Kâr - Zarar Problemleri Konu Anlatımı

Kâr zarar problemlerinde temel ilişki alış fiyatı, satış fiyatı ve bu iki değer arasındaki farktır.

Alış fiyatı bir malın maliyetini gösterir.

Satış fiyatı malın elden çıkarıldığı değerdir.

Satış fiyatı alış fiyatından büyükse aradaki fark kâr, küçükse zarar olur.

Bu konu herhangi bir özel mevzuat öğretmez; günlük ticaret dilindeki maliyet, satış ve oran kavramlarını matematiksel olarak düzenler.

Yine de metnin dili dikkatle okunmalıdır, çünkü kâr tutarı, kâr yüzdesi, etiket fiyatı, indirimli fiyat ve satış bedeli birbirinden farklı büyüklüklerdir.

Hepsi para ile ifade edilebildiği için yanlış büyüklüğü denklemde kullanmak kolaydır.

Kâr veya zarar yüzdesi çoğu temel soruda alış fiyatı üzerinden hesaplanır.

Bu nedenle yüzde kâr denildiğinde farkın alış fiyatına oranı anlaşılır.

Bir ürün yüz lira maliyetle alınıp yüz yirmi beş liraya satılırsa kâr tutarı yirmi beş liradır ve kâr oranı alış fiyatına göre yüzde yirmi beştir.

Aynı oranla daha çok ürün satılması toplam kâr tutarını büyütür; fakat ürün başına aynı işlem korunuyorsa oran değişmez.

Bu ayrım kaynak anlatımındaki önemli düşünceyle uyumludur: miktar büyüyebilir, fakat yüzdelik oran tek başına miktara bağlı olarak değişmez.

Sınav tuzağı, beş ürün satılınca kâr yüzdesinin de beş katına çıkacağını sanmaktır.

Toplam para artar, oran aynı kalabilir.

Yüzde kârla satışta satış fiyatı, alış fiyatının yüzde yüzüne kâr yüzdesinin eklenmiş hâlidir.

Yüzde otuz kârla satılan bir mal için satış, alışın yüzde yüz otuzu olarak düşünülebilir.

Yüzde zarar durumunda satış, alışın yüzde yüzünden zarar oranı çıkarılarak bulunur.

Yüzde yirmi zararla satılan bir mal, alışın yüzde sekseni değerinde satılmış olur.

Bu çarpan dili işlemi kısaltır ve yön hatasını azaltır.

Kâr varsa satışın alıştan büyük, zarar varsa satışın alıştan küçük çıkması gerekir.

Sonuç bu temel beklentiye uymuyorsa oran yanlış uygulanmış ya da soruda istenen değer yanlış anlaşılmış olabilir.

Etiket ve indirim içeren sorular ayrı dikkat ister.

Etiket fiyatı, malın üzerinde yazan fiyat olabilir; gerçek satış fiyatı ise indirimden sonra oluşur.

Bir mal önce etiketlenip sonra indirimle satılıyorsa indirim etiket fiyatına uygulanır.

Ardından kâr veya zarar, çoğunlukla alış fiyatıyla karşılaştırılır.

İşlem sırası değişirse bulunan değer başka bir aşamaya ait olur.

Örneğin alış fiyatından hareketle önce istenen kârlı satış bulunabilir, sonra bu satışın etiket fiyatının indirimli hâli olduğu kurulabilir.

Tersi yönde, etiket ve indirim verilirse önce gerçek satış hesaplanır, sonra alışla karşılaştırılır.

Bazı kâr zarar sorularında iki satış durumu birlikte verilir.

Aynı mal bir fiyata satılsa belli kâr, başka fiyata satılsa belli zarar elde edileceği söylenebilir.

Bu durumda iki farklı satış fiyatı aynı alış fiyatına bağlanır.

Bir satıştan elde edilen kârın başka satıştaki zararı karşıladığı sorularda da her mal grubu için ayrı fark yazılır.

Toplam kâr, toplam zarar ya da net sonuç buna göre hesaplanır.

Buradaki prosedür, bütün ürünleri tek bir ortalama fiyat gibi görmek yerine her koşulun maliyet ve satışını ayrı kurmaktır.

Ancak aynı alış fiyatına sahip çoklu ürünlerde ortak bilinmeyen seçmek işlemi sadeleştirir.

Kâr zarar problemlerinde yüzde ile para arasındaki ayrım çok önemlidir.

Kâr tutarı bir para miktarıdır; kâr oranı bu tutarın alış fiyatına göre yüzdelik ifadesidir.

Beş lira kâr etmek ile yüzde beş kâr etmek aynı şey değildir.

Alış fiyatı yüz lira ise beş lira kâr yüzde beş olur; alış fiyatı elli lira ise aynı beş lira kâr yüzde on olur.

Bu nedenle fark sabitken oran değişebilir, oran sabitken fark miktarı değişebilir.

Kaynak anlatımında vurgulanan oran-miktar ayrımı burada doğrudan işe yarar.

Aday önce para farkını mı, yoksa bu farkın yüzdesini mi aradığını belirlemelidir.

Komisyon, vergi, nakliye ve masraf gibi ek bilgiler maliyete veya satışa etkisine göre yerleştirilir.

Masraf alış maliyetine ekleniyorsa gerçek maliyet artar; komisyon satıştan düşülüyorsa ele geçen net para azalır.

Metin, kârın hangi değer üzerinden hesaplanacağını açıkça söyleyebilir.

Eğer yüzde kâr maliyet üzerinden deniyorsa masraflı maliyet dikkate alınmalıdır.

Eğer satış üzerinden belli kesinti varsa önce brüt satıştan net satışa geçilir.

Bu tür ayrıntılar istisna gibi görünse de temel çerçeve aynıdır: alış tarafı, satış tarafı ve aradaki fark belirlenir.

Son kontrol aşaması kâr zarar sorularında çok etkilidir.

Kârla satılan malın satış fiyatı alıştan küçük çıkamaz.

Zarar varsa satış alıştan büyük olamaz.

Yüzde elli kârla satışta satışın alışın bir buçuk katı olması, yüzde yirmi zararda satışın alışın beşte dördü olması beklenir.

İndirimli satıştan sonra hâlâ kâr ediliyorsa indirimli fiyat maliyetten yüksek kalmalıdır.

Seçeneklerde hem kâr tutarı hem satış fiyatı bulunabilir; bu yüzden son cümle tekrar okunmalıdır.

Güvenli çözüm, alış fiyatını merkez almak, satış fiyatını işlem sırasına göre oluşturmak, farkı doğru adlandırmak ve yüzdeli ifadeyi seçilen referansa göre hesaplamaktır.

Bazen soru, satış fiyatını doğrudan vermek yerine iki farklı olasılığın arasındaki farkı verir.

Bir mal şu fiyata satılsa belli kâr, daha düşük fiyata satılsa belli zarar oluşuyorsa iki satış fiyatı arasındaki fark, kâr ve zarar tutarlarının toplamına eşittir.

Çünkü birinci satış alışın üstünde, ikinci satış alışın altındadır.

Bu yapı çözüme güçlü bir kestirme sağlar; ancak yine de oranların alış fiyatına göre kurulduğu unutulmamalıdır.

Alış fiyatı bilinmeyen seçildiğinde kârlı satış ve zararlı satış bu bilinmeyenin yüzdelik çarpanları olur.

Yüzde kâr ile indirim yüzdesi aynı tabana uygulanmadığında seçenekler şaşırtıcı olabilir.

Bir satıcı maliyet üzerine kâr koyarak etiket belirler, sonra etiket üzerinden indirim yaparsa kâr oranı maliyet tabanlı, indirim oranı etiket tabanlıdır.

İki oranı doğrudan çıkarıp net kâr demek doğru değildir.

Önce maliyetten etikete, sonra etiketten gerçek satışa gidilir.

Gerçek satış maliyetle karşılaştırıldığında nihai kâr ya da zarar anlaşılır.