Hakim-Savcı Medeni Hukuk Evlenme ve Koşulları Konu Anlatımı

Evlenme ve koşulları, aile hukukunda hem kişisel irade özgürlüğünü hem de kamu düzenine bağlı sınırları birlikte gösterir.

Kanun evlenmeyi yalnızca iki kişinin birbirini istemesiyle tamamlanan sosyal bir olay gibi düzenlemez; geçerli bir evlilik için ehliyet, engel bulunmaması, başvuru, inceleme, tören ve tescil düzenini bir bütün olarak kurar.

Bu bütünlük içinde taraf iradesi vazgeçilmezdir, fakat iradenin hukuken sonuç doğurabilmesi için belirli yaşa ulaşma, ayırt etme gücü, temsilci izni gereken hallerde izin ve evlenmeye engel durumların yokluğu aranır.

Yaş koşulu ilk eşiktir.

Erkek veya kadın on yedi yaşını doldurmadıkça evlenemez.

Bunun istisnası dar tutulmuştur: hakim olağanüstü durumlarda ve pek önemli bir sebeple on altı yaşını doldurmuş kişinin evlenmesine izin verebilir.

Olanak varsa karar öncesinde ana ve baba veya vasi dinlenir.

Bu düzen, evlenme ehliyetini yalnızca biyolojik yaşa değil, korunma ihtiyacına ve hakim denetimine de bağlar.

Ayırt etme gücü bulunmayanların evlenememesi ise iradenin anlamını kavrayabilme gereğini ifade eder.

Küçükler ve kısıtlılar yasal temsilcilerinin izni olmadıkça evlenemez; temsilci haklı sebep olmaksızın izin vermezse hakim, temsilciyi dinledikten sonra evlenmeye izin verebilir.

Evlenme engelleri, evliliğin kurulmasını baştan sınırlayan yasak alanlardır.

Üstsoy ile altsoy, kardeşler, amca, dayı, hala ve teyze ile yeğenler arasında evlenme yasaktır.

Kayın hısımlığı doğuran evlilik sona ermiş olsa bile eşlerden biriyle diğerinin üstsoyu veya altsoyu arasında evlenme yasağı devam eder.

Evlat edinen ile evlatlık veya bunlardan biriyle diğerinin altsoyu ve eşi arasında da evlenme yasaktır.

Önceki evliliğin sona erdiğini ispat etmeden yeniden evlenilemez.

Gaiplik halinde de gaibin eşi, mahkemece evliliğin feshine karar verilmedikçe yeniden evlenemez.

Kadın için evliliğin sona ermesinden itibaren üç yüz günlük bekleme süresi öngörülmüş, doğumla bu sürenin biteceği ve belirli hallerde hakim tarafından kaldırılabileceği kabul edilmiştir.

Akıl hastalığı bakımından ise evlenmede tıbbi sakınca bulunmadığı resmi sağlık kurulu raporuyla anlaşılmalıdır.

Başvuru ve tören evlenmenin şekli çerçevesini oluşturur.

Evlenmek isteyenler, içlerinden birinin oturduğu yer evlendirme memurluğuna birlikte başvurur.

Başvuru yazılı veya sözlü olabilir.

Taraflar nüfus belgelerini, önceki evlilik sona ermişse buna ilişkin belgeyi, küçük veya kısıtlılık varsa onaylı izin belgesini ve evlenmeye engel hastalığın bulunmadığını gösteren sağlık raporunu verirler.

Evlendirme memuru başvuruyu ve ekleri inceler; noksanlık varsa tamamlatır.

Başvuru usule uygun değilse, taraflardan biri ehil değilse veya yasal engel varsa başvuru reddedilir ve karar yazıyla bildirilir.

Ret kararına karşı mahkemeye başvurulabilir.

Tören, evlenmenin kurulduğu andır.

Evlendirme memuru koşulların varlığını tespit ederse evlenme gününü bildirir veya evlenme izni belgesi verir.

Bu belge altı ay içinde herhangi bir evlendirme memuru önünde evlenme hakkı sağlar.

Koşulların bulunmadığı anlaşılırsa veya belgelerin verilmesinden itibaren altı ay geçerse tören yapılamaz.

Tören, evlendirme memuru ve ayırt etme gücüne sahip ergin iki tanık önünde açık olarak yapılır; tarafların istemi ve memurun uygun bulmasıyla başka yerde de gerçekleşebilir.

Evlenme, memurun taraflara birbirleriyle evlenmek isteyip istemediklerini sorması ve olumlu sözlü cevapların verilmesiyle oluşur.

Dinî tören geçerlilik koşulu değildir; aile cüzdanı tören bitince verilir.

Geçersizlik rejimi iki ana başlıkta ilerler.

Mutlak butlan; evlenme sırasında eşlerden birinin evli olması, sürekli ayırt etme gücü yoksunluğu, evlenmeye engel derecede akıl hastalığı veya yasak hısımlık bulunması halinde gündeme gelir.

Mutlak butlan davasını Cumhuriyet savcısı resen açar, ilgisi olan herkes de açabilir.

Nisbi butlanda ise geçici ayırt etme gücü yoksunluğu, yanılma, aldatma, korkutma veya yasal temsilci izninin bulunmaması gibi kişiye bağlı sebepler vardır.

İptal hakkı, sebebin öğrenilmesinden veya korkunun etkisinin kalkmasından başlayarak altı ay ve her halde evlenmeden itibaren beş yıl geçmekle düşer.

Kadının bekleme süresine uymaması veya yetkili memur önünde yapılmış evlilikte diğer şekil kurallarının eksikliği butlan sebebi yapılmaz.

Batıl evlilik de hakim kararına kadar geçerli evliliğin sonuçlarını doğurur; çocuklar evlilik içinde doğmuş sayılır ve eşler bakımından iyiniyet, kişisel durumun korunması ve boşanma hükümlerine yollama gibi sonuçlar doğar.

Butlan hükümlerinin ortak özelliği, evliliğin hukuki görünümünü tamamen yok saymak yerine hakim kararına kadar korumasıdır.

Bu yaklaşım çocukların durumu, eşlerin kişisel hali, mal rejimi, tazminat, nafaka ve soyadı bakımından düzen ihtiyacını karşılar.

Mutlak butlan kamu düzenine daha yakındır; savcının resen dava açması ve ilgililerin dava hakkı bunu gösterir.

Nisbi butlan ise çoğu kez irade sakatlığı veya korunan kişinin izniyle bağlantılıdır; dava hakkı kişiye ve hak düşürücü sürelere daha sıkı bağlanır.

Mirasçıların butlan davasını başlatamaması, ancak açılmış davayı sürdürebilmesi de evlilik ilişkisinin kişisel niteliğini yansıtır.