekeyi ya da bazı tereke mallarını elinde bulunduran kişiye karşı mirasçılıktaki üstün hakkını ileri sürerek dava açabilir.

Hakim bu davada mirasçılık sıfatına ilişkin uyuşmazlıkları da çözer ve istem üzerine güvence veya tapuya şerh gibi koruma önlemleri alabilir.

Dava kabul edilirse tereke veya mal zilyetlik hükümlerine göre verilir; davalı tereke malını zamanaşımıyla kazandığını ileri süremez.

İyiniyetli davalıya karşı süre öğrenmeden itibaren bir yıl ve her halde ölüm veya vasiyetnamenin açılmasından itibaren on yıldır; iyiniyetli olmayanlara karşı süre yirmi yıldır.

Böylece mirasın geçmesi, ölümle başlayan fakat ret, tasfiye, koruma ve dava araçlarıyla dengelenen kapsamlı bir intikal rejimidir.

Bu yaprakta ret, defter ve tasfiye aynı çizgide düşünülmelidir: ölümle kazanım otomatik doğar, fakat mirasçı üç aylık ret süresi içinde borç riskinden uzaklaşabilir; resmi defter isteyerek aktif-pasif tablosunu görüp deftere göre kabul veya tasfiye yolunu seçebilir.

Sulh hakiminin koruma önlemleri, vasiyetnamenin teslimi ve açılması, bilinmeyen mirasçıların ilanla çağrılması ve miras sebebiyle istihkak davasında güvence ya da tapu şerhi gibi önlemler bu geçişin dağılmasını önler.

Böylece mirasın geçmesi yalnız intikal anı değil, terekenin hak sahibine güvenli biçimde ulaştırılmasıdır.

Vasiyet alacaklısının durumu mirasçıdan ayrıdır.