Hâkim-Savcı Medeni Hukuk Evliliğin Genel Hükümleri Konu Anlatımı

Evliliğin genel hükümleri, evlenme anından sonra eşler arasındaki hukuki yaşamın nasıl kurulacağını gösterir.

Evlenmeyle birlikte yalnız bir statü değişikliği olmaz; eşler arasında evlilik birliği doğar.

Kanun bu birliği ortak sorumluluk olarak tanımlar.

Eşler birliğin mutluluğunu elbirliğiyle sağlamak, çocukların bakımına, eğitimine ve gözetimine birlikte özen göstermekle yükümlüdür.

Birlikte yaşama, sadakat ve yardım yükümlülükleri de aynı çekirdeğe bağlıdır.

Bu hükümler, evliliği taraflardan birinin tek yanlı yönetimine bırakmaz.

Oturulacak konut eşlerce birlikte seçilir, birlik birlikte yönetilir ve giderlere katılım eşlerin güçlerine göre emek ve malvarlığıyla gerçekleşir.

Böylece para getiren çalışma ile ev işleri, çocuk bakımı veya diğer emek katkıları aynı aile ekonomisi içinde değerlendirilmeye elverişli hale gelir.

Birliğin temsili, evliliğin üçüncü kişilerle ilişkisini düzenler.

Ortak yaşam devam ederken eşlerden her biri ailenin sürekli ihtiyaçları için evlilik birliğini temsil eder.

Bu, günlük ve süreklilik taşıyan aile ihtiyaçlarında üçüncü kişilerle işlem yapılabilmesini kolaylaştırır.

Ailenin diğer ihtiyaçlarında temsil daha sınırlıdır: diğer eşin veya haklı sebeple hâkimin yetkilendirmesi gerekir ya da birliğin yararı bakımından gecikmede sakınca bulunmalı ve diğer eşin hastalığı, başka yerde olması veya benzeri sebeple rızası alınamamalıdır.

Temsil yetkisi kullanıldığında eşler üçüncü kişilere karşı müteselsilen sorumlu olur.

Buna karşılık bir eş temsil yetkisi olmadan işlem yaparsa kural olarak kişisel sorumludur; fakat temsil yetkisinin aşıldığı üçüncü kişilerce anlaşılamayacak durumdaysa yine müteselsil sorumluluk doğabilir.

Eşlerden biri temsil yetkisini aşar veya kullanmada yetersiz kalırsa hâkim diğer eşin istemi üzerine bu yetkiyi kaldırabilir ya da sınırlayabilir; iyi niyetli üçüncü kişilere karşı sonuç için ilân gerekir.

Temsil yetkisinin kaldırılması veya sınırlandırılması, aile ihtiyaçlarını karşılamaya yönelik işlem güvenliği ile diğer eşin korunması arasındaki dengeyi kurar.

Yetkinin kaldırıldığını veya sınırlandığını istemde bulunan eş üçüncü kişilere kişisel duyuru yoluyla bildirebilir; fakat iyi niyetli üçüncü kişilere karşı sonuç doğması hâkimin kararının ilânına bağlıdır.

Koşullar değişirse temsil yetkisinin kaldırılması veya sınırlanması kararı da değiştirilebilir ve ilk karar ilân edilmişse değişiklik kararı da ilân olunur.

Bu mekanizma, temsil yetkisinin eşlerden birinin davranışı sebebiyle daraltılabileceğini, fakat üçüncü kişilerin iyi niyetinin de korunacağını gösterir.

Evlilik birliği böylece hem iç ilişki hem dış ilişki boyutuyla düzenlenir.

Eşlerin kişisel ve ekonomik özgürlüğü de genel hükümlerin parçasıdır.

Eşlerden her biri meslek veya iş seçiminde diğerinin iznini almak zorunda değildir; ancak seçim ve yürütme sırasında evlilik birliğinin huzuru ve yararı gözetilir.

Kanunda aksine hüküm yoksa eşler birbirleriyle ve üçüncü kişilerle her türlü hukuki işlemi yapabilir.

Bu serbesti aile konutu bakımından özel olarak sınırlandırılmıştır.

Aile konutu, evlilik birliğinin yaşam merkezi olduğu için eşlerden biri diğer eşin açık rızası bulunmadıkça aile konutuna ilişkin kira sözleşmesini feshedemez, konutu devredemez veya konut üzerindeki hakları sınırlayamaz.

Rıza alınamıyorsa ya da haklı sebep olmadan rıza verilmiyorsa hâkimin müdahalesi istenebilir.

Malik olmayan eş, aile konutu şerhini tapu müdürlüğünden isteyebilir.

Konut kira ile sağlanmışsa sözleşmenin tarafı olmayan eş, kiralayana bildirimle sözleşmenin tarafı haline gelir ve bildirimde bulunan eşle birlikte müteselsilen sorumlu olur.

Aile konutu koruması, eşlerden birinin tek başına yapacağı işlemin aile yaşamını ağır biçimde etkilemesini önlemeye yöneliktir.

Kira sözleşmesinin feshi, konutun devri veya konut üzerindeki hakların sınırlandırılması, yalnız malvarlığı işlemi gibi görülmez; bunlar ailenin yaşam alanını doğrudan ilgilendirir.

Bu nedenle açık rıza aranır.

Rızanın sağlanamaması durumunda hâkime başvurulabilmesi, rıza kurumunun keyfi engelleme aracına dönüşmesini de önler.

Malik olmayan eşin tapu kütüğüne şerh isteyebilmesi ise aile konutu niteliğinin üçüncü kişilere karşı görünür hale gelmesini sağlar.

Kiralanan konutta sözleşmenin tarafı olmayan eşin bildirimle taraf haline gelmesi, aile konutu korumasını yalnız mülkiyet ilişkilerine değil kira ilişkisine de taşır.

Birliğin korunması hükümleri, evlilik içi uyuşmazlığı doğrudan boşanma sonucuna bağlamadan önce hâkimin müdahale imkanlarını düzenler.

Evlilik birliğinden doğan yükümlülükler yerine getirilmezse veya birliğe ilişkin önemli bir konuda uyuşmazlık çıkarsa eşler ayrı ayrı veya birlikte hâkime başvurabilir.

Hâkim eşleri yükümlülükleri konusunda uyarır, uzlaştırmaya çalışır ve eşlerin ortak rızasıyla uzman kişilerin yardımını isteyebilir.

Gerektiğinde kanundaki önlemleri alır.

Eşler birlikte yaşarken hâkim, istem üzerine ailenin geçimi için her eşin yapacağı parasal katkıyı belirler; ev işleri, çocuk bakımı ve diğer eşin işinde karşılıksız çalışma bu katkı miktarında dikkate alınır.

Ortak hayat kişiliği, ekonomik güvenliği veya aile huzurunu ciddi biçimde tehlikeye düşürüyorsa eş ayrı yaşama hakkına sahiptir; haklı ara verme halinde parasal katkı, konut, ev eşyası ve malların yönetimi hakkında önlem alınabilir.

Giderlere katılma yükümlülüğü yerine getirilmezse hâkim borçlulara ödemenin diğer eşe yapılmasını emredebilir.

Ailenin ekonomik varlığı veya mali yükümlülüklerin yerine getirilmesi gerektiriyorsa belirli malvarlığı değerlerinde tasarruf diğer eşin rızasına bağlanabilir ve taşınmazlarda tapu şerhi verilebilir.

Koşullar değiştiğinde önlem değiştirilebilir veya kaldırılabilir.

Yetki hükümleri, bu koruma kararlarının nerede isteneceğini de belirler.