Grafik ve Yorumlama Konu Anlatımı

Grafik yorumlama, verinin şekil, eksen, dilim, çizgi veya sütun yardımıyla gösterildiği soruları çözme becerisidir.

Bu başlıkta amaç yalnız grafiğe bakıp en uzun sütunu seçmek değildir; görsel bilginin hangi sayısal ilişkiyi temsil ettiğini anlamaktır.

Bir grafik önce başlığıyla, sonra eksenleriyle ve birimiyle okunur.

Başlık olayın konusunu, yatay ve düşey eksenler değişkenleri, işaretler ise değerleri gösterir.

Eğer dairesel grafik verilmişse bütün daire bir tamı temsil eder.

Eğer sütun grafiği verilmişse yükseklikler kategoriler arası karşılaştırmayı sağlar.

Doğrusal grafiklerde ise noktalar arasındaki artış, azalış veya sabitlik yorumun merkezine geçer.

Dairesel grafiklerde temel fikir parça-bütün ilişkisidir.

Dairenin tamamı 360 dereceye karşılık gelir ve her dilim toplamın belirli bir bölümünü gösterir.

Dilimin açısı büyüdükçe temsil ettiği pay da büyür.

Soru toplam miktarı verirse bir dilime düşen miktar açı oranıyla bulunabilir; dilim miktarı verirse toplam ters yönde hesaplanabilir.

Yüzde gösterimli dairesel grafiklerde 100 tam bütündür.

Bu iki dil birbirine çevrilebilir, fakat açı değeri ile yüzde değeri aynı şey değildir.

Örneğin 90 derecelik dilim bütünün dörtte biridir; bu oran yüzde olarak 25’tir.

KPSS’de adaydan beklenen, grafikteki görsel büyüklüğü doğru bütüne bağlamaktır.

Sütun grafiklerinde değerler genellikle eksen üzerinden okunur.

Her sütunun yüksekliği bir kategoriye ait miktarı gösterir.

Karşılaştırma sorularında en büyük, en küçük, fark, toplam veya ortalama gibi işlemler yapılır.

Ancak eksen aralığı sabit değilse ya da sıfırdan başlamayan bir ölçek kullanılmışsa görsel fark ile gerçek fark aynı algılanmayabilir.

Bu yüzden sütunun görünüşünden önce eksendeki sayılar okunmalıdır.

Çift sütunlu grafiklerde aynı kategori içinde iki farklı dönem ya da iki farklı grup karşılaştırılabilir.

Bu durumda önce hangi rengin veya gösterimin hangi gruba ait olduğu anlaşılır; sonra değerler seçilir.

Doğrusal grafiklerde çizginin yönü yorum açısından önemlidir.

Yükselen çizgi artışı, alçalan çizgi azalışı, yatay çizgi sabitliği gösterir.

Fakat artışın miktarı yalnız çizginin yukarı çıkmasıyla değil, eksen değerleri arasındaki farkla belirlenir.

İki nokta arasındaki değişim, son değerden ilk değerin çıkarılmasıyla bulunur.

Zaman grafiğinde ardışık dönemler karşılaştırılırken her aralığın aynı süreyi temsil edip etmediği kontrol edilmelidir.

Bir çizgi grafikte eğim hızlı değişimi anlatabilir, fakat KPSS düzeyinde çoğu soru eğim hesabından çok doğru okuma, fark alma ve oran kurma becerisine dayanır.

Birden fazla grafik aynı soruda birlikte verildiğinde yorumlama daha dikkatli yapılmalıdır.

İlk grafik toplam dağılımı, ikinci grafik bu toplamın içindeki başka bir alt dağılımı gösterebilir.

Bu durumda ikinci grafikteki oranlar doğrudan genel toplamın oranı olmayabilir; önce bağlı olduğu ara toplam bulunmalıdır.

Örneğin bir grafikte yakalanan ürünlerin türlere göre dağılımı, başka bir grafikte satılan ürünlerin dağılımı gösteriliyorsa iki grafik farklı olayları anlatır.

Adayın yapacağı hata, her ikisini aynı toplamın parçaları gibi işlemektir.

Grafiklerin başlıkları ve açıklamaları bu ayrımı belirleyen temel kaynaktır.

Grafik yorumlamada prosedür nettir.

Önce grafik türü belirlenir, sonra bütünün ne olduğu anlaşılır, ardından istenen değer için gerekli noktalar veya dilimler seçilir.

İşlem yapılırken toplam, fark, oran, yüzde, ortalama ve değişim kavramları ayrı tutulur.

Sonuç aşamasında birim kontrol edilir.

Kişi sayısı tam sayı beklerken yüzde sonucu cevaplamak, açı sorusunda miktar vermek ya da dönem adı sorulduğunda sayısal değer yazmak yanlış olur.

Sınav tuzakları çoğu zaman bu son kontrolün atlanmasından çıkar.

Grafik ve tablo soruları aynı aileden gelir, fakat veri sunum biçimleri farklıdır.

Tablo sayıları doğrudan verir; grafik sayıları görsel düzen üzerinden okumayı ister.

Tablo sorusunda satır-sütun ilişkisi, grafik sorusunda eksen-dilim-ölçek ilişkisi öne çıkar.

Ortak tarafları, adayın verilenle yetinmesi ve sorunun istediği büyüklüğü doğru tanımlamasıdır.

Grafik yorumlamada başarılı olmak için şekle hızlıca bakmak yetmez; her görsel öğenin hangi matematiksel anlama geldiği bilinmelidir.

Böyle yapıldığında uzun görünen grafik soruları, birkaç kontrollü okuma ve temel işlemle çözülebilir.

Grafiklerde ölçek okumak ayrı bir beceridir.

Her çizgi veya aralık bir birime karşılık gelmeyebilir; bazen beşer, onar ya da yüzer artan değerler kullanılır.

Sütunların tepesi tam çizgiye denk gelmiyorsa ara değer yorumlanır, ancak soru kesin veri veriyorsa yaklaşık görsel tahmin yerine yazılı bilgi esas alınır.

Eksenin sıfırdan başlamaması da görsel farkı büyütüp küçültebilir.

Bu durumda iki değer arasındaki gerçek fark, sütunların gözle görünen uzunluk farkından değil, eksendeki karşılıklarından hesaplanır.

Dairesel grafiklerde başka bir önemli nokta, birden çok bütün kullanılmasıdır.

Bir grafikte tüm öğrenciler, başka bir grafikte yalnız başarılı öğrenciler gösterilebilir.

İkinci grafikteki dilim, ilk grafikteki toplamın değil kendi grafiğinin bütününün parçasıdır.

Bu ayrımı görmeyen aday, oranları doğrudan çarpmadan veya ara toplamı bulmadan karşılaştırma yapabilir.

Doğru işlem, önce her grafiğin bütününü belirlemek, sonra gerekiyorsa birinci grafikten ara toplamı hesaplayıp ikinci grafiğin oranını bu ara toplam üzerine uygulamaktır.

Doğrusal grafiklerde dönemler arası yorum yaparken artış miktarı ile artış hızı ayrılmalıdır.

Bir aralıkta değer 20’den 30’a çıkmışsa artış 10’dur; 30’dan 45’e çıkmışsa artış 15’tir.

Ancak dönem uzunlukları farklıysa aynı artış aynı hız anlamına gelmez.

KPSS düzeyinde bu genellikle “hangi aralıkta en fazla artmıştır” ya da “hangi dönemde azalma vardır” biçiminde sorulur.

Noktalar tek tek okunmadan yalnız çizginin dikliğine bakmak yanıltıcı olabilir.

Grafik yorumlama sorularında seçenek kontrolü de çözümün parçasıdır.

Seçeneklerde verilen ifadeler bazen doğrudan değer, bazen karşılaştırma, bazen de yorum cümlesidir. “A ürünü B’den fazladır” gibi cümlelerde sadece iki değer gerekirken, “toplam içindeki payı en büyüktür” ifadesi bütün kategorileri değerlendirmeyi gerektirir. “Kesinlikle doğrudur” deniyorsa grafikten okunabilen bilgi aranır; dış dünya bilgisi veya tahmin kullanılmaz.