Hâkim-Savcı Medeni Hukuk Mülkiyet Konu Anlatımı

Mülkiyet, eşya hukukunda kişiye bir şey üzerinde en geniş ayni yetkiyi veren haktır.

Kanun bu yetkiyi kullanma, yararlanma ve tasarrufta bulunma olarak ifade eder; fakat bunu hukuk düzeninin sınırları içinde tanır.

Bu yüzden malik, şeyden faydalanabilir, onu ekonomik olarak değerlendirebilir, devredebilir veya üzerinde hak kurabilir; aynı zamanda mülkiyet hakkı haksız müdahalelere karşı korunur.

Malını haksız olarak elinde bulunduran kişiye karşı istihkak davası açabilmesi, malikin şeyi geri isteme yetkisini gösterir.

Her türlü haksız elatmanın önlenmesini dava edebilmesi ise mülkiyetin yalnız kaybedilmiş zilyetliğe değil, kullanım ve yararlanma alanına yönelen müdahalelere karşı da korunduğunu anlatır.

Mülkiyetin kapsamı, asıl şeyin çevresindeki hukuki bağlarla genişler.

Bütünleyici parça, yerel adetlere göre asıl şeyin temel unsuru olan ve asıl şey yok edilmeden, zarara uğratılmadan veya yapısı değiştirilmeden ondan ayrılması mümkün olmayan parçadır.

Bir şeye malik olan kimse, onun bütünleyici parçalarına da malik olur.

Doğal ürünlerde de benzer bir bağlılık vardır.

Dönemsel olarak elde edilen doğal veya hukuki ürünler ile şeyin özgülendiği amaca göre adetler gereği ondan sağlanan diğer verimler, ayrılıncaya kadar asıl şeyin bütünleyici parçasıdır; malik, şeyin ürünlerinin de malikidir.

Bu düzen, mülkiyetin yalnız çıplak eşya üzerinde değil, eşyanın doğal ve hukuki verimleri üzerinde de etkili olduğunu gösterir.

Eklenti, bütünleyici parçadan farklıdır.

Eklenti asıl şeyin temel unsuru değildir; asıl şey malikinin anlaşılabilen arzusuna veya yerel adetlere göre işletme, koruma ya da yarar sağlama amacıyla asıl şeye sürekli özgülenen ve kullanılmasında asıl şeye bağlanan taşınır maldır.

Bir şeye ilişkin tasarruflar, aksi belirtilmedikçe onun eklentisini de kapsar.

Eklentinin asıl şeyden geçici ayrılması bu niteliği ortadan kaldırmaz.

Buna karşılık zilyedin sadece geçici kullanması veya tüketmesi için ayrılan şeyler, asıl şeyin özel niteliğiyle ilgisi olmadan yalnız korunmak, satılmak veya kiraya verilmek üzere onunla birleştirilen mallar eklenti sayılmaz.

Bu ayrım, özellikle devir, rehin veya haciz gibi işlemlerde hangi şeylerin ana tasarrufun kapsamına girdiğini belirler.

Mülkiyet tek kişiye ait olabileceği gibi birden fazla kişiye de ait olabilir.

Paylı mülkiyette birden çok kişi, maddi olarak bölünmemiş şeyin tamamına belli paylarla maliktir.

Başka türlü belirlenmemişse paylar eşit kabul edilir.

Paydaşlardan her biri kendi payı bakımından malik hak ve yükümlülüklerine sahiptir; pay devredilebilir, rehnedilebilir ve alacaklılar tarafından haczettirilebilir.

Bu yapı, eşyanın tamamı üzerinde ortaklık bulunmasına rağmen payın bağımsız ekonomik değer taşımasını sağlar.

Paylı mülkiyette paydaşlar oybirliğiyle anlaşarak yararlanma, kullanma ve yönetime ilişkin kanun hükümlerinden farklı düzenleme yapabilir; ancak eşyanın kullanılabilirliğini ve değerini korumak için zorunlu yönetim işlerini yapma, zararı veya zarar tehlikesini önlemek için derhal önlem alma yetkileri kaldırılamaz.

Paylı mülkiyette karar rejimi işin niteliğine göre değişir.

Her paydaş olağan yönetim işlerini, özellikle küçük onarımları ve tarımsal işleri yapabilir.

Önemli yönetim işleri için pay ve paydaş çoğunluğu aranır; işletme usulünün veya tarım türünün değiştirilmesi, kira sözleşmelerinin yapılması ya da feshi, toprağın ıslahı gibi işlemler bu gruptadır.

Olağan yönetimi aşan fakat değeri veya yararlanma elverişliliğini korumak için gerekli bakım, onarım ve yapı işleri de aynı çoğunluğa bağlıdır.

Pay ve paydaş eşitliği halinde hakim, bütün paydaşların menfaatini gözeterek hakkaniyete uygun karar verebilir ve gerekirse kayyım atayabilir.

Buna karşılık malın özgülendiği amacın değiştirilmesi, olağan kullanımın gerektirdiği ölçüyü aşan yapı işlerine girişilmesi veya malın tamamı üzerinde tasarruf işlemi yapılması, aksi oybirliğiyle kararlaştırılmadıkça bütün paydaşların kabulüne bağlıdır.

Paydaşlar, diğerlerinin haklarıyla bağdaştığı ölçüde paylı maldan yararlanır ve onu kullanır.

Uyuşmazlık halinde hakim, yararlanma ve kullanma biçimini zaman veya yer itibarıyla bölerek belirleyebilir.

Giderler, vergiler ve diğer yükümlülükler kural olarak pay oranında karşılanır; fazla ödeyen paydaş diğerlerine rücu edebilir.

Paydaş yükümlülüklerini ağır biçimde ihlal eder ve ilişkiyi diğerleri için çekilmez hale getirirse, mahkeme kararıyla paydaşlıktan çıkarılabilir.

Paylı mülkiyetin sona ermesinde ise paylaşma istemi esastır.

Hukuki işlem veya malın sürekli bir amaca özgülenmesi nedeniyle devam yükümlülüğü yoksa her paydaş paylaşma isteyebilir.

Bu hak en çok on yıl için sınırlandırılabilir; taşınmazlarda resmi şekil ve tapu şerhi gerekir.

Paylaşma aynen bölüşme veya satış bedelinin bölüşülmesiyle yapılır; uygun değilse hakim satışa karar verebilir.

Elbirliği mülkiyeti, paylı mülkiyetten daha sıkı bir ortaklık biçimidir.

Kanun veya kanunda öngörülen sözleşmeler uyarınca oluşan topluluk nedeniyle mallara birlikte malik olanların mülkiyeti elbirliği mülkiyetidir.

Burada ortakların belirlenmiş payları yoktur; her birinin hakkı ortaklığa giren malların tamamına yayılır.