Hâkim-Savcı Medeni Hukuk Rehin Hakları Konu Anlatımı

Rehin hakları, alacağı eşya değeriyle güvence altına alan sınırlı ayni haklardır.

Rehinde alacaklıya eşyanın kendisi değil, borç ödenmezse eşyanın paraya çevrilmesinden elde edilecek değerden tatmin olma imkanı sağlanır.

Bu nedenle rehin, borç ilişkisiyle ayni güvenceyi birbirine bağlar.

Kanun, taşınmaz rehni, taşınır rehni, alacaklar ve diğer haklar üzerinde rehin gibi farklı görünümler düzenler; her birinde kuruluş şekli, kapsam ve sona erme kuralları değişir.

Ortak ilke ise açıktır: borç ödenmediği için rehinli malın mülkiyetinin doğrudan alacaklıya geçmesini öngören anlaşma geçersizdir.

Rehin paraya çevirme ve bedelden tatmin mekanizmasıdır, gizli bir mülkiyet devri yolu değildir.

Taşınmaz rehni ancak üç biçimde kurulabilir: ipotek, ipotekli borç senedi veya irat senedi.

Rehin hakkı yalnız tapuya kayıtlı taşınmazlar üzerinde kurulabilir ve rehin kurulurken konusu olan taşınmaz belirli olmalıdır.

Bölünen taşınmazın parselleri tapu kütüğüne ayrı ayrı kaydedilmedikçe rehne konu olamaz.

Birden çok taşınmazın aynı borç için rehnedilmesi, bunların aynı malike veya borçtan müteselsilen sorumlu maliklere ait olmasına bağlıdır; diğer hallerde her taşınmazın alacağın hangi miktarı için güvence oluşturduğu belirtilir.

Güvence altına alınan alacak Türk parasıyla gösterilen belli bir alacak olabilir; alacak miktarı belli değilse alacaklının bütün istemlerini karşılayacak üst sınır taraflarca belirlenir.

Kredi kuruluşlarının yabancı para üzerinden verdiği krediler için yabancı para üzerinden rehin kurulabilmesi de özel kurallara bağlanmıştır.

Taşınmaz rehni tapu kütüğüne tescille kurulur; rehin sözleşmesinin geçerli olması resmi şekilde yapılmasına bağlıdır.

Paylı mülkiyette paydaş kendi payını rehnedebilir, fakat pay üzerinde rehin kurulduktan sonra paydaşlar malın tamamını rehnedemezler.

Elbirliği mülkiyetine tabi taşınmaz ise ancak bütün olarak ve maliklerin tamamı adına rehnedilebilir.

Rehin, tescilin terkini veya taşınmazın tamamen yok olmasıyla sona erer.

Parsel birleştirmesi ve dağıtımında rehinler sıralarını koruyarak yeni taşınmaz üzerine geçebilir; rehinli taşınmaz için bedel olarak ödenen para alacaklılar arasında sıralarına göre, aynı sırada olanlar arasında alacak miktarları oranında dağıtılır.

Taşınmaz rehninin kapsamı, taşınmazın bütünleyici parçaları ve eklentilerini içine alır.

Makine veya otel döşeme eşyası gibi eklenti olarak gösterilip beyanlar sütununa yazılan şeyler, kanuna göre eklenti olamayacakları ispatlanmadıkça bu kapsamda sayılır.

Kiraya verilmiş taşınmazda rehin, belirli aşamalardan itibaren işleyen kira bedellerini de kapsayabilir; kiracılara karşı ileri sürülebilmesi takip bildirimi veya iflas ilanı gibi işlemlere bağlanmıştır.

Rehin tapuya tescil edildikten sonra alacak için zamanaşımı işlemez.

Malik rehinli taşınmazın değerini düşüren davranışlarda bulunursa alacaklı hakimden yasaklama veya önlem yetkisi isteyebilir; gecikmesinde tehlike varsa kendisi de gerekli önlemleri alabilir.

Değer düşmesi halinde başka güvence, eski hale getirme veya güvence eksiğini karşılayacak kısmi ödeme istenebilir.

Rehin derecesi, taşınmaz rehni sisteminde sırayı belirleyen ana kavramdır.

Güvence, tescilde belirtilen dereceyle sınırlıdır ve ikinci veya sonraki derecede rehin kurulabilir.

Bir rehin hakkının terkin edilmesi, sonraki alacaklıya kendiliğinden boşalan dereceye geçme hakkı vermez; bu yönde sözleşme yapılmışsa geçerlilik resmi şekle, ayni etki ise tapu şerhine bağlıdır.

Borç ödenmezse alacaklı alacağını rehinli taşınmazın satış bedelinden elde eder.

Aynı alacak için birden çok taşınmaz rehnedilmişse paraya çevirme istemi tamamı hakkında yapılır, fakat icra dairesi gerektiği kadarını satar.

Satış bedeli alacaklılara sıralarına göre dağıtılır; aynı sıradakiler paylarını alacak oranında alır.

Güvence ana para, takip giderleri, gecikme faizi ve belirli dönem faizlerini kapsar.

İpotek, taşınmaz rehninin en yaygın güvence biçimidir.

Mevcut bir alacak yanında henüz doğmamış olmakla birlikte doğması kesin veya olası bulunan alacak da ipotekle güvence altına alınabilir.

İpoteğe konu taşınmazın borçlunun mülkiyetinde olması şart değildir; borçtan şahsen sorumlu olmayan malik de kendi taşınmazı üzerinde başkasının borcu için ipotek kurulmasına katlanabilir.

Alacak sona erince malik alacaklıdan ipoteğin terkinini isteyebilir.

Borçtan şahsen sorumlu olmayan malik, borcu ödeyerek ipoteğin kaldırılmasını isteyebilir ve alacak ona geçer.

Taşınmazın devri, aksi kararlaştırılmadıkça borçlunun sorumluluğunu ve güvenceyi değiştirmez; yeni malik borcu yüklenirse alacaklının önceki borçluya başvurma hakkını koruması belirli bildirim süresine bağlanır.

Kanuni ipoteklerde satıcı, paylaşmadan doğan alacak sahipleri ve yapı işlerinde emek veya malzeme verenler gibi bazı alacaklılara tescil isteme imkanı tanınır.

Taşınır rehni kural olarak zilyetliğin alacaklıya devriyle kurulur.

Rehnedende tasarruf yetkisi olmasa bile rehin konusu taşınıra iyiniyetle zilyet olan kişi, zilyetlik hükümlerinin koruduğu ölçüde rehin hakkı kazanabilir; önceki zilyetlikten doğan üçüncü kişi hakları saklıdır.

Taşınır fiilen yalnız rehnedenin hakimiyetinde kaldığı sürece rehin hakkı doğmaz.

Bazı hayvanlar veya sicile kaydı zorunlu taşınırlar üzerinde zilyetlik devredilmeden özel sicil ya da ilgili sicil kaydıyla rehin kurulabilmesi istisna olarak düzenlenmiştir.

Art rehinde malik, alacak ödenince taşınırın sonraki alacaklıya teslim edilmesini yazılı bildirimle sağlayabilir; alt rehinde ise alacaklı rehinli taşınırı ancak rehnedenin rızasıyla başkasına rehnedebilir.

Alacaklı zilyetliği kaybeder ve şeyi zilyet üçüncü kişiden geri alamazsa taşınır rehni sona erer; alacak bitince rehinli taşınır hak sahibine geri verilir.

Hapis hakkı, rehin hukukuna yakın fakat özel koşullara bağlı bir güvencedir.

Alacaklı, borçluya ait olup onun rızasıyla zilyedi olduğu taşınırı veya kıymetli evrakı, borç muaccel olmuş ve eşya ile alacak arasında nitelik itibarıyla bağlantı bulunmuşsa borç ödeninceye kadar hapsedebilir.

Zilyetlik ve alacak ticari ilişkiden doğmuşsa tacirler arasında bu bağlantı varsayılır.