Hâkim-Savcı Medeni Hukuk Dernek ve Vakıflar Konu Anlatımı

Dernek ve vakıf arasındaki temel fark, tüzel kişiliğin dayandığı merkezde görülür.

Dernek kişi topluluğudur; gerçek veya tüzel en az yedi kişinin kazanç paylaşma dışında belirli ve ortak bir amacı gerçekleştirmek için bilgi ve çalışmalarını sürekli olarak birleştirmesi gerekir.

Bu tanım, derneğin ortak emek ve örgütlenme üzerinden kurulduğunu gösterir.

Herkes önceden izin almadan dernek kurma hakkına sahiptir, fakat kurucuların fiil ehliyetine sahip olması aranır.

Derneğin tüzüğü bulunur; tüzükte ad, amaç, gelir kaynakları, üyelik koşulları, organlar, örgüt ve geçici yönetim kurulu gösterilir.

Tüzük emredici hükümlere aykırı olamaz ve düzenlenmeyen konularda kanun hükümleri devreye girer.

Dernek, kuruluş bildirimi, tüzük ve gerekli belgelerin yerleşim yerindeki en büyük mülki amire verildiği anda tüzel kişilik kazanır.

Sonradan yapılan idari inceleme, belgelerin ve tüzüğün hukuka uygunluğunu denetler; kanuna aykırılık veya eksiklik giderilmezse fesih davası süreci doğabilir.

Dernek üyeliği özgürlük esasına bağlıdır.

Hiç kimse derneğe üye olmaya zorlanamaz; hiçbir dernek de üye kabul etmeye zorlanamaz.

Fiil ehliyetine sahip gerçek kişiler ve tüzel kişiler derneğe üye olabilir.

Yazılı başvuru yönetim kurulunca en çok otuz gün içinde karara bağlanır ve kabul edilen üye deftere kaydedilir.

Üyelik, gerekli niteliklerin kaybedilmesiyle kendiliğinden sona erebilir; üye yazılı bildirimle ayrılabilir veya tüzükte gösterilen ya da haklı sebep oluşturan durumlarda çıkarılabilir.

Üyelerin eşit haklara sahip olması, ayrımcı uygulama yapılamaması, faaliyetlere ve yönetime katılma hakkı, buna karşılık ödenti verme ve dernek düzenine sadakat yükümlülüğü dernek içi statünün ana çizgisidir.

Zorunlu organlar genel kurul, yönetim kurulu ve denetim kuruludur.

Genel kurul en yetkili karar organı olarak üyelerden oluşur; yönetim kurulu yürütme ve temsil organıdır; denetim kurulu ise denetimi tüzükteki esaslara göre yapar.

Derneğin karar düzeni de kanunda ayrıntılıdır.

Olağan genel kurul toplantılarının en geç üç yılda bir yapılması zorunludur.

Genel kurul, kural olarak katılma hakkı bulunan üyelerin salt çoğunluğuyla; tüzük değişikliği ve fesih gibi ağır kararlar için üçte iki katılımla toplanır.

Kararlar toplantıya katılanların salt çoğunluğuyla alınır; tüzük değişikliği ve fesih için üçte iki çoğunluk gerekir.

Kanuna veya tüzüğe aykırı genel kurul kararlarına karşı belirli sürelerde iptal davası açılabilir.

Dernek amacın gerçekleşmesi, gerçekleşmesinin imkansız hale gelmesi, sürenin dolması, ilk genel kurulun süresinde yapılmaması, zorunlu organların oluşturulamaması, borç ödemede aciz veya olağan genel kurulun iki kez yapılamaması gibi sebeplerle kendiliğinden sona erebilir; genel kurul her zaman fesih kararı verebilir; amaç kanuna veya ahlaka aykırı hale gelirse mahkeme kararıyla fesih mümkündür.

Derneklerin dışa dönük faaliyeti, kuruluş amacının tüzükte gösterilen çalışma konuları ve biçimleri doğrultusunda yürütülmesine bağlanır.

Yasaklanan veya izne bağlı faaliyetlerde özel kamu hukuku hükümleri saklıdır; yasak ve sınırlamalara aykırılık halinde mahkemece faaliyetten alıkoyma kararı verilebilir.

Dernekler amaçlarını gerçekleştirmek için uluslararası faaliyette ve işbirliğinde bulunabilir, yurt dışında şube açabilir ve yabancı kuruluşlara üye olabilir.

Yabancı derneklerin Türkiye'de faaliyeti ise İçişleri Bakanlığının iznine bağlanmıştır.

Türkiye'de yerleşme hakkına sahip yabancı gerçek kişiler dernek kurabilir veya derneklere üye olabilir; onursal üyelikte bu koşul aranmaz.

Dernekler gerekli görülen yerlerde genel kurul kararıyla şube açabilir; federasyonlar aynı amaçlı en az beş derneğin, konfederasyonlar aynı amaçlı en az üç federasyonun bir araya gelmesiyle kurulur.

Gelirler üye ödentileri, faaliyet gelirleri, malvarlığı gelirleri, bağış ve yardımlardan oluşur.

Vakıf ise kişi topluluğu değil, belirli ve sürekli bir amaca özgülenen mal ve haklar topluluğudur.

Bir malvarlığının bütünü, gerçekleşmiş veya gerçekleşeceği anlaşılan gelirler ve ekonomik değeri olan haklar vakfedilebilir.

Vakıf kurma iradesi resmi senetle veya ölüme bağlı tasarrufla açıklanır; vakıf, yerleşim yeri mahkemesi nezdindeki sicile tescille tüzel kişilik kazanır.

Vakıf senedinde ad, amaç, özgülenen mal ve haklar, örgütlenme ve yönetim şekli ile yerleşim yeri gösterilir.

Amaç ve özgülenen mal yeterince belirlenmişse diğer eksiklikler başvurunun reddini zorunlu kılmaz; eksiklikler mahkemece tamamlatılabilir.

Özgülenen mallar ve haklar tüzel kişiliğin kazanılmasıyla vakfa geçer.

Vakıfta bir yönetim organı zorunludur ve vakıf senedi başka organlar da öngörebilir.

Vakıfların amacı, malların amaca uygun yönetilip yönetilmediği ve gelirlerin amaca uygun harcanıp harcanmadığı Vakıflar Genel Müdürlüğü ve üst kuruluşlarca denetlenir.

Durum ve koşullar vakfedenin iradesiyle bağdaşmayacak biçimde değişirse mahkeme, yönetim organı veya denetim makamının başvurusu üzerine amacı, örgütü veya özgülenen mal ve hakların değerlendirilmesini değiştirebilir.

Amacın gerçekleşmesi imkansız hale gelir ve değişiklik de mümkün olmazsa vakıf sona erer; yasak amaç veya faaliyet söz konusuysa dağıtma kararı verilebilir.

Vakıf düzeninde malvarlığının amaca bağlılığı dernek üyeliğinden farklı bir ağırlığa sahiptir.

Vakıfta üyelik merkezli bir irade topluluğu değil, vakfedenin belirli ve sürekli amaca özgülediği değerlerin yönetimi vardır.