Hâkim-Savcı Medeni Hukuk Kişiliğin Korunması Konu Anlatımı

Kişiliğin korunması, gerçek kişinin hak sahibi olmasının ötesinde, kişiliğin çekirdek alanının vazgeçilemez ve hukuka aykırı saldırılara karşı savunulabilir olduğunu gösterir.

Türk Medeni Kanunu bu korumayı iki yönden kurar.

Önce kişinin kendi ehliyetleri ve özgürlükleri üzerinde sınırsız tasarruf edemeyeceğini belirtir; sonra üçüncü kişilerin kişilik hakkına yönelen saldırılarına karşı yargısal koruma yollarını düzenler.

Bu nedenle kişilik, malvarlığı gibi serbestçe elden çıkarılacak bir değer değil, hukuk düzeninin özel koruma tanıdığı temel bir alandır.

Kanun, kimsenin hak ve fiil ehliyetlerinden kısmen de olsa vazgeçemeyeceğini söyler.

Hak ehliyeti haklara ve borçlara ehil olmayı, fiil ehliyeti ise kişinin kendi fiilleriyle hak edinip borç altına girebilmesini ifade eder.

Kişi, bu ehliyetlerden vazgeçtiğini açıklasa bile hukuk düzeni böyle bir sonucu kabul etmez.

Çünkü ehliyetler, kişinin hukuk düzeninde kişi olarak tanınmasıyla yakından bağlantılıdır.

Kişinin kendi iradesiyle bu statüyü ortadan kaldırmasına veya daraltmasına izin verilmez.

Özgürlükler bakımından da benzer bir sınır vardır.

Kimse özgürlüklerinden vazgeçemez veya onları hukuka ya da ahlaka aykırı olarak sınırlayamaz.

Bu hüküm, sözleşme özgürlüğünün kişilik alanında mutlak olmadığını gösterir.

Kişi kendi rızasıyla bir taahhüt altına girmiş olsa bile, bu taahhüt özgürlüğün özünü ortadan kaldırıyor veya hukuka ya da ahlaka aykırı biçimde sınırlıyorsa korunmaz.

Kişiliğin korunması burada, kişinin kendisine karşı da işleyen bir güvence niteliği kazanır.

İnsan kökenli biyolojik maddelerle ilgili düzenleme, kişilik korumasının bedensel bütünlükle nasıl dengelendiğini gösterir.

İnsan kökenli biyolojik maddeler bakımından kanun, alma, aşılama ve nakil işlemlerini yazılı rızanın varlığına bağlayarak mümkün görür.

Ancak biyolojik madde verme borcu altına girmiş olan kişiden edimini yerine getirmesi istenemez; maddi ve manevi tazminat isteminde de bulunulamaz.

Kanun böylece rızaya değer verir, fakat bedene ilişkin edimi zorla ifa ettirilebilir bir borca dönüştürmez.

Bu alan, kişiliğin ekonomik borç ilişkilerinden daha güçlü korunduğunu açık biçimde ortaya koyar.

Kişilik hakkına saldırı halinde korumanın temel kuralı, hukuka aykırı olarak kişilik hakkına saldırılan kişinin hâkimden saldırıda bulunanlara karşı korunmasını isteyebilmesidir.

Kişilik hakkı zedelenen kişinin rızası, daha üstün nitelikte özel veya kamusal yarar ya da kanunun verdiği yetkinin kullanılması sebeplerinden biriyle saldırı haklı kılınmadıkça, kişilik haklarına yapılan her saldırı hukuka aykırıdır.

Bu yapı, saldırının varlığı ile hukuka aykırılığının birlikte değerlendirilmesi gerektiğini gösterir.

Her müdahale otomatik olarak korunmaz; fakat haklı kılma sebebi yoksa kişilik hakkı lehine koruma devreye girer.

Dava yolları yalnız zararın sonradan giderilmesine bağlı değildir.

Davacı saldırı tehlikesinin önlenmesini isteyebilir; bu, saldırı henüz gerçekleşmeden koruma sağlanabileceğini gösterir.

Sürmekte olan saldırıya son verilmesini de talep edebilir; bu yol, devam eden ihlalin kesilmesine yöneliktir.

Saldırı sona ermiş olsa bile etkileri devam ediyorsa, hukuka aykırılığının tespiti istenebilir.

Böylece kişilik hakkı koruması, tehlike, devam eden saldırı ve etkisi süren geçmiş saldırı için farklı işlevlere sahip araçlar sunar.

Kanun, korumanın görünür sonuçlarını da düzenler.

Davacı, düzeltmenin veya kararın üçüncü kişilere bildirilmesini ya da yayımlanmasını isteyebilir.

Kişilik hakkına saldırı çoğu zaman yalnız taraflar arasında kalmaz; üçüncü kişilerin bilgisi, algısı veya kayıtları üzerinde etki doğurabilir.

Bu nedenle kararın bildirilmesi veya yayımlanması, ihlalin sosyal ve hukuki etkisini gidermeye hizmet eder.

Kişilik koruması bu yönüyle yalnız mahkeme kararının taraflar arasında kalmasına razı olmaz; gerektiğinde düzeltici etkiyi dış dünyaya da taşır.

Maddi ve manevi tazminat istemleri saklıdır.

Ayrıca hukuka aykırı saldırı dolayısıyla elde edilmiş kazancın vekaletsiz iş görme hükümlerine göre verilmesi de talep edilebilir.

Manevi tazminat istemi, karşı tarafça kabul edilmedikçe devredilemez ve miras bırakan tarafından ileri sürülmedikçe mirasçılara geçmez.

Kişilik hakkını korumak isteyen davacı, başvurusunu kendi yerleşim yeri mahkemesine ya da davalının yerleşim yeri mahkemesine yöneltebilir.

Bütün bu hükümler birlikte, kişiliğin korunmasının önleyici, durdurucu, tespit edici ve giderici yolları aynı hukuki çerçevede topladığını gösterir.

Bu sistemde kişiliğin korunması hem ehliyet ve özgürlüklerin vazgeçilmezliğine hem de saldırıya karşı başvurulacak yollara dayanır.

Kişi, kendi kişiliğinin çekirdek unsurlarını hukuka veya ahlaka aykırı biçimde sınırlayamaz; üçüncü kişi de kişilik hakkına rıza, üstün yarar veya kanuni yetki bulunmadan müdahale edemez.

Saldırı tehlikesi, devam eden saldırı ve etkisi süren saldırı için ayrı istemlerin tanınması, korumanın yalnız geçmiş zararı parasal olarak karşılamayı hedeflemediğini gösterir.

Medeni Kanun kişiliği, ihlal ortaya çıkmadan önce korunabilecek, ihlal sürerken durdurulabilecek ve ihlalden sonra hukuki etkileri giderilebilecek bir değer olarak düzenler.