Tablo ve Yorumlama Konu Anlatımı

Tablo yorumlama, verinin satır ve sütunlara ayrılmış hâlini okuyarak istenen matematiksel sonuca ulaşma işidir.

Bu konu, işlem bilgisi kadar dikkatli okuma gerektirir.

Bir tablo görüldüğünde ilk yapılacak iş sayılara atlamak değil, tablonun neyi anlattığını anlamaktır.

Başlık olayın bağlamını verir; satırlar genellikle kişi, ürün, sınıf, şehir, yıl veya seçenekleri; sütunlar ise dönem, miktar, oran, tür ya da sonuç değerlerini gösterir.

Birim bilgisi de aynı derecede önemlidir.

Yüzde, kişi sayısı, kilogram, lira, derece veya puan aynı işlem diliyle kullanılmaz.

Bu nedenle tablo sorusunda çözümün hukuki çerçevesi gibi düşünülebilecek sınır, soru metni ve tablodaki açık verilerdir; yorum yapılır ama yeni veri uydurulmaz.

Tablodaki hücreler çoğu zaman parça-bütün ilişkisi kurar.

Bir satırdaki değerlerin toplamı o satıra ait genel sonucu, bir sütundaki değerlerin toplamı o sütuna ait dönem ya da kategori sonucunu verebilir.

Ara toplamlar varsa bunların hangi kapsama ait olduğu özellikle kontrol edilmelidir.

Örneğin bir ürünün üç aydaki satışları satır toplamıyla bulunurken, mart ayındaki bütün ürün satışları sütun toplamıyla bulunur.

Soru toplam istiyorsa ilgili değerler toplanır; fark istiyorsa karşılaştırılan iki büyüklük seçilir; oran istiyorsa pay ve payda doğru belirlenir.

En sık hata, sorunun istediği yön satırken sütun toplamak veya sütun isterken satır toplamaktır.

Tablo sorularında koşullar işlem yolunu belirler.

Eksik hücre verilmişse önce o hücrenin bağlı olduğu toplam bulunur.

Genel toplam biliniyorsa eksik değer, bilinen parçaların toplamı çıkarılarak elde edilir.

Satır toplamı ve sütun toplamı aynı anda kullanılıyorsa işlem sırası dikkatli kurulmalıdır; bir hücre iki farklı toplamın kesişiminde yer aldığı için çift sayılmamalıdır.

Yüzde içeren tabloda yüzde değerleri doğrudan toplanmadan önce aynı bütüne ait olup olmadığı anlaşılmalıdır.

Farklı yılların yüzdeleri, farklı toplamlar üzerinden hesaplanmışsa aralarında ham sayı gibi işlem yapmak yanıltıcıdır.

Aynı şekilde ortalama sorularında değerlerin sayısı, satır sayısı veya dönem sayısı açık seçilmelidir.

Yorumlama aşaması yalnız hesap sonucu bulmak değildir; sonucun tablo bağlamında ne anlama geldiğini denetlemektir.

Bir şehirdeki aday sayısı soruluyorsa cevap tam sayı olmalı, oran soruluyorsa kesir veya yüzde biçimine dönüştürülmelidir.

Artış ve azalış sorularında başlangıç değeri payda olur; son değerle başlangıç değeri arasındaki fark tek başına yüzde değişimi değildir.

Bir tablodaki en büyük değer her zaman en başarılı seçenek anlamına gelmeyebilir; bağlam gider, hata sayısı veya süre ise küçük değer daha olumlu olabilir.

Bu yüzden tabloyu yalnız büyüklük sıralamasıyla değil, ölçülen kavramın anlamıyla okumak gerekir.

KPSS’de tablo sorularının özel tuzaklarından biri gereksiz veri kalabalığıdır.

Tabloda on hücre bulunması, hepsinin kullanılacağı anlamına gelmez.

Soru çoğunlukla belirli bir satırı, belirli bir sütunu ya da bunların kesişimini ister.

Önce istenen kavram işaretlenirse işlem yükü azalır.

İkinci tuzak, “en az”, “en çok”, “farklı”, “toplam”, “ortalama” gibi kelimeleri atlamaktır.

Bu kelimeler işlem türünü değiştirir.

Üçüncü tuzak ise küsurat ve yuvarlama durumudur.

Soru yaklaşık değer istiyorsa uygun yuvarlama yapılır; kesin değer istiyorsa işlem kesirli biçimde korunabilir.

Tablo yorumlama, grafik yorumlamadan daha kapalı ama daha kesin bir yapı sunar.

Grafikte uzunluk, açı veya eğim görsel olarak okunurken tabloda değerler doğrudan verilmiştir.

Bu avantaj, dikkatsiz okunduğunda dezavantaja döner; çünkü sayı hazır olduğu için aday bağlamı kontrol etmeden işlem yapabilir.

Tabloda güvenilir çözüm, önce veri türünü tanımak, sonra gereken satır ve sütunu ayırmak, ardından toplam, fark, oran, yüzde veya ortalama işleminden hangisinin istendiğini seçmektir.

Son adımda bulunan değerin birimi ve sorunun istediği ifade biçimi kontrol edilir.

Bu dört aşama korunduğunda tablo soruları uzun görünse bile yönetilebilir hâle gelir.

Tablolarda kullanılan karşılaştırmaların türü de doğru seçilmelidir.

Mutlak fark, iki değer arasındaki doğrudan uzaklıktır; oran ise bir değerin başka bir değere göre kaç kat ya da hangi payda olduğunu gösterir.

Yüzde değişiminde ise başlangıç değerine göre yorum yapılır.

Örneğin bir yıldan diğer yıla artış soruluyorsa fark bulunur ve başlangıç yılının değerine bölünür.

Eğer “toplam içindeki pay” soruluyorsa payda artık başlangıç değeri değil, bütün toplamdır.

Bu ayrım küçük görünür; fakat seçeneklerde yakın değerler verildiğinde sonucu tamamen değiştirir.

Tablo sorularında kimi zaman koşullu ifadeler yer alır. “Yalnız erkek adaylar”, “sadece ikinci dönem”, “en az iki ürün alanlar”, “toplamı 100’den fazla olanlar” gibi ifadeler tabloyu filtrelemeyi gerektirir.

Filtre uygulanmadan yapılan toplamlar genellikle fazla değer içerir.

Önce şartı sağlamayan satır veya sütunlar dışarıda bırakılmalı, sonra istenen işlem yapılmalıdır.

Bu yöntem özellikle karma tabloları sadeleştirir.

Ayrıca aynı kişinin veya aynı değerin iki farklı başlık altında tekrar sayılıp sayılmadığı kontrol edilmelidir; ortak kesişimler veri yorumlamada en sık karıştırılan alanlardır.

Eksik veri içeren sorularda işlem çoğu zaman denklem kurmaya döner.

Bir satırın toplamı biliniyor ve bir hücre boşsa, boş hücre toplamdan bilinenlerin çıkarılmasıyla bulunur.

İki boş hücre varsa ek bir sütun toplamı, oran şartı ya da karşılaştırma bilgisi gerekir.

Yeterli koşul yoksa kesin değer değil, olası değer aralığı bulunabilir.

KPSS’de seçenekler içinde kesin olanı sorma biçimi de görülür; bu durumda tek bir tablo doldurmak yerine tüm olası düzenlerde değişmeyen bilgi aranır.

Sonuç kontrolü tablo yorumlamanın zorunlu kapanışıdır.

Bulunan sayı tablodaki toplamdan büyük çıkıyorsa, yüzde 100’ü aşıyorsa veya kişi sayısı kesirli geliyorsa işlem yönünde hata aranmalıdır.

Cevap birimi, tablonun birimiyle aynı olmayabilir; bazen oran istenir, bazen farkın yüzde karşılığı istenir.

Sorunun son cümlesi bu nedenle tekrar okunmalıdır.

Sağlam çözüm, tablodaki veriyi olduğu gibi kabul eder, işlem alanını daraltır ve yalnız istenen büyüklüğü üretir.

Tablo çözümünde pratik bir kontrol de işlem sırasını yazıya dökmektir.