Hâkim-Savcı Medeni Hukuk Evlenme ve Koşulları Konu Anlatımı

Evlenme ve koşulları, aile hukukunda hem kişisel iradeyi hem kamu düzenini ilgilendiren bir kurum olarak düzenlenir.

Evlenmenin kurulabilmesi için tarafların yalnız birbirleriyle evlenmek istemesi yetmez; kanunun aradığı ehliyet, engel bulunmaması, başvuru, belge incelemesi ve tören şartlarının da tamamlanması gerekir.

Evlenme ehliyetinde ilk ölçüt yaştır.

Erkek veya kadın on yedi yaşını doldurmadıkça evlenemez.

Bunun istisnası dar tutulmuştur: hâkim, olağanüstü durumlarda ve pek önemli bir sebeple on altı yaşını doldurmuş kişinin evlenmesine izin verebilir; imkan varsa karardan önce ana, baba veya vasi dinlenir.

Ayırt etme gücü de temel koşuldur; ayırt etme gücü bulunmayanlar evlenemez.

Küçükler ve kısıtlılar ise yasal temsilcilerinin izni olmadan evlenemez; haklı sebep olmaksızın izin verilmezse hâkim, temsilciyi dinledikten sonra başvuran küçük veya kısıtlının evlenmesine izin verebilir.

Evlenme engelleri, evlilik kurumunun korunması için konulmuş sınırlardır.

Hısımlık engelinde üstsoy ile altsoy, kardeşler, amca, dayı, hala ve teyze ile yeğenleri arasında evlenme yasaktır.

Kayın hısımlığı evlilik sona erse bile belirli yönden etkisini sürdürür; eşlerden biri ile diğerinin üstsoyu veya altsoyu arasında evlenme olmaz.

Evlat edinme ilişkisi de engel doğurur; evlat edinen ile evlatlık veya bunlardan biri ile diğerinin altsoyu ve eşi arasında evlenme yasaktır.

Önceki evlilik bakımından yeniden evlenmek isteyen kişi önceki evliliğin sona erdiğini ispat etmelidir.

Gaipliğe karar verilen kişinin eşi, evliliğin feshine mahkemece karar verilmedikçe yeniden evlenemez.

Kadın için evliliğin sona ermesinden başlayarak üç yüz günlük bekleme süresi öngörülmüştür; doğumla süre biter ve gebe olunmadığının anlaşılması ya da eski eşlerin yeniden evlenmek istemesi halinde mahkeme bu süreyi kaldırır.

Akıl hastalığı bakımından ise evlenmede tıbbi sakınca bulunmadığı resmi sağlık kurulu raporuyla anlaşılmadıkça evlenme mümkün değildir.

Evlenme başvurusu, birbiriyle evlenecek erkek ve kadının içlerinden birinin oturduğu yer evlendirme memurluğuna birlikte başvurmasıyla başlar.

Belediyelerde belediye başkanı veya görevlendirdiği memur, köylerde muhtar evlendirme memurudur.

Başvuru yazılı veya sözlü olabilir; ancak kimlik, nüfus kayıt örneği, önceki evlilik sona ermişse buna ilişkin belge, küçük veya kısıtlı için onaylı izin belgesi ve evlenmeye engel hastalık bulunmadığını gösteren sağlık raporu verilmelidir.

Evlendirme memuru başvuruyu ve belgeleri inceler; eksiklik varsa tamamlatır.

Usule aykırılık, ehliyetsizlik veya yasal engel varsa başvuruyu reddeder ve durumu yazıyla bildirir.

Redde karşı mahkemeye başvurulabilir.

Koşullar varsa memur evlenme gününü bildirir veya evlenme izni belgesi verir; bu belge altı ay içinde herhangi bir evlendirme memuru önünde evlenme imkanı sağlar.

Koşulların bulunmadığı anlaşılırsa veya belgelerin verilmesinden itibaren altı ay geçerse tören yapılamaz.

Evlenme töreni evlendirme memuru ve ayırt etme gücüne sahip ergin iki tanık önünde açık olarak yapılır.

Memur taraflara birbirleriyle evlenmek isteyip istemediklerini sorar; evlenme, olumlu sözlü cevapların verildiği anda oluşur.

Memurun kanuna uygunluğu açıklaması ve tören sonunda aile cüzdanı vermesi tören düzeninin parçalarıdır.

Dinî tören aile cüzdanı gösterilmeden yapılamaz, fakat evlenmenin geçerliliği dinî törene bağlı değildir.

Bu hüküm, resmi evlenme töreninin kurucu nitelikte olduğunu açıklar.

Törenin açık yapılması, yetkili memur önünde gerçekleşmesi ve iki tanığın ayırt etme gücüne sahip ergin kişiler olması, evlenmenin kişisel rızaya ve resmi güvenceye bağlandığını gösterir.

Tarafların olumlu sözlü cevapları verilince evlenme oluştuğundan, şekil kuralları yalnız dış görünüş değil, evliliğin hukuki doğum anını belirleyen kurallardır.

Geçersizlik rejiminde mutlak butlan sebepleri evlenme sırasında mevcut evlilik, sürekli ayırt etme gücü yoksunluğu, evlenmeye engel akıl hastalığı ve yasak hısımlıktır.

Mutlak butlan davasını Cumhuriyet savcısı re'sen açar; ilgisi olan herkes de açabilir.

Ancak sona ermiş bir evliliğin mutlak butlanı Cumhuriyet savcısı tarafından re'sen dava edilemez; ilgililerin karar isteme hakkı saklıdır.

Ayırt etme gücünün sonradan kazanılması veya akıl hastalığının iyileşmesi halinde davayı yalnız bu durumdaki eş açabilir.

Evliyken yeniden evlenen kişinin önceki evliliği butlan kararından önce sona ermişse ve ikinci evlilikte diğer eş iyi niyetliyse, bu evlenmenin butlanına karar verilemez.

Nispi butlanda ise geçici ayırt etme gücü yoksunluğu, evlenme iradesinde veya eşin önemli niteliğinde yanılma, namus ve onura ya da ağır sağlık tehlikesine ilişkin aldatma, yakın ve ağır tehlikeyle korkutma ya da yasal temsilci izinsizliği söz konusudur.

İptal hakkı sebebin öğrenilmesinden veya korkunun kalkmasından başlayarak altı ay ve her halde evlenmeden beş yıl geçmekle düşer.

Batıl evlilik bile hâkim kararına kadar geçerli evliliğin sonuçlarını doğurur; butlan kararı çocuklar ve iyi niyetli eş bakımından ayrıca korunmuş sonuçlar yaratır.

Bekleme süresine uymama veya yetkili memur önünde yapılmış evlilikte diğer şekil kurallarına uyulmaması ise evlenmenin butlanını gerektirmez.

Butlan kararının sonuçları, geçersizlik kurumunun aile hukukunda neden kendine özgü olduğunu gösterir.

Mahkemece butlanına karar verilen evlilikten doğan çocuklar, ana ve baba iyi niyetli olmasa bile evlilik içinde doğmuş sayılır ve çocuklarla ana baba arasındaki ilişkilerde boşanma hükümleri uygulanır.