Hâkim-Savcı Medeni Hukuk Ölüme Bağlı Tasarruflar Konu Anlatımı

Ölüme bağlı tasarruflar, mirasbırakanın ölümden sonra tereke üzerindeki hukuki sonucu kendi iradesiyle şekillendirmesini sağlar.

Bu alan, yasal mirasçılıktan farklıdır: yasal mirasçılık kanunun otomatik paylaştırma düzenidir, ölüme bağlı tasarruf ise mirasbırakanın tasarruf özgürlüğü içinde yaptığı iradi düzenlemedir.

Ancak bu özgürlük sınırsız değildir.

Bir yandan ehliyet ve şekil kuralları tasarrufun geçerli doğmasını sağlar; diğer yandan saklı pay hükümleri, belirli mirasçıların korunmuş paylarını aşan tasarruflara karşı denge kurar.

Vasiyetname ile miras sözleşmesi arasındaki temel fark da burada görünür.

Vasiyet tek taraflı bir ölüme bağlı tasarruftur; miras sözleşmesi ise sözleşmesel bağlılık doğurur ve daha ağır ehliyet koşullarına tabidir.

Vasiyet yapabilmek için ayırt etme gücü ve on beş yaşın doldurulması yeterlidir.

Miras sözleşmesi yapabilmek için ayırt etme gücünün yanında ergin olmak ve kısıtlı bulunmamak gerekir.

İrade sakatlığı, ölüme bağlı tasarruflarda özel sonuç doğurur.

Mirasbırakan yanılma, aldatma, korkutma veya zorlama etkisi altında tasarruf yapmışsa tasarruf geçersizdir; fakat yanılmayı veya aldatmayı öğrendiği ya da korkutma veya zorlamadan kurtulduğu günden başlayarak bir yıl içinde tasarruftan dönmezse tasarruf geçerli sayılır.

Kişi veya şeyin belirtilmesindeki açık yanılmada ise gerçek arzu kesin biçimde tespit edilebiliyorsa tasarruf bu arzuya göre düzeltilir.

Tasarrufun içerik bakımından başlıca türü mirasçı atamadır.

Mirasbırakan mirasının tamamı veya belli bir oranı için bir ya da birden çok kişiyi mirasçı atayabilir; bir kişiye mirasın tamamını veya oranını alma sonucu bağlayan her tasarruf mirasçı atama sayılır.

Belirli mal bırakma ise kişiyi mirasçı yapmadan ona belirli bir kazandırma sağlar.

Bu kazandırma bir malın mülkiyeti, terekenin tamamı veya bir kısmı üzerinde intifa, tereke değeri üzerinden edim, irat bağlama veya borçtan kurtarma biçiminde olabilir.

Bırakılan belirli mal terekede yoksa, tasarruftan aksi anlaşılmadıkça yükümlüler borçtan kurtulur.

Yedek mirasçı atamada mirasbırakan, atadığı mirasçının kendisinden önce ölmesi veya mirası reddetmesi ihtimaline karşı onun yerine geçecek kişiyi belirler.

Artmirasçı atamada ise önmirasçı mirası kazanır ama belirlenen anda artmirasçıya geçirmekle yükümlü olur.

Önmirasçı atanmış mirasçı gibi kazanır; artmirasçı geçiş anında sağ ise mirası kazanır.

Mirasbırakan tasarruf edilebilir kısmı vakfa özgüleyebilir; vakıf ancak kanuni koşullarla tüzel kişilik kazanır.

Miras sözleşmesiyle mirasbırakan mirasını veya belirli malını sözleşme yaptığı kimseye ya da üçüncü kişiye bırakma yükümlülüğü altına girebilir.

Buna rağmen malvarlığında eskisi gibi tasarruf edebilir; fakat sözleşme yükümlülüğüyle bağdaşmayan ölüme bağlı tasarruflara veya bağışlamalara itiraz edilebilir.

Mirastan feragat sözleşmesi ise mirasçı ile mirasbırakan arasında yapılır; karşılıklı veya karşılıksız olabilir ve feragat eden mirasçılık sıfatını kaybeder.

Karşılık alınarak yapılan feragat, sözleşmede aksi yoksa feragat edenin altsoyu için de sonuç doğurur.

Şekil kuralları tasarrufun güvenilirliğini sağlar.

Vasiyet resmi şekilde, el yazısıyla veya sözlü yapılabilir.

Resmi vasiyetname iki tanıkla resmi memur önünde düzenlenir; el yazılı vasiyetnamenin tarih içermesi, baştan sona mirasbırakanın el yazısıyla yazılması ve imzalanması gerekir.

Sözlü vasiyet ancak yakın ölüm tehlikesi, ulaşımın kesilmesi, hastalık, savaş gibi olağanüstü durumlar yüzünden diğer şekiller kullanılamıyorsa mümkündür.

Miras sözleşmesi resmi vasiyetname şeklinde düzenlenir ve taraflar arzularını resmi memura aynı zamanda bildirip senedi memur ve tanıklar önünde imzalar.

Bu nedenle ölüme bağlı tasarruflarda geçerlilik, irade, ehliyet, şekil ve saklı pay sınırının birlikte incelenmesine bağlıdır.

Vasiyet şekilleri ile miras sözleşmesi sınırı birlikte okunmalıdır.

Resmi vasiyetname, el yazılı vasiyetname ve sözlü vasiyet m. 531-544 içinde ayrıntılıdır; miras sözleşmesinin resmi vasiyetname biçiminde yapılacağı bilgisi mapped TMK metninde hemen sonraki maddede başlar.

Bu nedenle bu yaprakta resmi şekil, miras sözleşmesi ehliyeti ve olumlu miras sözleşmesi-feragat ayrımı kaynak sınırı belirtilerek öğretilir; başka kanun ayrıntıları bu medeni hukuk yaprağına taşınmaz.

Dönme bakımından yeni vasiyetname, yok etme ve önceki vasiyetle bağdaşmayan sonraki tasarruf ayrımı somut olayda ayrı ayrı denenmelidir.

İptal ve dönme ayrımı ayrıca tutulmalıdır.

Ehliyet yokluğu, irade sakatlığı, hukuka veya ahlaka aykırı içerik ve şekil eksikliği sonraki maddelerde iptal davası sebebi olarak karşımıza çıkar; m. 502-544 içinde ise tasarrufun baştan kurulma şartları ve vasiyetten dönme yolları öğretilir.

Mirasçı atama tereke oranına katılma sağlar; belirli mal bırakma ise vasiyet alacaklısı lehine istem doğurur.

Yedek mirasçı ihtimal boşluğunu kapatır, artmirasçı ise önmirasçı üzerinde devretme yükümlülüğü kurar.

Resmi vasiyetnamede memur, tanık ve katılma yasakları; el yazılı vasiyette tarih, el yazısı ve imza; sözlü vasiyette olağanüstü durum ve mahkemeye ulaştırma birlikte aranır.

Bu ayrımlar yapılmadan yalnız "vasiyet var" demek geçerlilik sonucunu açıklamaz.