Hâkim-Savcı Medeni Hukuk Vesayet Konu Anlatımı

Vesayet, TMK sisteminde kişinin korunma ihtiyacını yalnız aile içi yardım düzeyinde bırakmayan, mahkeme denetimiyle yürütülen bir koruma rejimidir.

Konu, velayet altında bulunmayan küçüklerde kendiliğinden gündeme gelir; erginlerde ise kısıtlama sebeplerinin varlığı aranır.

Bu nedenle sınav sorusunda ilk ayrım, kişinin küçük mü ergin mi olduğu ve korunmanın vasiyle mi, kayyımla mı, yoksa yasal danışmanla mı sağlanacağıdır.

Vesayet organları vesayet daireleri ile vasi ve kayyımdan oluşur.

Kamu vesayetinde vesayet makamı sulh hukuk mahkemesi, denetim makamı asliye hukuk mahkemesidir.

Özel vesayet ise istisnai bir yoldur; korunacak kişinin menfaati özellikle bir işletmenin, ortaklığın veya benzeri işin sürdürülmesini haklı gösterirse aile meclisi kurulabilir.

Aile meclisinin güvence vermesi, denetim makamınca kurulması ve gerektiğinde değiştirilip sona erdirilebilmesi, özel vesayetin de denetimsiz bir aile içi alan olmadığını gösterir.

Vasi ile kayyımı karıştırmamak gerekir.

Vasi, vesayet altındaki küçüğün veya kısıtlının kişiliği ve malvarlığına ilişkin bütün menfaatlerini korur ve onu hukuki işlemlerde temsil eder.

Kayyım ise belirli bir işi görmek veya belirli bir malvarlığını yönetmek üzere atanır.

Kanunda aksi yoksa vasi hükümleri kayyıma da uygulanır; ancak kayyım atanması kural olarak kişinin fiil ehliyetini kaldırmaz.

Temsil kayyımı, yasal temsilci ile temsil edilen arasında menfaat çatışması olduğunda veya temsilci görevini yerine getiremediğinde önem kazanır.

Yönetim kayyımı ise sahipsiz, yönetimsiz veya hak sahipleri belirsiz malvarlığını korur.

Vesayeti gerektiren haller maddi sebep ve usul güvencesiyle birlikte okunmalıdır.

Velayet altında olmayan küçük vesayet altına alınır ve bu hali öğrenen resmi makamlar durumu vesayet makamına bildirmekle yükümlüdür.

Erginlerde akıl hastalığı veya akıl zayıflığı, kişinin işlerini görememesi, sürekli yardıma ihtiyaç duyması veya başkalarının güvenliğini tehlikeye sokması halinde kısıtlama sebebidir.

Savurganlık, alkol veya uyuşturucu bağımlılığı, kötü yaşam tarzı ya da kötü yönetim ise kişinin kendisini veya ailesini darlık ve yoksulluk tehlikesine düşürmesi ve sürekli korunma ihtiyacı doğurması halinde sonuç doğurur.

Hapis cezasında güncel metin, kişinin isteğiyle kısıtlama veya kayyım atanmasını; beş yıl ve üzeri kesinleşmiş hapis cezasında koruma gereği varsa istek aranmadan kısıtlamayı düzenler.

İstek üzerine kısıtlama ise yaşlılık, engellilik, deneyimsizlik veya ağır hastalık nedeniyle işlerini gerektiği gibi yönetemediğini ispat eden ergin için mümkündür.

Usul, kararın keyfi verilmesini önler.

Savurganlık, bağımlılık, kötü yaşam tarzı, kötü yönetim veya istek üzerine kısıtlamada kişi dinlenmeden karar verilemez.

Akıl hastalığı veya akıl zayıflığında resmi sağlık kurulu raporu aranır.

Kısıtlama kararı kesinleşince ilan edilir; fakat ayırt etme gücü bulunmamanın sonuçları ayrıca saklıdır.

Vesayet işlerinde yetki küçüğün veya kısıtlının yerleşim yerindeki vesayet dairelerindedir.

Vesayet altındaki kişi vesayet makamının izni olmadan yerleşim yerini değiştiremez; değişirse yeni yerin vesayet daireleri yetkili olur.

Vasi atanmasında görevi yapabilecek ergin kişi seçilir.

Haklı sebep yoksa eş veya yakın hısım önceliklidir; vesayet altına alınacak kişinin ya da ana babasının gösterdiği kişi de dikkate alınır.

Yerleşim yerinde oturan atanmış kişi kural olarak görevi kabul etmekle yükümlüdür.

Altmış yaşını dolduranlar, sürekli hastalık veya bedensel engel nedeniyle zorlanacak olanlar, çok sayıda çocuğun velisi olanlar, üzerinde vasilik görevi bulunanlar ve bazı kamu görevleri vasilikten kaçınabilir.

Kısıtlılar, kamu hizmetinden yasaklılar, menfaati korunacak kişiyle ciddi çatışanlar ve ilgili vesayet dairesi hakimleri vasi olamaz.

Atamaya karşı on günlük kaçınma ve itiraz düzeni, yanlış vasi seçimini denetim makamına taşıyan pratik bir güvencedir.

Vasinin göreve başlaması malvarlığı defteriyle somutlaşır.

Değerli eşya ve belgeler güvenli yere konulur, gereksiz paralar faiz getirecek şekilde değerlendirilir, güvensiz yatırımlar güvenliye çevrilir.

Taşınır ve taşınmaz satışları ancak menfaat gerektirirse ve vesayet makamının talimatıyla yapılır.

Vasi küçükte bakım ve eğitim, kısıtlıda koruma ve kişisel yardım görevini üstlenir.

Genel temsil yetkisi vardır; fakat vesayet altındaki kişi adına kefalet, vakıf kurma ve önemli bağış yasaktır.

Ayırt etme gücü bulunan kişinin önemli işlerde görüşü alınır, ancak bu görüş vasinin sorumluluğunu kaldırmaz.

İzin mekanizması vesayetin merkezidir.

Taşınmaz alımı, satımı, rehni, olağan yönetimi aşan taşınır ve hak devri, önemli yapı işleri, ödünç, kambiyo taahhüdü, uzun süreli kira, dava, sulh, tahkim, konkordato, mal rejimi sözleşmesi, mirasın paylaşılması, miras payının devri, hayat sigortası, kurum yerleştirme ve yerleşim yeri değişikliği vesayet makamı iznine bağlıdır.

Evlat edinme, vatandaşlığa girme veya çıkma, işletmenin devralınması ya da tasfiyesi, kişisel sorumluluk doğuran ortaklığa girme, mirasın kabulü veya reddi, miras sözleşmesi, küçüğün ergin kılınması ve vasiyle sözleşme gibi ağır işlemlerde vesayet makamından sonra denetim makamı izni de gerekir.

İzin alınmazsa işlem, vesayet altındaki kişinin vasinin izni olmadan yaptığı işlem gibi değerlendirilir.

Denetim yalnız izinle sınırlı değildir.

Ayırt etme gücü olan vesayet altındaki kişi ve ilgililer, vasinin işlemlerine karşı vesayet makamına şikayet edebilir; vesayet makamı kararlarına karşı on gün içinde denetim makamına itiraz edilebilir.

Vasi düzenli rapor ve hesap verir; vesayet makamı bunları kabul eder, reddeder veya düzeltilmesini ister.