Hâkim-Savcı Medeni Hukuk Soybağı Konu Anlatımı

Soybağı, aile hukukunda çocuğun ana ve baba ile kurduğu hukuki bağı düzenler.

Kanun bu bağı farklı kaynaklara bağlar.

Çocuk ile ana arasında soybağı doğumla kurulur; bu yönüyle anaya ilişkin bağ doğal olaya doğrudan hukuki sonuç bağlar.

Baba ile soybağı ise üç ana yolla kurulur: ana ile evlilik, tanıma veya hâkim hükmü.

Bunlara ek olarak evlat edinme de soybağı kuran ayrı bir kurumdur.

Soybağı davalarında yetki, taraflardan birinin dava veya doğum sırasındaki yerleşim yeri mahkemesine tanınmıştır.

Yargılama usulünde hâkim maddi olguları kendiliğinden araştırır ve delilleri serbestçe takdir eder.

Taraflar ve üçüncü kişiler, sağlık bakımından tehlike yaratmayan ve soybağının belirlenmesi için zorunlu araştırma ve incelemelere rıza göstermekle yükümlüdür; davalının hakimin öngördüğü incelemeye rıza göstermemesi halinde, durum ve koşullara göre beklenen sonuç onun aleyhine doğmuş sayılabilir.

Kocanın babalığı karinesi, evlilikle soybağı kurulmasının merkezindedir.

Evlilik devam ederken veya evliliğin sona ermesinden başlayarak üç yüz gün içinde doğan çocuğun babası kocadır.

Üç yüz günlük süre geçtikten sonra doğan çocuğun kocaya bağlanması, ananın evlilik sırasında gebe kaldığının ispatıyla mümkündür.

Kocanın gaipliğinde süre ölüm tehlikesi veya son haber tarihinden işler.

Bu karine kesin değildir; koca, ana veya çocuk soybağının reddi davasıyla babalık karinesini çürütebilir.

Gebelik dönemi evlilik süresine rastlıyorsa, davacı konumundaki koca babalığın kendisine ait olmadığını kanıtlamak zorundadır.

Evlenmeden başlayarak en az yüz seksen gün geçtikten sonra ve evliliğin sona ermesinden başlayarak en çok üç yüz gün içinde doğan çocuk evlilik içinde ana rahmine düşmüş sayılır.

Çocuk evlenmeden önce veya ayrı yaşama sırasında ana rahmine düşmüşse davacının başka kanıt getirmesi gerekmez; ancak gebe kalma döneminde kocanın ana ile ilişkide bulunduğuna dair inandırıcı kanıtlar varsa karine korunur.

Soybağının reddinde süreler dikkatle izlenir.

Koca, doğumu ve baba olmadığını veya ananın gebe kaldığı sırada başka bir erkekle ilişkide bulunduğunu öğrendiği tarihten başlayarak bir yıl içinde dava açmalıdır.

Ana doğumdan, çocuk ergin olduğu tarihten başlayarak en geç bir yıl içinde dava açmak zorundadır; gecikme haklı sebebe dayanıyorsa bir yıllık süre sebebin ortadan kalktığı tarihte işlemeye başlar.

Karinelerin çakışması halinde kanun ikinci evliliğe öncelik verir: çocuk evliliğin sona ermesinden başlayarak üç yüz gün içinde doğmuş ve ana bu arada yeniden evlenmişse ikinci evlilikteki koca baba sayılır; bu karine çürütülürse ilk evlilikteki koca baba olur.

Kocanın ölmesi, gaipliği veya sürekli ayırt etme gücü kaybı gibi hallerde baba olduğunu iddia eden kişi, kocanın altsoyu, anası veya babası belirli koşullarla soybağının reddi davası açabilir.

Evlilik dışında doğan çocuk bakımından ana ve babanın sonradan evlenmesi de önemli sonuç doğurur; çocuk kendiliğinden evlilik içinde doğan çocuklara ilişkin hükümlere tabi olur ve bildirim yapılmamış olması bu sonucu engellemez.

Tanıma, babanın tek yanlı beyanıyla soybağı kurulmasını sağlar; ancak çocuk başka bir erkekle soybağına sahipse bu bağ geçersiz kılınmadıkça tanınamaz.

Tanıma, nüfus memuruna veya mahkemeye yazılı başvuru, resmi senet ya da vasiyetname beyanıyla yapılabilir.

Tanıyan küçük veya kısıtlıysa veli ya da vasisinin rızası gerekir.

Tanıma ilgili nüfus kayıtlarına bildirilir; çocuğa, anaya ve çocuk vesayet altındaysa vesayet makamına da bildirim yapılır.

Tanıyan, yanılma, aldatma veya korkutma sebebiyle tanımanın iptalini dava edebilir; ana, çocuk, çocuğun ölümü halinde altsoyu, Cumhuriyet savcısı, Hazine ve diğer ilgililer de tanımanın iptalini isteyebilir.

Babalık hükmünde ise çocuk ile baba arasındaki soybağının mahkemece belirlenmesini ana ve çocuk talep eder.

Dava babaya, baba ölmüşse mirasçılarına karşı açılır ve belirli mercilere ihbar edilir.

Davalının, çocuğun doğumundan önceki üç yüzüncü gün ile yüz sekseninci gün arasında ana ile ilişkide bulunması babalığa karine sayılır; fiili gebe kalma dönemi başka şekilde tespit edilirse aynı sonuç doğar.

Davalı baba olmasının imkansızlığını veya üçüncü kişinin baba olma olasılığının daha fazla olduğunu ispatlarsa karine etkisini yitirir.

Evlat edinme de soybağının kurulma yollarından biridir, fakat kendine özgü sıkı şartlara bağlıdır.

Küçüğün evlat edinilmesi, evlat edinen tarafından bir yıl bakılmış ve eğitilmiş olmasına, işlemin küçüğün yararına bulunmasına ve evlat edinenin diğer çocuklarının yararlarının hakkaniyete aykırı zedelenmemesine bağlıdır.

Eşler kural olarak birlikte evlat edinir; evli olmayanlar birlikte evlat edinemez.

Eşlerin en az beş yıldan beri evli olmaları veya otuz yaşını doldurmuş bulunmaları gerekir; eşlerden biri belirli süre ve yaş koşullarıyla diğerinin çocuğunu evlat edinebilir.

Evli olmayan kişi otuz yaşını doldurmuşsa tek başına evlat edinebilir.

Evlat edinilenin evlat edinenden en az on sekiz yaş küçük olması, ayırt etme gücüne sahip küçükte rıza ve ana babanın rızası temel koşullardır.