Hâkim-Savcı Medeni Hukuk Nafaka Konu Anlatımı

Nafaka, TMK’da tek biçimli bir borç olarak değil, aile bağından doğan farklı bakım ilişkilerine göre düzenlenen bir yardım yükümlülüğü olarak ortaya çıkar.

Çocuk bakım nafakası, soybağı ve velayet düzeniyle yakından bağlantılıdır; yardım nafakası ise hısımlar arasındaki dayanışmanın yoksulluğu önleme işlevini taşır.

Bu iki alanı karıştırmamak gerekir.

Çocuk bakım nafakasında esas olan çocuğun bakımı, eğitimi ve korunması için gerekli giderlerin ana ve baba tarafından karşılanmasıdır.

Yardım nafakasında ise odak, kişinin yardım edilmediği takdirde yoksulluğa düşecek olmasıdır.

Bu nedenle nafaka başlığı hem çocuğun üstün yararını hem de hısımlık ilişkilerinde asgari geçinmeyi güvenceye bağlayan bir özel hukuk kurumudur.

Çocuğun bakım ve eğitim giderleri bakımından kanun açık bir ana kural kurar: gerekli giderler ana ve baba tarafından karşılanır.

Ana ve baba yoksulsa, çocuğun özel durumu olağanüstü harcamalar gerektiriyorsa veya olağan dışı başka bir sebep varsa, hakim izniyle çocuğun mallarından bakım ve eğitime yetecek belirli miktar harcanabilir.

Burada çocuğun malvarlığı birinci kaynak değildir; asıl yükümlü ana ve babadır.

Çocuk mallarına başvuru istisnai ve hakim denetimine bağlıdır.

Bu yapı, nafakanın çocuğun ihtiyaçlarını karşılamayı amaçladığını, fakat çocuğun malvarlığının gelişigüzel tüketilmesine izin vermediğini gösterir.

Bakım borcunun süresi çocuk nafakasının ayırt edici noktalarındandır.

Ana ve babanın bakım borcu kural olarak çocuğun ergin olmasına kadar devam eder.

Ancak çocuk ergin olduğu halde eğitimi devam ediyorsa, ana ve baba durum ve koşullara göre kendilerinden beklenebilecek ölçüde olmak üzere eğitim sona erinceye kadar çocuğa bakmakla yükümlüdür.

Bu hüküm, erginlikle birlikte her durumda bakım borcunun kesilmediğini gösterir.

Devam eden eğitim, ana babanın ekonomik gücü ve somut koşullar birlikte değerlendirilir.

Dolayısıyla ergin çocuk için nafaka otomatik değil, eğitimin sürmesi ve ana babadan beklenebilirlik ölçüsüyle bağlıdır.

Çocuk nafakası davasını kimin açabileceği de önemlidir.

Küçüğün günlük bakımını fiilen üstlenen ebeveyn, bakım yükünü paylaşmayan diğer ebeveyne karşı çocuk adına dava yoluna gidebilir.

Ayırt etme gücüne sahip olmayan küçük için gereken hallerde atanacak kayyım veya vasi de dava açabilir.

Ayırt etme gücüne sahip küçük ise bizzat nafaka davası açabilir.

Bu düzenleme, nafaka alacağının çocuğun ihtiyacına bağlı olduğunu, fakat dava yolunun çocuğu fiilen koruyan kişiler aracılığıyla işletilebildiğini gösterir.

Soybağının henüz kesinleşmediği durumlarda da kanun geçici koruma sağlar: babalık davasıyla birlikte nafaka istenir ve hakim babalık olasılığını kuvvetli bulursa hükümden önce uygun nafakaya karar verebilir.

Nafaka miktarı belirlenirken tek ölçü ödeme gücü değildir.

Hakim çocuğun ihtiyaçlarını, ana ve babanın hayat koşullarını, ödeme güçlerini ve çocuğun gelirlerini birlikte dikkate alır.

Nafaka her ay peşin ödenir.

İrat biçiminde ödenmesine karar verilen nafakada hakim, istem halinde gelecek yıllarda tarafların sosyal ve ekonomik durumlarına göre ne miktarda ödeme yapılacağını da karara bağlayabilir.

Durum değişirse, istem üzerine nafaka yeniden belirlenebilir veya kaldırılabilir.

Bu yüzden nafaka hükmü donmuş bir borç miktarı değildir; çocuğun ihtiyacı, gelir durumu veya ana babanın mali koşulları değiştiğinde mahkeme kararıyla uyarlanabilir.

Nafaka davası açıldığında geçici önlemler de gündeme gelir.

Hakim, davacının istemi üzerine dava süresince gerekli önlemleri alır.

Soybağı sonradan belirlenirse veya babalık olasılığı güçlü görülürse, davalıdan çocuğun dava süresindeki ihtiyacını karşılayacak tutarı geçici şekilde ödeme ya da mahkemenin uygun gördüğü yere yatırma istenebilir.

Ana ve baba nafaka yükümlülüklerini sürekli ve ısrarlı biçimde yerine getirmezse ya da kaçma hazırlığı, malları gelişigüzel harcama veya heba etme gibi haller varsa hakim gelecekteki nafaka yükümlülükleri için uygun güvence sağlanmasına veya başka önlemler alınmasına karar verebilir.

Bu kurallar, nafakanın yalnız hüküm kurulunca anlam kazanan bir alacak olmadığını; dava ve tahsil riski süresince de korunması gereken bir ihtiyaç ilişkisi olduğunu gösterir.

Yardım nafakası çocuk bakım nafakasından farklıdır.

Herkes, yardım etmediği takdirde yoksulluğa düşecek üstsoyu, altsoyu ve kardeşlerine nafaka vermekle yükümlüdür.

Kardeşlerin yükümlülüğü refah içinde bulunmalarına bağlıdır.

Eş ile ana ve babanın bakım borçlarına ilişkin hükümler saklı tutulduğu için, yardım nafakası bu özel bakım borçlarının yerine geçmez; onların yanında genel hısımlık dayanışması olarak işler.

Dava mirasçılıktaki sıra gözetilerek açılır.

İstenen şey davacının geçinmesi için gerekli ve karşı tarafın mali gücüne uygun bir yardımdır.

Nafakanın bir veya birkaç yükümlüden istenmesi hakkaniyete aykırıysa hakim yükümlülüğü azaltabilir veya kaldırabilir.

Nafaka alacaklısına bakan resmi veya kamuya yararlı kurumlar da dava açabilir ve korunmaya muhtaç kişilerin bakımını sağlayan kurumlar yaptıkları masrafları nafaka yükümlüsü hısımlardan isteyebilir.