Hâkim-Savcı Medeni Hukuk Mirasın Paylaşılması Konu Anlatımı

Mirasın paylaşılması, mirasın ölümle mirasçılara geçmesinden sonra terekenin fiilen ve hukuken paylara ayrılması sürecidir.

Birden çok mirasçı varsa mirasın geçmesiyle birlikte paylaşmaya kadar mirasçılar arasında miras ortaklığı doğar.

Bu ortaklık, terekedeki bütün hak ve borçları kapsar.

Mirasçılar terekeye elbirliğiyle sahip olur; sözleşme veya kanundan doğan temsil ve yönetim yetkileri dışında terekeye ait haklar üzerinde birlikte tasarruf ederler.

Bu yapı paylı mülkiyetten farklıdır, çünkü miras ortaklığında mirasçıların tek tek mallar üzerinde belirlenmiş payları yoktur; pay, paylaşma sonunda somutlaşır.

Miras ortaklığı süresince her mirasçı terekedeki hakların korunmasını isteyebilir ve sağlanan korumadan bütün mirasçılar yararlanır.

Bir mirasçı ödemeden aciz haldeyse diğer mirasçılar mirasın açılması üzerine haklarının korunması için gerekli önlemleri sulh mahkemesinden isteyebilir.

Mirasçıların tereke borçlarından müteselsilen sorumlu olması da paylaşma öncesi dönemin önemli sonucudur.

Kanun, ana baba veya büyük ana büyük baba ile birlikte yaşayan ve emeğini ya da gelirini aileye özgüleyen ergin çocuk ve torunlar için uygun tazminatın, terekeyi borca batık hale getirmemek şartıyla tereke borcu sayılacağını da düzenler.

Paylaşmayı isteme hakkı temel ilkedir.

Mirasçılardan her biri, sözleşme veya kanun gereğince ortaklığı sürdürmekle yükümlü değilse her zaman paylaşma isteyebilir.

Belirli malların aynen, mümkün değilse satış yoluyla paylaştırılması sulh mahkemesinden istenebilir.

Hakim, terekenin tamamını ve malların her birini gözeterek olanak varsa taşınmazın bütününü bir mirasçıya verebilir; değer farkı para ödenerek denkleştirilir.

Paylaşmanın hemen yapılması malın veya terekenin değerini önemli ölçüde azaltacaksa paylaşma ertelenebilir.

Mirasın açıldığı tarihte mirasçı olabilecek cenin varsa paylaşma doğuma kadar ertelenir; muhtaç ana doğuma kadar geçim giderlerinin terekeden sağlanmasını isteyebilir.

Elbirliği mülkiyetinin paylı mülkiyete dönüştürülmesi de paylaşmaya yaklaşan bir ara çözümdür.

Bir mirasçı terekeye dahil malların tamamı veya bir kısmında elbirliğinin paylı mülkiyete çevrilmesini isterse sulh hakimi diğer mirasçıları çağırır.

Haklı itiraz yoksa veya süresinde paylaşma davası açılmazsa dönüşüme karar verilir.

Paylaşmanın nasıl yapılacağı konusunda yasal ve atanmış mirasçılar aynı kurallara tabidir.

Aksine düzenleme yoksa mirasçılar paylaşmanın yöntemini serbestçe kararlaştırır.

Tereke mallarına zilyet olan veya mirasbırakana borçlu bulunan mirasçı, paylaşma sırasında eksiksiz bilgi vermelidir.

Mirasbırakan ölüme bağlı tasarrufuyla payların nasıl oluşturulacağına ilişkin kurallar koyabilir; bu kurallar, kastedilmemiş eşitsizliklerde denkleştirme imkanı saklı kalmak üzere bağlayıcıdır.

Bir tereke malının mirasçıya özgülenmesi, aksi anlaşılmadıkça belirli mal vasiyeti değil, paylaştırma kuralı sayılır.

Payların oluşturulmasında mirasçılar anlaşamazsa sulh mahkemesi devreye girer; hakim yerel adetleri, mirasçıların kişisel durumlarını ve çoğunluğun arzusunu dikkate alır.

Özgüleme anlaşmayla yapılır, olmazsa kura çekilir.

Değerinde önemli azalma olmadan bölünemeyen mal bütün olarak bir mirasçıya özgülenir; uyuşma sağlanamazsa satılır ve bedeli bölüştürülür.

Sağ kalan eş bakımından aile konutu ve ev eşyası özel öneme sahiptir.

Terekeye dahil ev eşyası veya birlikte yaşanan konut varsa sağ kalan eş miras hakkına mahsuben bunlar üzerinde mülkiyet isteyebilir; haklı sebepler varsa mülkiyet yerine intifa veya oturma hakkı tanınabilir.

Miras paylaşmasında denkleştirme, yasal mirasçıların miras payına mahsuben aldıkları sağlararası karşılıksız kazandırmaları terekeye geri vermesini sağlar.

Altsoya çeyiz, kuruluş sermayesi, malvarlığı devri veya borçtan kurtarma gibi kazandırmalar, aksi açıkça belirtilmedikçe denkleştirmeye tabidir.

Geri verme aynen veya değer mahsubuyla yapılabilir; eğitim giderlerinde alışılmış ölçüyü aşan kısım, olağan hediyelerde ise denkleştirme dışı olma ilkesi uygulanır.

Paylaşma sözleşmesi yazılı şekle bağlıdır.

Miras payının devri mirasçılar arasında yazılı, üçüncü kişiyle yapılırsa noterlikçe düzenleme şeklinde olmalıdır; üçüncü kişi paylaşmaya katılmaz, sadece sonuçta özgülenen payı isteme hakkı kazanır.

Paylaşma tamamlandıktan sonra mirasçılar paylarına düşen mallar için satım hükümlerine göre birbirlerine karşı sorumludur.

Üçüncü kişilere karşı ise alacaklı rıza göstermedikçe tereke borçlarından paylaşmadan sonra da bütün malvarlıklarıyla müteselsilen sorumlu olurlar; teselsül paylaşma veya muacceliyet tarihinden başlayarak beş yıl sonunda sona erer.

Bu nedenle paylaşma yalnız mal dağıtımı değil, bilgi verme, denkleştirme, şekil ve sorumluluk sonuçları olan bütünlüklü bir tasfiye aşamasıdır.

Bu yaprakta paylaşma, ortaklığın dağıtılması kadar borç ve bilgi düzenidir.

Mirasçıların eksiksiz bilgi verme yükümlülüğü, denkleştirme hesabı, yazılı paylaşma sözleşmesi ve miras payı devrindeki şekil şartları payların rastgele oluşmasını engeller.

Paylaşma tamamlandıktan sonra satım hükümlerine dayalı garanti, alacakların varlığı ve borçlunun ödeme gücü için özel sorumluluk, üçüncü kişilere karşı ise alacaklı rızası yoksa beş yıl süren müteselsil borç sorumluluğu devam eder.