KPSS Lisans · Matematik

Faktöriyel Konu Anlatımı

Faktöriyel konusunun özeti ve anlatımı — KPSS Lisans Matematik dersi. Özet her zaman ücretsiz.

Kısaca

Faktöriyel, negatif olmayan bir tam sayı için tanımlanır: n!, 1'den n'ye kadar sayıların çarpımıdır ve 0!=1 kabul edilir. Temel bağıntı n!=n·(n-1)! olduğundan oranlarda büyük faktöriyel küçük olana kadar açılır; 10!/8!=10·9=90. Toplama ve çıkarmada faktöriyeller kendiliğinden sadeleşmez, ortak çarpan alınır. Bir tam sayının sondaki sıfır sayısı 2 ve 5 asal çarpanlarının küçük üssüdür. n! içinde 2 daha bol olduğundan sıfırlar, ⌊n/5⌋+⌊n/25⌋+... ile bulunur. Bir faktöriyel oranında ise iki tarafın sıfır sayılarını çıkarmak doğru değildir: 25!/24!=25 sıfırla biter, oysa 25! ve 24! sıfır sayılarının farkı 2'dir. Önce orandaki 2 ve 5 üsleri ayrı ayrı çıkarılır, sonra küçük olan alınır. n!-2 gibi ifadelerde de önce bölünebilirlik belirlenir; son k basamağı sıfır olan bir sayıdan 2 çıkarılınca sonda k−1 tane 9 ve bir 8 oluşur.

Bu özet her zaman ücretsizdir ve giriş yapmadan okunabilir.

Özet: Sesli anlatım yakında

Bu konuyu PDF ders notlarında da çalış

KPSS Lisans konu yapraklarının tamamını içeren ücretsiz ders notu PDF’ini indirip çevrim dışı tekrar edebilirsin. Bu yaprak PDF kitapçığın kapsam tablosunda yer alır; uygulamadaki soru ve sesli anlatım katmanları ayrıca sunulur.

KPSS Lisans ders notları PDF’ini indir

Konu Anlatımı

Tam anlatım: Sesli anlatım yakında

Tanım ve sınır

Faktöriyel negatif olmayan tam sayılar için tanımlanır. n!, n pozitifse 1·2·3·...·n çarpımıdır; boş çarpım kuralıyla 0!=1 kabul edilir.

Negatif tam sayıların faktöriyeli bu temel KPSS kapsamındaki tanımla yoktur.

Bu nedenle “pozitif tam sayılar için tanımlıdır” deyip hemen 0! kullanmak tutarsızdır.

Temel açılım n!=n·(n-1)! biçimindedir ve n en az 1 olduğunda uygulanır.

Örneğin 6!=6·5! ve 8!=8·7·6! olur.

Faktöriyel sorularının çoğu bütün çarpımı hesaplamayı değil, gereken noktaya kadar açıp ortak kısmı görmeyi ister.

Oranlarda doğru sadeleştirme

Büyük faktöriyel küçük faktöriyelin çarpanlarını içerir. 10!/8! oranında 10!=10·9·8! yazılır; ortak 8! gider ve sonuç 90 olur.

Genel olarak n, r'den büyük veya eşitse n!/r!, r+1'den n'ye kadar ardışık sayıların çarpımıdır. n ile r birbirine yakınsa bu yöntem büyük sayıları hiç üretmeden sonucu verir.

Sadeleştirme yalnız çarpanlar arasında yapılır. 8!+7! ifadesinde ünlem işaretleri silinemez. 8!=8·7! yazılıp ortak 7! alınır: 8!+7!=7!·(8+1)=9·7!.

Aynı mantık n!-(n-1)!=(n-1)!·(n-1) sonucunu verir.

Toplama veya çıkarma çizgisinin karşı tarafındaki parçalar, ortak çarpan hâline getirilmeden sadeleştirilemez.

Faktöriyel denklemleri

n!=120 sorusunda küçük faktöriyeller bilinir veya ardışık çarpım kurulur; 5!=120 olduğundan n=5'tir. n!/(n-2)!=56 denkleminde oran n(n-1) olur.

Ardışık iki pozitif tam sayının çarpımı 56 olduğuna göre 8·7=56 ve n=8 bulunur.

Bir eşitlikte tanım koşulu unutulmamalıdır.

Paydada faktöriyel varsa ilgili ifade negatif olmayan tam sayı olmalı ve faktöriyel değeri sıfır olmadığı için payda güvenlidir.

Ancak cebirsel dönüşümden çıkan kök, başlangıçtaki tam sayı ve sıralama koşullarını sağlamıyorsa çözüm değildir.

Sondaki sıfırların asal mantığı

Ondalık yazımda her sondaki sıfır bir 10=2·5 çifti ister.

Bir sayının asal çarpanlarında kaç tane 2 ve kaç tane 5 bulunduğu ayrı ayrı sayılır; sıfır sayısı bu iki üssün küçük olanıdır.

Faktöriyelde 2 çarpanı 5'ten daha çok bulunduğu için n! için yalnız 5'lerin sayılması yeterlidir.

n! içindeki 5 üssü ⌊n/5⌋+⌊n/25⌋+⌊n/125⌋+... toplamıdır; bölümler sıfır olunca işlem biter.

İlk terim 5'in katlarını, ikinci terim 25'in getirdiği ek 5'i, sonraki terimler daha yüksek kuvvetlerin ek katkısını sayar.

Örneğin 25! için değer 5+1=6, 24! için 4'tür.

Oranlarda sıfır sayıları neden doğrudan çıkarılmaz?

Bir oran tam sayı oluşturuyorsa paydaki ve paydadaki 2 üsleri ayrı, 5 üsleri ayrı çıkarılmalıdır.

Sonra kalan iki üssün küçüğü alınır.

Yalnız iki faktöriyelin “sondaki sıfır sayısını” çıkarmak, eşleşmemiş 2 ve 5 bilgilerini kaybeder.

Kesin karşı örnek 25!/24!=25 oranıdır. 25! altı, 24! dört sıfırla biter; bu sayıların farkı 2'dir.

Fakat oran 25 olduğundan sondaki sıfır sayısı 0'dır.

Asal üs yöntemi doğru sonucu verir: oranda iki tane 5 kalır, hiç 2 kalmaz; küçük üs 0'dır.

Bu nedenle oranlarda “sıfırları çıkar” kısa yolu kullanılmaz.

Çarpımda durum farklıdır.

İki tam sayı çarpıldığında 2 ve 5 üsleri toplanır.

Özellikle iki faktöriyelde de 2 fazlası bulunduğu için a!·b! çarpımının sıfır sayısı, iki faktöriyelin 5 üslerinin toplamıdır.

Yine de en genel ve güvenli kural her zaman 2 ile 5'i ayrı izlemektir.

Toplama ve çıkarmada son basamak

Çarpan saymak, toplam veya farkın sondaki sıfırını doğrudan vermez. A+B ve A-B işlemlerinde ortak çarpan alınabiliyorsa alınır; aksi hâlde gerekli 10 kuvvetine göre kalan incelenir.

İki terimin ayrı ayrı kaçar sıfırı olduğu, toplamın sıfır sayısını tek başına belirlemez.

n!-2 örneğinde n en az 5 ise n! 10'a bölünür ve birler basamağı 0'dır; 2 çıkarıldığında birler basamağı 8 olur.

Daha genel olarak A sayısı en az k tane sıfırla bitiyorsa son k basamağı sıfırdır.

A'dan 2 çıkarıldığında bu k basamaklık bölümde k−1 tane 9 ve en sonda 8 görülür: 1000−2=998 gibi.

Faktöriyel için k, içindeki 5 üssü kadar alınabilir çünkü 2 üssü daha büyüktür.

Bu, “son basamaklar 8 olur” biçiminde genellenemez; 8 yalnız en sağdaki basamaktır.

Kontrol düzeni

Soruda önce tanım kümesi ve 0! kontrol edilir.

Ardından faktöriyeller yalnız gerekli yere kadar açılır, toplama veya çıkarma varsa ortak çarpan aranır.

Bu içerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Anlatımın kapanış bölümü ve sesli anlatım uygulamada

Faktöriyel anlatımının bu sayfada okuduğunuz bölümü ücretsizdir; kapanış bölümü, sesli anlatımı, çevrimdışı indirmesi ve konuya bağlı soru çözümü benzersor uygulamasında devam eder.

Matematik dersindeki diğer konular

Bu Konunun Sınavdaki Ağırlığı

Faktöriyel konusu KPSS Lisans Genel Yetenek düzeyindeki Matematik dersine bağlıdır. Bu ders için doğrulanmış bir ağırlık verisi bulunmadığından burada bir oran yayımlamıyoruz.

Kaynak: benzersor müfredat analizi. Bu yüzdeler benzersor’un kendi müfredat analizinden gelir: her dersin müfredatta kapsadığı konu ve alt konu sayısı ile kapsam genişliği ölçülür, ders bazında yüzdeye çevrilir ve sınav düzeyi içinde %100’e tamamlanır. Resmî bir soru dağılımı değildir; sınavda kaç soru çıkacağını göstermez ve sınav kurumunun yayımladığı bir veri değildir.

SSS

Sık Sorulan Sorular

Faktöriyel, KPSS Lisans Genel Yetenek düzeyindeki Matematik dersinin konularından biridir. Aynı dersin diğer konularına bu sayfanın altındaki konu listesinden geçebilirsiniz.

Bu sayfada konunun ücretsiz özeti ve anlatımın neredeyse tamamı yer alır; yalnızca kapanış bölümü uygulamaya bırakılmıştır. Sesli anlatım, çevrimdışı indirme ve konuya bağlı soru çözümü benzersor uygulamasında devam eder.

Matematik dersi için doğrulanmış bir ağırlık verisi bulunmuyor; doğrulanmamış bir oran yayımlamıyoruz. Dersin kapsamını konu listesinden takip edebilirsiniz.

Önce özeti okuyup konunun ne hakkında olduğunu netleştirin, sonra anlatımı baştan sona takip edin. Anlatımı bitirir bitirmez aynı konudan soru çözün: konuyu okumaktan çok, okuduktan hemen sonra hatırlamaya çalışmak kalıcılığı belirler. Bir gün sonra sadece özeti tekrar okumak çoğu konu için yeterli olur.

Matematik dersi bu sayfadaki konuyla birlikte 38 konu içerir. Tam liste sayfanın altındaki konu bağlantılarında ve dersin kendi sayfasında yer alır; oradan her konunun ücretsiz özetini tek sayfada okuyabilirsiniz.

benzersor mobilde yayında

Sınav hazırlığını cebine taşı. Uygulamayı indir, Premium'u 3 gün ücretsiz dene ve istediğin zaman iptal et.

App Store'dan İndirinGoogle Play'den İndirin
KPSS Lisans soru çözme rehberi
Premium'u 3 gün ücretsiz dene
App Store ve Google Play üzerinden güvenli abonelik
İstediğin zaman iptal et, tüm cihazlarında aynı hesapla devam et

benzersor mobilde yayında

Sınav hazırlığını cebine taşı. Uygulamayı indir, Premium'u 3 gün ücretsiz dene ve istediğin zaman iptal et.

App Store'dan İndirinGoogle Play'den İndirin
Premium'u 3 gün ücretsiz dene
App Store ve Google Play üzerinden güvenli abonelik
İstediğin zaman iptal et, tüm cihazlarında aynı hesapla devam et
powered by